A.J. Foyt Nasıl IndyCar'ın İlk Büyük Yıldızı Oldu?

Teksas'ın tozlu topraklarında bir baba, üç yaşındaki oğluna çim biçme makinesi motoruyla çalışan oyuncak bir yarış arabası veriyor. O çocuk büyüyor ve adı motor sporları tarihinin en büyük rekabetçilerinden biri oluyor: A.J. Foyt. Peki bir sürücü IndyCar'ın ilk yıldızı olmayı nasıl başarır? Yedi ulusal şampiyonluk, dört Indianapolis 500 zaferi, Daytona, Le Mans, hatta Formula 1... Kemerini sıkı bağla, çünkü bu hikâye sıradan değil.
Teksas'tan Piste: Foyt Ateşle Büyüdü
Anthony Joseph Foyt Jr., 16 Ocak 1935'te Houston'da dünyaya geldi. Babası Tony Foyt, midget denilen minik yarış arabalarına sahip ve yarışan bir tamirciydi; yani A.J. neredeyse garajın toprağında büyüdü. İlk zaferini daha beş yaşında aldı: Buffalo Stadium'da yerel midget şampiyonu Doc Cossey'e karşı yapılan maç yarışında öne geçti. Düşün, lisede daha sınıf gezisine giderken bu çocuk zafer kürsüsüne alışıyordu.
Okul da onu tutamadı. Liseden mezun olmadan ayrılıp tamirci olarak çalışmaya başladı ve kendini tamamen yarışlara verdi. 17 yaşından itibaren midget arabalarda yarıştı. Bu detay önemli, çünkü Foyt'un tüm kariyeri boyunca kendi arabasını anlayabilmesi, tamir edebilmesi ve mekanik olarak derinlemesine bilgili olması, onu rakiplerinden ayıran şeydi. Sadece direksiyon döndüren biri değil, arabasını tanıyan bir pilot.
Öne Çıkanlar
- 7 ulusal Indy car şampiyonluğu - tüm zamanların rekoru
- 4 Indianapolis 500 zaferi - bu başarının ilk sahibi
- 67 Indy car zaferi - kariyer rekoru
- Indy 500, Daytona 500 ve Le Mans'ı birlikte kazanan tek sürücü
Dört Indy 500 Zaferi: Foyt Nasıl Efsane Oldu?

Foyt'un Indianapolis 500 tarihine yazdığı dört zafer, dört ayrı film sahnesi gibi. İlkine 1961'de ulaştı ve aynı yıl puan şampiyonluğunu da koruyarak bunu yapan ilk sürücü oldu. Eddie Sachs'ı yalnızca 8,28 saniye farkla geçti - o güne kadar görülen ikinci en yakın finiş. Gerilim nasıl da tavan yapıyor, değil mi?
1964: Offenhauser Gücü
İkinci zafer 1964'te geldi ve hikâyesi ilginç: Ford, Team Lotus-Ford bünyesindeki üçüncü arabayı ona önerdi. Ama Colin Chapman yedek aracı garanti etmeyince Foyt, kulağa çok da eski gelen ama güvenilir Offenhauser motorlu roadster'ında kaldı. Sezon boyunca 14 yarışın 10'unu kazanarak rekor kırdı ve Indy 500'ü de aldı. O yarış, Dave MacDonald ve Eddie Sachs'ın hayatını kaybettiği ikinci tur kazasıyla üzücü bir şekilde hatırlanıyor - o dönem yarışların ne kadar tehlikeli olduğunu hatırlatmak gerekiyor.
1967 ve 1977: Sabır Ödülleri
Üçüncü zafer saf şans ve hazır olma hikâyesi: 1967'de Parnelli Jones'un turbocar'ı bitime 3 tur kala bozuldu ve Foyt öne geçti. Üstelik son turda ön düzlükteki beş aracın kazasının içinden sıyrılarak kazandı. Yarışçılıkta biraz şans da lazım, tabii. Dördüncü zafer ise 1977'de tam bir inat hikâyesi: Yakıtı bitince pite girdi, Gordon Johncock'un önündeki 32 saniyelik farkı kapatmak için turbo basıncını artırdı ve tur başına 1,5–2 saniye kazandı. Johncock'un motoru bozulunca Foyt öne geçti ve tarihe geçti. Bu dört zaferle Indy 500'ü dört kez kazanan ilk sürücü oldu - sonra Al Unser ve Rick Mears da aynı kulübe katıldı.
