Ari Vatanen Neden Rallinin En Sevilen Şampiyonu?

Diyelim ki bir dostuma ralli tarihinin en sevilen şampiyonunu sordum. Cevabım tereddütsüz: Ari Vatanen. Peki neden? Kupa dolabı için mi? Hayır. Dünyada Walter Röhrl gibi, Sébastien Loeb gibi efsaneler var ve onların zafer sayıları çok daha yüksek. Vatanen'in tek dünya şampiyonluğu, on ralli galibiyeti ve 27 podyumu var. Rakamlar diğer devlere göre sade kalıyor. Ama bir kere bu adamın hikayesini dinlediniz mi, listeden bir daha silinemiyor. Hem 1981'de bir Ford Escort'la, hem Group B'nin çılgın yıllarında Peugeot 205 T16'yla, hem de Dakar çöllerinde adını yazdırdı. Üstelik bunları yaparken ralli severlerin kalbinde kimsenin dolduramayacağı bir yer açtı. Nasıl mı? Hadi baştan alalım.
Tuupovaara'dan Dünya Sahnesine: Fin Çocuğun Yolu
Ari Pieti Uolevi Vatanen, 27 Nisan 1952'de Finlandiya'nın doğusundaki Tuupovaara'da doğdu ve büyüdü. Klasik Fin ralli pilotu çıkışlı: ormanların, göllerin ve kırılgan buz yollarının arasında direksiyon tutmayı öğrenen bir genç. WRC kariyeri 1974'te 1000 Lakes Rally ile başladı ve ilk zaferi 1980 Akropolis Rallisi'nde geldi. Ama asıl sıçrayış çoktan başlamıştı bile: 1976 ve 1980'de İngiliz Ralli Şampiyonası'nı kazandı, 1979'da Rothmans Rally Team ile anlaştı ve 1977'den itibaren Ford Escort RS1800 ile Dünya Şampiyonası'nda düzenli yarışır hale geldi.
Buraya kadar klasik bir yükseliş hikayesi gibi görünüyor, değil mi? Öyle de. Ama 1976 İskoç Rallisi'ndeki bir olay, bu adamın hikayesinin ne kadar farklı olacağını ilk kez gösterdi. Vatanen'in aracının diferansiyeli bozuldu ve Ford fabrika takımı, çözümü kenarda seyir halindeki bir izleyicinin Ford Capri'sinden parça sökmekte buldu. O an ralli tarihinin en renkli anılarından biri olarak kameraya yansıdı. Ralli böyle bir şeydi ve Vatanen bu dünyanın tam ortasındaydı.
1981: Tarihin Tek Privateer Dünya Şampiyonu

Şimdi gelin, Vatanen'i efsane yapan ana hikayeye: 1981 sezonu. O yıl Vatanen, askerlik görevini Finlandiya ordusunda yaparken aynı zamanda dünya şampiyonluğu için yarışıyordu. Aracı, David Sutton Motorsport'un hazırladığı Rothmans renklerindeki Ford Escort RS1800 MkII idi ve co-pilot koltuğunda David Richards oturuyordu. Bu aracın kazanmadan çok kazaya meyilli bir karakteri vardı; ama ikili sezona üç zaferle damga vurdu ve şampiyonluğa yetecek puanı topladı.
Öne Çıkanlar
- Ari Vatanen, WRC tarihinde şampiyonluğu privateer olarak kazanan tek pilot
- 1984-1985 arasında Peugeot 205 T16 ile üst üste beş dünya rallisi zaferi
- 1985 Arjantin'de 190 km/h üzerinde takla attı, iyileşmesi 18 ay sürdü
- Paris-Dakar'ı dört kez kazandı: 1987, 1989, 1990 ve 1991
- WRC kariyeri: 101 ralli, 10 zafer, 27 podyum, 590 etap birinciliği
Buradaki en çarpıcı detay şu: Vatanen bu şampiyonluğu bir fabrika takımının gölgesinde değil, bağımsız bir ekip olarak kazandı. Bugüne kadar Dünya Ralli Şampiyonası'nı privateer yani özel girişim statüsünde kazanan tek pilot odur. Bir nevi okulda herkesin çalışma programına uyup sınıf birincisi olmak varken, kendi kendine çalışıp zirveyi almak gibi bir şey. Bu yüzden 1981, sadece bir şampiyonluk değil; ralli tarihinin en romantik sürprizlerinden biri olarak anılıyor.
