CalCars PRIUS+ Dönüşümü PHEV Trendini Nasıl Başlattı?

Eylül 2004'te, San Francisco Körfez Bölgesi'nin kuzeyindeki Corte Madera kasabasındaki mütevazı bir ev garajında, sıradan bir Toyota Prius'un bagajına ve arka koltuğuna yaklaşık 130 kilogramlık kurşun-asit batarya yerleştiriliyordu. Aracı gündelik hayatında kullanan makine mühendisi Ron Gremban'ın öncülüğünde, her gün garaja gelen iki-üç gönüllüyle çalışan ekip, dünyanın ilk halka açık plug-in hibrit dönüşümünü tamamlamaya çalışıyordu. Sonuç, fabrika çıkışlı hiçbir plug-in hibrit aracın bulunmadığı bir dönemde, endüstriyel bir devrimi bir garajdan başlatan PRIUS+ adlı prototipti.
2004 yılında Prius sahibi olmak zaten teknolojiye açık bir tercih sayılıyordu; ama aracı fişe takılabilir hale getirmek, üreticilerin gündeminde bile yoktu. O halde bir grup gönüllü mühendis bunu kendileri neden yapmıştı ve bu el yapımı dönüşüm, onlarca yıl sürecek bir pazarı nasıl tetiklemişti?
CalCars Nasıl Bir Kuruluştu ve Neden Prius'u Seçti?
California Cars Initiative, ya da kısa adıyla CalCars, Felix Kramer tarafından 29 Temmuz 2002'de Palo Alto'da kurulan kar amacı gütmeyen bir kuruluştu. İlginç biçimde örgütün ilk odağı plug-in hibritler değildi; hidrojen yakıt hücreli araçlardı. Ancak kısa sürede yön değiştirildi: hidrojen altyapısı uzak vadeli bir vaat olarak kalırken, mevcut hibrit araçların bataryasını büyütüp fişe takmak çok daha erken ve somut bir çözüm olarak öne çıkıyordu.
Hedef araç olarak seçilen 2004 model, ikinci nesil Toyota Prius'tu. Bunun nedeni tamamen teknikti: Prius, güç aktarım sisteminde elektrikli sürüş için yeterli kapasiteye sahip paralel hibrit bir mimariye sahipti ve karayolunda bile belirli hızlara kadar yalnız elektrik motoruyla ilerleyebiliyordu. Kısacası plug-in olmaya en yakın hazır platform oydu. CalCars, Nisan 2004'te bir Prius'u PRIUS+ adıyla plug-in hibrite dönüştürme planını resmen duyurdu; Ron Gremban bu planı duyuruyu okuduğunda öğrendi ve projeye katıldı.
Öne Çıkanlar
- PRIUS+, Eylül 2004'te tamamlanan ilk halka açık plug-in hibrit dönüşümüydü
- Gönüllüler 2004 Toyota Prius'a yaklaşık 130 kg kurşun-asit batarya ekledi
- Dönüşüm neredeyse 10 mil (yaklaşık 16 km) tam elektrikli menzil sağladı
- Proje, sonraki plug-in hibrit kitlerinin temeli olan açık kaynak bir standart hedefliyordu
- Araç 2013'te bir yangında yok edildi; ancak hareketi çoktan başlatmıştı
Garajda İki Hafta: PRIUS+ Nasıl İnşa Edildi?

Dönüşüm, Felix Kramer'in Körfez Bölgesi gönüllülerine yaptığı çağrının ardından Eylül 2004'te başladı ve iki hafta boyunca her gün garajda yeniden toplandı. Ekibin çekirdeğini Ron Gremban, Felix Kramer, Marc Geller, Kevin Lyons ve Andrew Lawton oluşturdu; aralarında Tom Driscoll, Richard Jesch, Les Montavon, Dan Putman, Len Tramiel ve Doug Widney gibi isimlerin de bulunduğu geniş bir gönüllü grubu destek verdi. PRIUS+ adı da buradan gelir: Prius artı ek bataryalar ve bir şarj fişi.
Projenin en çarpıcı yanı, hazırlanmış bir teknik dokümantasyonun olmamasıydı. Planlar ve şartnameler büyük ölçüde e-posta ve web üzerinden, dağınık bir gönüllü topluluğuyla birlikte adım adım geliştirildi. Gönüllüler alüminyum şeritlerden batarya kutusu yaptı, kontrplak kesti, soğutma fanları taktı; sigorta bloğu, terminaller ve ev yapımı devre kartları monte edildi, gösterge panelinin yanına akımı izlemek için analog bir ölçer yerleştirildi. Titreşimi emmesi için bakır borular çekiciyle düzleştirilerek esnek busbarlara dönüştürüldü ve batarya grubu elektromanyetik koruma için toroid alüminyum folyoya sarıldı.
