Virgil Exner'ın Otomobil Tasarımında Forward Look Devrimi

1957 yılı, Detroit. General Motors'ın tasarım stüdyolarında panik modu açık: GM'den Chuck Jordan, bir ipucu sayıp çite tırmanıyor ve daha lansmanı yapılmamış Chrysler modellerini görüyor. Gördüğü manzara o kadar sarsıcı ki, stil şefi Bill Mitchell, Harley Earl'ü ikna edip tamamlanmış 1959 tasarımlarını yeniden açtırıyor ve Chevrolet'ten Cadillac'a kadar her hat için alternatif tasarımlar yaptırıyor. Bir otomobil devini böyle terletebilen adam kim mi? Adı Virgil Exner. Ve onun yarattığı tasarım dili, Forward Look, Amerikan otomobil tasarımını tek hamlede değiştirdi.
Bir dakika, diyebilirsiniz: kanat fikrini Harley Earl bulmadı mı? Evet, 1948 Cadillac'da ilk kez Earl kullandı. Ama kanadı gerçekten taşıyan, ona kimlik veren ve Amerikan yollarına jet çağını getiren isim Exner'dı. Hazırsanız, Chrysler'ı sıkıcı kutulardan stil kralına dönüştüren adamın hikâyesine başlayalım.
Virgil Exner Kimdir? Studebaker'dan Chrysler'a Uzanan Yol
Virgil Max Exner, 24 Eylül 1909'da Ann Arbor, Michigan'da doğdu ve bebekken George W. ve Iva Exner tarafından evlat edinildi. Notre Dame Üniversitesi'nde sanat okudu ama 1928'de, iki yılın ardından parasızlıktan okulu bıraktı ve bir reklam stüdyosunda çalışmaya başladı. Yani gördüğünüz o muhteşem çizgiler, sadece yetenekle değil, hayatta kalma mücadelesiyle de şekillendi.
İlk büyük fırsatı General Motors'da geldi: stil patronu Harley Earl onu işe aldı ve Exner 30 yaşından önce Pontiac stilinden sorumlu hale geldi. 1938'de Raymond Loewy'nin firmasına geçti, savaş sonrası Studebaker'ların ön planlamasında çalıştı. 1944'te Loewy tarafından kovuldu ama Studebaker onu doğrudan kadroya aldı ve bu, kariyerinin en güzel intikamı oldu: beğenilen 1947 Studebaker Starlight kupé'nin nihai tasarımcısı Exner'dı. Halk nezdinde tanınmayı toplayan Loewy olsa da, tasarım patentinde tek mucit olarak Exner yazıyordu.
1949'da Exner, Chrysler'ın Advanced Styling Group'una katıldı. 25 Temmuz 1957'de ise Chrysler'ın ilk stilinden sorumlu başkan yardımcısı seçildi; emrinde 300'den fazla personel vardı. Peki bu kadar başarılı bir tasarımcı, neden Chrysler'a gitmek zorunda kalmıştı? Cevap sizi şaşırtabilir.
Kutulardan Doğan Öfke: Forward Look'ten Önce Chrysler

Exner, Chrysler'a geldiğinde manzara içler acısıydı. Araçları mühendisler şekillendiriyordu ve şirket, sağlam ve iyi mühendislikli ama stil olarak son derece sıkıcı ürünlerle anılıyordu. Exner, kutu gibi 1949 Chrysler gövdelerini içinden gele gele beğenmiyor, Town & Country modeline kereste vagonu gözüyle bakıyordu. Bir tasarımcı için bundan daha ağır bir hakaret olamaz.
Öne Çıkanlar
- Forward Look, 1955-1963 arası Chrysler ürünlerini kapsayan tasarım dili
- Exner, 25 Temmuz 1957'de Chrysler'ın ilk stil başkan yardımcısı oldu
- 1957 Imperial, üretim aracında ilk kez bileşik kıvrımlı cam kullandı
- Kanat fikrini ilk kullanan Harley Earl'dü, ama onu taşıyan Exner'dı
- Karmann Ghia'nın tasarımında Exner'ın K-310 ve d'Elegance etkisi belirgin
Dönemin başkanı K. T. Keller'ın, yolcuların şapkalı oturabilmesi için yüksek arabalar istediği rivayet edilir. Keller genellikle kutu görünümle suçlansa da, aslında bu stil dezavantajının farkındaydı ve değiştirmek istiyordu. Nitekim 1949'da Pininfarina'dan, New Yorker şasisi üzerinde ince bir dört kapı konsept istedi; 1951'de İtalyan Ghia atölyesi bu fikri Plymouth XX500 özelinde hayata geçirdi. Exner'da gerçek deneysel arabalar yaptırma fikri tam bu araçta doğdu. Ve işte buradan, Amerikan otomobil tarihinin en etkileyici tasarım dillerinden biri çıkacaktı.