Peugeot 205 T16 ve Group B Fırtınası
1984'te Vatanen kariyerinin en güçlü projesine dahil oldu: Peugeot fabrika takımı ve efsanevi Peugeot 205 T16. Co-pilotluğuna Terry Harryman geçti ve Vatanen takımın baş pilotu oldu. 205 T16, 1984 Tour de Corse'da yarışlara adım attı ve ilk zaferini aynı yaz, Vatanen direksiyonunda 1000 Lakes Rally'de aldı. Sonra işler tamamen kontrolden çıktı, iyi anlamda: 1984 1000 Lakes'ten 1985 İsveç Rallisi'ne kadar üst üste beş dünya rallisi kazandı. Araya Sanremo 1984 ve Monte Carlo 1985 de dahildi. Monte Carlo zaferi o kadar büyük bir sürprizdi ki, geniş çevrelerce imkansız bir sonuç, adeta bir mucize olarak görüldü.
Sadece Bir Pilot Değil, Projenin Parçası
Vatanen'in Peugeot dönemindeki rolü, direksiyondan ibaret değildi. 205 T16 projesinin gerçekten bir parçasıydı; aracın gelişimine katkı veren, markayı ileri taşıyan bir isimdi. 1985 sezonunda 205 T16 Evolution 2 versiyonu 450 hp üzerinde güç üretiyordu ve takım 1985 ile 1986'da markalar şampiyonluğunu kazandı. Pilotlar şampiyonluğu ise 1985'te, o sezon öne geçen takım arkadaşı Timo Salonen'un oldu. Vatanen'in kendi sezonu ise, yakında anlatacağım bir nedenden, erken ve acı şekilde sona erdi.
1985 Arjantin: 190 km/h'de Takla ve 18 Aylık Karanlık
1985 Rally Argentina, Vatanen'in kariyerinin en kırılgan anı. Aracı 120 mph, yani 190 km/h üzerinde bir hızla takla attı. Koltuğu kırıldı, bacaklarında ve gövdesinde ağır yaralanmalar oluştu ve hayatı tehdit eden bir iç kanama başladı. Kazanın ardından hem fiziksel yaraların hem de ağır bir depresyonun iyileşmesi tam 18 ay sürdü. Group B döneminin acımasız yüzünü en yakından yaşayan isimlerden biri oldu.
Ama hikaye burada bitmiyor, aslında burada dönüşüyor. Vatanen tamamen iyileşti ve motorspora döndü. Kazadan tam dokuz yıl sonra, 1994'te Ford Escort RS Cosworth ile Rally Argentina'ya ilk kez geri döndü ve podyumla ayrıldı. Kırıldığı yerde ayağa kalkmanın ders kitabı örneği. Bence Vatanen'in kalıcı sevginin sırrı tam da burada yatıyor: sadece hızları değil, düşüşü ve kalkışı da paylaştı bizimle.
Dakar, Pikes Peak ve Kariyerin İkinci Perdesi
WRC dışında Vatanen'in adı, çöl rallileriyle bir başka efsaneye dönüştü. Paris-Dakar'ı tam dört kez kazandı: 1987, 1989 ve 1990'da Peugeot ile, 1991'de Citroën ile. 1988 Dakar'ında yarışı liderken aracı çalındı ve olay büyük tartışma yarattı; sonuç tablosunda o yıl diskalifiye görünüyor. 1997'de Citroën ZX ile, co-pilot Fred Gallagher yanında, FIA World Cup for Cross-Country Rallies şampiyonluğunu da cebine yazdırdı.
Climb Dance: Dağa Yükselen Kısa Film
Peugeot'nun 1986'da WRC'den çekilmesinden sonra, 205 T16'dan alınan derslerle geliştirilen Peugeot 405 T16 geldi: en az 600 hp, dört çeker ve dört tekerlekten direksiyon. Vatanen bu canavarla Pikes Peak'te rekor kırdı ve bu tırmanış, ödüllü Climb Dance kısa filmine konu oldu. Film, onun en bilinen yapıtlarından biri olarak hala izleniyor; henüz görmediyseniz akşam planınız hazır sayılır.