Asıl Zorluk: Aracın Yönetim Sistemini İkna Etmek
Fiziksel montajdan çok daha kritik olan sorun yazılımsaldı. Prius'un güç yönetim bilgisayarı, batarya şarj durumunu düşük görünce benzinli motoru devreye sokacak şekilde ayarlanmıştı. Ekstra bataryanın anlamını ancak elektroniği ve kod yazımını bilen ekip üyeleri çözebildi: sisteme, bataryanın dolu olduğunu varsıran bir müdahale yaptırıldı ve aracın elektrikli modda daha uzun süre kalması sağlandı. Buradaki mantık basitti ama etkiliydi: mevcut hibrit sistemin kararlarını, büyük bir batarya varmış gibi yönlendirmek.
Dönüşümün Teknik Gerçekliği: Neler Sağladı?
PRIUS+ kesinlikle rafine bir ürün değildi ve olması da beklenmiyordu; amacın kavramı kanıtlamak olduğundan bilinçli olarak en ucuz batarya kimyası olan kurşun-asit seçilmişti. Eklenen paket yaklaşık 130 kilogram ağırlığındaydı; farklı kaynaklar bu değeri 118 ile 135 kilogram arasında, yaklaşık 3,1 kWh kapasite ve 750 dolar mal olarak verir. Bu paket araca yaklaşık 10 milden biraz fazla tam elektrikli menzil kazandırdı; kompakt ve enerji yoğunluğu yüksek olmayan kurşun-asit kimyasıyla daha fazlası fiziksel olarak mümkün değildi.
Elektrik prizinden tamamlanan şarjın ardından şehir içi kullanımda hedef tüketimi 100 mpg'nin üzerine çıkarmaktı, yani 100 kilometrede yaklaşık 2,4 litrenin altına inmek. İlk kurşun-asitli sürüm bu hedefe tam olarak ulaşamadı; ancak kavram çalıştı. Sonraki yıllarda lityum-iyon paketle donatılan geliştirilmiş dönüşümler, tam şarjlı 9 kWh'lik paketle test döngüsünde 2,31 L/100 km, yani 102 mpg değerine ulaştı. Aynı araç günlük kullanımda fabrika Prius'unun tüketiminin kabaca yarısına inebiliyordu; Gremban'ın günlük aracı üzerinden yapılan değerlendirmelerde yakıt tüketimi olağan değerlerin neredeyse iki katına varan oranda düşüyordu.
Taban Araç: 2004 Toyota Prius'un Teknik Kimliği
Dönüşümün değerlendirilmesi için taban aracın spesifikasyonlarını netleştirmek gerekir. 2004 model ikinci nesil Prius, o yıl Car and Driver'ın 10 Best listesine giren ilk hibrit araç oldu ve Toyota'nın resmi verilerine göre şu temel değerlerle tanımlandı:
| Özellik | Değer (2004 Toyota Prius) |
|---|---|
| Benzinli motor gücü | 76 HP |
| Elektrik motoru gücü | 67 HP (1200-1540 rpm arası) |
| Elektrik motoru torku | 295 lb-ft (yaklaşık 400 Nm) @ 0-1200 rpm |
| NiMH batarya paketi ağırlığı | 99 pound (yaklaşık 45 kg) |
| NiMH batarya kapasitesi | 6,5 Ah |
| Batarya paketi gücü | 20,9 kW (yaklaşık 28 HP) |
| PRIUS+ ek paketi | Kurşun-asit, yaklaşık 3,1 kWh, ~750 dolar |
| PRIUS+ elektrikli menzili | Neredeyse 10 mil (yaklaşık 16 km) |
Bu tablo, dönüşümün mühendislik mantığını açıkça gösterir: fabrikanın 45 kiloluk ve 6,5 Ah'lik NiMH paketi yerine 130 kilogramlık ek kapasite konuyor, böylece elektrikli sürüş süresi birkaç kat uzatılıyordu. Frenlemeyle enerji geri kazanımı da aynı şekilde, çok daha büyük bir pakete yapılıyordu. Aracın birleşik sistem gücü için ise kaynaklar arasında tek ve kesin bir değer yoktur; Toyota gücü motor bazında 76 artı 67 HP olarak bildirirken, bazı otomotiv yayınları sistem toplamını farklı biçimlerde verir.
Bir Garaj Prototipi Dünyayı Nasıl Etkiledi?
PRIUS+ 2005'te Washington DC'ye götürülerek ABD Kongresi'nde sergilendi ve dönüşümün planları web üzerinden açık kaynak standart olarak paylaşıldı; bu standart sonradan geliştirilen çoğu plug-in hibrit kitinin temelini oluşturdu. Mayıs 2006'da Felix Kramer, bağımsız bir şirketin dönüşümüyle dünyanın ilk teknik olmayan tüketici plug-in hibrit sahibi oldu ve aracını Capitol Hill'de halka açık ilk plug-in hibrit gösterimi için uçurdu. Bu, hareketin artık garajları aştığının kanıtıydı.