Forward Look Nedir? Uzun Kaput, İnce Gövde ve Kanatlar
Kısaca tanımlayalım: Forward Look, Exner'ın 1955-1963 arası Chrysler ürünlerine kazandırdığı, uzun kaput, kısa bagaj, düşük tavan hattı, kama benzeri formlar ve dramatik kuyruk kanatlarıyla tanımlanan tasarım dilidir. Ama bunun arkasında ciddi bir mühendislik de vardı: Exner kanatlara hem estetik hem aerodinamik gerekçelerle tutkuluydu ve tasarımlarını Michigan Üniversitesi'nde rüzgar tünelinde test ettiriyordu.
Kanat fikrinin fitilini, Exner'ın 1948 Cadillac'da Lockheed P-38 Lightning savaş uçağından ilham alan kanatları görmesi ateşledi. Exner tasarımlarının merkezine kanatları yerleştirdi, tavan hatlarını düşürdü ve arabaları bir anda daha zarif, daha agresif hale getirdi. 1955'te Chrysler, The New 100-Million Dollar Look adıyla tanıtılan yeni tasarım anlayışıyla sahneye çıktı; ilk Forward Look üretim araçları 1955 Imperial ve ilk Chrysler 300'dü. Bu iki model, şirketi temkinli bir üreticiden ciddi bir stil liderine dönüştürdü.
1957: Aniden 1960'a Uçan Yıl
1957, Exner'ın şaheser yılıydı. Chrysler tümüyle yeni modeller çıkardı: uzun, düşük, geniş ve süpürme kanatlı otomobiller. Kuzey Amerika otomobil endüstrisinde sansasyon yarattılar. 1957 Imperial, üretim aracında ilk kez bileşik kıvrımlı cam kullanıyordu ve kanat, 50'lerin son Amerika'sında Elvis Presley kadar tanınan bir sembol haline gelmişti. Plymouth'un reklam sloganı her şeyi özetliyordu: Suddenly, it's 1960! Yani bugün 1957 ama bizim arabalarımız üç yıl sonradan. Haziran 1957'de Exner ve ekibi Industrial Designers Institute altın madalyasıyla ödüllendirildi. 1958'de Forward Look, dönemin çığır açan Fred Astaire TV özelinin sponsorluğunu üstlendi. Kısacası Exner artık yalnızca araba değil, popüler kültür tasarlıyordu.
Earl ile Exner: Kanat Savaşları
1950'lerin Detroit'inde asıl rekabet Harley Earl ile Virgil Exner arasında yaşanıyordu. Earl kanadı ilk kullanan oydu; ama Exner onu stilin taşıyıcısı yaptı. 1950'lerin sonunda iki dev, kanatları o kadar büyüttü ki Cadillac ve Chrysler birbirini geçmeye çalışırken bazı gözler bu yarışı stil açısından sorunlu bulmaya başladı. Kanatlar yine de 1960'ların başında Amerikan lüksünün sembolü haline geldi.
O meşhur çit hikâyesine dönersek: GM'in Exner'ın hazır tasarımlarını görmesi, tamamlanmış 1959 GM hatlarının yeniden tasarlanmasına yol açtı. Bir rakibin işini durdurup masayı yeniden dağıttırmak, bu sektörde verilebilecek en büyük iltifattır. Ama her zirve gibi Exner'ınki de kalıcı olmayacaktı.
Ghia İşbirliği: On Bin Dolarlık Düşler
Exner'ın İtalyan Carrozzeria Ghia'nın başındaki Luigi Segre ile güçlü bir kişisel bağı vardı ve bu ittifak, 1952 Chrysler K-310'dan Dodge Firearrow serisine, Chrysler d'Elegance'tan DeSoto Adventurer'a uzanan bir konsept arabalar seli üretti. İşin ekonomik tarafı akıl almazdı: Ghia, standart bir şasi üzerine küçük bir gövde inşa ederek 10-20 bin dolara gösteri arabaları çıkarıyordu; oysa Chrysler'ın kendi atölyeleri gösteri arabaları için 200-300 bin dolar harcıyordu. İlk Ghia özel aracı olan K-310 sadece 10.000 dolara mal olmuştu.
Bu işbirliğinin en dramatik meyvesi Chrysler Norseman oldu: Exner gözetiminde tasarlandı, Turin'de elle üretildi ve Hemi V8 ile alüminyum gövdesiyle bir başyapıttı. Ama halk onu asla göremedi, çünkü taşındığı Andrea Doria gemisiyle birlikte okyanusa gömüldü. Tasarım tarihinin en acı kayıplarından biri. Bir diğer ilginç proje, Corvette'e meydan okuyan asimetrik roadster Plymouth XNR'ydı.