WRC'ye de ara ara geri döndü: 1989-1990'da Mitsubishi Galant VR-4 ile, 1992-1993'te Subaru ile yarıştı; Impreza'nın ilk rallisinde bir süre liderdi bile. Son dünya rallisi, 50. doğum günü geleneğine uygun olarak 2003 Rally Finland oldu. Son Dakar macerası ise 2007'de Volkswagen ile sürdü ve yedinci etapta araç yangınında sona erdi.
Peki Neden Bu Kadar Seviliyor?
İşte sorumuzun cevabı, ve inanın bana rakamlardan ibaret değil. Vatanen'in sürüş anlayışını özetleyen bir yaklaşımı vardı: beyninden çok kalbini dinlediğini, kendini bir tür sanatçı gibi gördüğünü ve bu yüzden bazı zaferlerden vazgeçtiğini ama hayatının asla sıkıcı olmadığını kendi ağzından anlatmıştır. Sürüş stili, bir kişinin el yazısı gibiydi onun için: karakteri hakkında çok şey anlatıyordu. Doğanın karakterini değiştiremeyeceğini düşünürdü ve tarzı vahşi, coşkulu bir doğallık taşıyordu. Ralli dünyası ona Rallinin Şairi yakıştırmasını yaptı ve Wales Rally GB onu resmen Rally Legend ilan etti.
Sevginin kaynağı sahada ve taraftarlarda kendini gösteriyordu. Takım patronu David Sutton'ın anlatımında Vatanen'in sizi anında savunmasız bırakan bir gülüşü vardı. Avustralya'da Canberra'ya geri döndüğünde taraftarlar onu adeta sardı; o yarış, Down Under'daki en çok hatırlanan motor sporu anlarından biri sayılıyor. Hannu Mikkola gibi bir Fin devini andığında bile, onun 1974'te küçük bir yarışta bile karizmasıyla parladığını hayranlıkla anlatan biriydi. Kısacası Vatanen, halkla kurduğu o samimi bağı hiç kaybetmedi.
Ralli dışında da meşgul bir hayat kurdu: 1999-2009 arasında Avrupa Parlamentosu üyeliği yaptı, önce Finlandiya'dan sonra Fransa'dan seçildi; araç vergilendirmesinden trafik politikalarına, kalkınma yardımından tarım politikalarına kadar çalıştı. 2009'da FIA başkanlık seçiminde, eski Peugeot takım patronu Jean Todt'a karşı kaybetti. 1993'te güney Fransa'ya yerleşti, çiftlik ve şarap imalathanesi aldı; Rita ile evli ve dört çocuk babası. Oğlu Max 2016'da İngiliz Ralli Şampiyonası'nda yarıştı, oğlu Kim ise uzun yıllar Sébastien Ogier'in menajerliğini yaptı. Ralli kanı damarlarda dursun, vallah. Ve hoş bir haber: Vatanen, 1981'de şampiyonluk kazandığı o Ford Escort RS1800 MkII ile yıllar sonra yeniden bir araya geldi.
Sonuç: Sevilmek Bir Kupa Değil, Bir Karakter İşidir
Öyleyse baştaki soruya net cevabımız: Ari Vatanen, rallinin en sevilen şampiyonlarından biri çünkü hikayesi bir sonuç tablosuna sığmıyor. Tarihin tek privateer dünya şampiyonu olmasının romantizmi, Peugeot 205 T16 ile üst üste beş zaferin özgüveni, 190 km/h'deki o korkunç taklanın ardından 18 ayda yeniden ayağa kalkan karakter, dört Dakar zaferi ve Pikes Peak rekoru... Bunların hepsi tek bir özgeçmişin içinde. Ama hepsinden öte, kalbiyle süren, gülüşüyle kalpleri fetheden ve taraftarına kendini asla yabancı hissettirmeyen bir karakter. Şampiyonluğu bir kez kazandı; sevgiyi her sezon yeniden kazandı. Bence en büyük zafer bu.