Basın etkisi de büyüktü. The New York Times Magazine, The Economist, IEEE Spectrum ve Denver Post gibi yayınların sayfalarında yer alan öyküler, PRIUS+'ı teknik meraklıların dar çevresinden çıkarıp ulusal bir enerji tartışmasına taşıdı. CalCars, gazetecilerle yakın çalışmanın yanı sıra aracı politika yapıcılara ve kanaat önderlerine bizzat denemesini sağladı; liderlerin plug-in Prius'larla çekilmiş fotoğrafları örgütün web sayfasında yayımlandı. Tartışmanın arka planında da hidrojen senaryosuna yönelik büyüyen kuşku vardı: otomobil üreticileri yüz milyonlarca doları yakıt hücrelerine yatırmışken, plug-in yaklaşımının hem daha erişilebilir hem de daha yakın vadeli olduğu savunuluyordu. Toyota da 2004 civarında hidrojen senaryosundan fiilen uzaklaşıp hibritlere odaklanmıştı.
Hymotion ve Ticari Dönüşüm Kitleri Dönemi
Açık kaynak planın ardından el yapımı dönüşümler hızla çoğaldı ve pazar ticarileşti. A123 Hymotion, Şubat 2006'da Prius ve Ford Escape Hybrid için 5 kWh'lik lityum-iyon paketli, 30 mil elektrikli menzil iddialı ticari dönüşüm kitlerini tanıttı; bu kit, ABD ulusal karayolu güvenliği otoritesinin çarpışma standartlarına uyan ilk ticari aftermarket ürün oldu. EDrive Systems, EnergyCS, Amberjac, Enginer ve Plug-In Supply gibi çok sayıda üretici de pazara girdi. Bağımsız testler abartılı vaatleri her zaman doğrulamadı: bağımsız bir tüketici testi, Hymotion'lı Prius'un 42 mpg'lik ortalamasını ilk 35 milde 67 mpg'ye çıkardığını, ama vaat edilen 100 mpg'ye ulaşmadığını belirledi.
Kısa Cevap: Bu Dönüşüm PHEV Dönemini Gerçekten Başlattı mı?
Evet, başlattı; çünkü PRIUS+, plug-in hibrit fikrinin çalıştığını ilk kez herkesin izleyebileceği somut bir araçla kanıtladı. 2004'te hiçbir üretici bu konuda ürün vaadi vermezken, birkaç yıl içinde önce dönüşüm kitleri, ardından üretici hamleleri geldi: GM, Chevrolet Volt'un duyurusuyla plug-in gündemine girdi ve CalCars bunu memnuniyetle karşıladı. Kasım 2009'da, seri üretim plug-in hibritlerin ve tam elektrikli araçların gelmek üzere olduğu noktada örgüt görevini tamamlamış sayıldı. Andrew Frank ve UC Davis'teki ekibinin dokuz plug-in hibrit konsept aracı gibi üniversite kökenli çalışmalarla da beslenen bu birikim, üreticilerin PHEV gündemini ölçülebilir biçimde hızlandırdı.
PRIUS+'ın kendisinin kaderi ise mütevazıydı: 2010'da plug-in sistemi yenilendi, 2013'te bir yangın aracı yok etti. Fakat bu noktada aracın tarihsel görevi çoktan tamamlanmıştı.
Bir Dönüşümün Mirası ve Sınırları
PRIUS+ öyküsünün mühendislik dersi nettir: bir fikri olgunlaştırmak için mutlaka bir üreticinin onayını beklemek gerekmez. Kurşun-asit bataryanın getirdiği 130 kilogramlık kütle cezası, 750 dolarlık bütçe ve yaklaşık 10 millik menzil bir prototip için kabul edilebilir takaslardı; önemli olan, elektrikli menzil ve fişten şarj kavramlarının gerçek dünyada, gerçek bir trafikte çalıştığının gösterilmesiydi.
Sınırlarını da not etmek gerek: hobi dönüşümleri bir normal Prius'u pratik biçimde plug-in hibrite çevirmenin kolay bir yolu olmadığı yönündeki değerlendirmelerden nasibini aldı ve CalCars'ın 2008'de mevcut araçları dönüştürme endüstrisi kurma girişimi başarısız oldu; aftermarket pazarı beklenenden küçük kaldı. Ana etki, garajdan çok üst kademede hissedildi: bugün fişe takılabilir hibritlerin otomotiv pazarının merkezinde bir segment olması yolunda atılan ilk görünür adım, Corte Madera'daki bir garajda atıldı ve o adım, Andrew Frank'ın üniversite laboratuvarlarındaki öncü çalışmalarla buluşup üreticilerin gündemine taşındığında plug-in hibrit çağı fiilen başlamış oldu.
Kaynaklar
- CalCars
- Book sample: Plug-in Hybrids - Sherry Boschert
- PriusPlus History-Battery
- Plugging into the future - The Economist
- Pimp My Prius - The New York Times
- Take This Car And PLUG IT - IEEE Spectrum
- Fire Destroys a Pioneering Plug-In Prius Conversion - NYT Wheels
- A123 Hymotion
- Evaluation of 2004 Toyota Prius Hybrid - OSTI
- Driving Innovation: Celebrating 25 Years of the Toyota Prius