Sürpriz Miras: Karmann Ghia Bağlantısı
İşin en az bilinen tarafı şu: VW Karmann Ghia'nın tasarımında Exner imzası tartışmalı ama etkisi inkâr edilemez. Araba, Exner'ın d'Elegance ve K-310 konseptlerine çarpıcı benzerlikler taşıyor; 1955 Paris Otomobil Fuarı'nda tanıtıldı ve 19 yıl neredeyse değişmeden 445.000'den fazla üretildi. Exner, 1955'te üretim halindeki aracı gördüğünde tasarımlarından birinin büyük ölçekli üretime girmesine sevinmişti. Segre de Michigan'a ithal edilen ilk üretim Karmann Ghia'yı Exner'a bir teşekkür olarak göndermişti. Yani Exner'ın çizgileri, farkında olmadığınız bir yolculukla Alman yollarına da sızmıştı.
Düşüş: 1962 Fiyaskosu ve Sonra
Her kahraman hikâyesinde bir kırılma anı vardır; Exner'ınki 1956'da, 1961 modellerinin tasarımı sırasında geçirdiği kalp kriziyle başladı. 1957'de çalışmaya döndü ama asıl darbe başka yerden gelecekti. GM'in arabalarını küçülteceği yönünde bir söylenti çıkınca Chrysler başkanı Tex Colbert, Exner'dan 1962 tasarımını da küçültmesini emretti. Exner bunun arabalarını çirkinleştireceğini düşünerek karşı çıktı ama direnebildiği kadar direndi. Söylenti yanlış çıktı ve GM küçülmedi; 1962 Plymouth ve Dodge satışları ciddi biçimde düştü.
Chrysler aynı yıl Exner'ı görevden aldı; 55 yaşındaki tasarımcıya emeklilik maaşı karşılığında danışmanlık pozisyonu bırakıldı. Yerine Ford'dan, 1961 Lincoln Continental'in tasarımcısı Elwood Engel getirildi. Exner, kanatsız ve küçültülmüş 1962 Plymouth ve Dodge'ları sonradan tüyü yolunmuş tavuklar diye tanımladı. Acı ama çok net bir tanım. 1961 modelleri, son Forward Look tasarımları sayılır. 1955 model yılı showroom'larında uzun ve alçak arabalarla doğan Forward Look efsanesi, bugün koleksiyoner piyasasında değerini hızla yükseltiyor.
Mirası: Bugünün Amerikan Tasarımına Uzanan Çizgi
Kovulduktan sonra Exner pes etmedi. 1963'te üretimi planlanan bir dizi Revival Car tasarladı: Duesenberg canlandırma girişimi, Stutz, Mercer, Bugatti Type 101 konsepti ve Mercer-Cobra bu serinin parçalarıydı. Duesenberg Model D önerisi dramatik bir lüks konseptti; Bugatti konsepti ise orijinaline uygun olmayan bir şasiye rağmen hem mühendislik hem stil başarısı sayıldı. Bugünün heritage-etiketli modellerinin, yani geçmiş adlarla geri dönen serilerin öncüsü işte bu projelerdi.
Etkisi sanayide uzun süre gezindi: 1970'lerin başındaki Porsche 917 yarış araçları, Exner tasarımlarını andıran kanatlar taşıyordu. Exner 1961'de oğlu Virgil Exner Jr. ile kendi şirketini kurdu ve 22 Aralık 1973'te kalp yetmezliğinden Royal Oak, Michigan'da hayata veda etti. Ama çizgileri ölmedi.
Peki bu hikâyenin özü ne? Şu: Virgil Exner, kanat fikrini bulmasa bile ona Amerikan kültüründeki yerini kazandıran, Chrysler'ı stil lideri yapan ve uzun kaput, düşük tavan, ifade gücü yüksek ön yüz anlayışıyla bugünkü Amerikan tasarım dilinin temellerini atan isimdir. Earl bir trend başlattı; Exner onu bir yaşam biçimine dönüştürdü. Sıradaki seferinizde bir klasik Chrysler fotoğrafına bakın, o kanatların ucundaki hırsı görün. Exner orada, çizgisinin sonunda bekliyor olacak.
Kaynaklar
- Virgil Exner: The Designer Who Gave Chrysler Its Forward Look
- Virgil Exner, Part 2, Chrysler: Birth of the Tailfin
- Virgil Exner - Detroit Historical Society
- Virgil Exner's Forward Look cars rocket upward in a down market - Hagerty
- 1958 Chrysler New Yorker show car driven - Classic Cars Magazine
- Virgil Exner's greatest hits - Classic & Sports Car
- Exnercising - A unique Bugatti - Revs Automedia
- Virgil Exner - Wikipedia