| Yıl | Öne Çıkan Detay |
|---|---|
| 1961 | Sachs'a 8,28 saniye farkla; şampiyonluğu savundu |
| 1964 | Offenhauser roadster ile, 10 yarış zaferli sezon |
| 1967 | Jones'un turbocar'ı bozuldu; kazadan sıyrıldı |
| 1977 | Turbo basıncını artırdı, Johncock'u geçti |
Rekorlar Nasıl Biriktirilir? Foyt'un Kariyer Sayıları
Foyt'un kariyer rakamları, bir yarışçıdan beklenmeyecek kadar geniş ve derin. Toplamda 7 ulusal Indy car şampiyonluğu kazandı (1960, 1961, 1963, 1964, 1967, 1975, 1979) - bu hâlâ Amerikan Ulusal Şampiyona rekoru. Indy car zafer sayısı 67 ile kariyer zirvesinde; yaklaşık 370 startın 200'ünde ilk 10'da bitirdi. Kariyeri 1957'den 1992'ye kadar uzanıyor, yani 35 yıl! Şov sen değil, kariyer uzunluğu beni şaşırtıyor.
Indy 500'de de sayıları inanılmaz: 35 kez üst üste katıldı, 13 kez lider bitirdi, toplam 4.909 tur ve 12.272,5 mil ile de rekorlar elinde. USAC bünyesindeki zaferleri de cabası - stock car, sprint car ve midget dahil yüzü aşan galibiyetleri var. 1958'deki ilk Indy 500'ünde 148. turda spin atıp deneyim kazandığını düşünürsek, bu ivme ne kadar büyük, değil mi?
Sadece IndyCar Mı? Foyt'un Çok Yönlülüğü
İşte Foyt'u diğerlerinden ayıran en büyük şey: Tek disipline sıkışmadı. Indy 500, Daytona 500, 24 Hours of Daytona, 24 Hours of Le Mans ve 12 Hours of Sebring - bunların hepsini kazanan tek sürücü. Motorsporlarının farklı dillerini konuşan bir poliglot gibi, ciddiyim. 1967'de Dan Gurney ile Ford GT40 Mk IV'te Le Mans'ı kazandı ve 24 saatin neredeyse 18 saatini kendisi sürdü - pisti daha önce görmediğini söyleyen biri için fena değil, ha? Aynı yıl Indy 500 ve Le Mans'ı aynı sezonda kazanan tek isim de o.
NASCAR tarafında da 7 zafer ve 36 ilk 10 finiş var; 1972 Daytona 500'ünü Wood Brothers Racing ile kazandı ve 500 milin tamamını süren tek sürücü oldu. 1965 Riverside kazasında o kadar ağır yaralandı ki doktorlar bir an onu ölü ilan etti - göğüs yaralanmaları, kırık sırt ve ayak bileğiyle hayata döndü. 1976 ve 1977'de IROC şampiyonluğu aldı, 1987'de Oldsmobile Aerotech ile kapalı pistte 413,799 km/h hız rekoru kırdı. Formula 1'de altı Grand Prix'ye çıktı. Tekerleği olan hemen her araçta başarılı oldu, kısacası.
Pilotluktan Takım Sahipliğine: Foyt'un Mirası
Foyt, 1960'ların ortasından itibaren kendi takımını kurdu ve 1966–1983 arasında Gilmore-Foyt Racing adıyla kendi Coyote şasisini üretti. Sürücü olarak takımı adına iki Indy 500 daha (1967, 1977) ve üç şampiyonluk daha kazandı - yani hem direksiyonda hem yönetim koltuğunda zafer topladı. Emeklilik sonrası A.J. Foyt Enterprises devam etti: Scott Sharp 1996 IRL şampiyonluğunu paylaştı, Kenny Bräck 1998'de şampiyon oldu ve 1999 Indy 500'ü Foyt'un arabasıyla kazandı.
Bir de ilginç detay: IndyCar, 2010–2012 arasında oval şampiyonasına onun adını verdi. Onur listeleri de say say bitmez - Texas Sports, Auto Racing, Motorsports HOF of America, International Motorsports HOF, USAC HOF ve daha fazlası. Ayrıca Indy 500'ün yaşayan en yaşlı galibi. Foyt ile Mario Andretti'nin kim daha iyi olduğu tartışması hâlâ fanlar arasında sürüyor ve bence bu da onun ne kadar büyük olduğunun kanıtı.
Özetle: A.J. Foyt Kimdir ve Neden Bu Kadar Önemli?
Kısaca özetlemek gerekirse, A.J. Foyt, IndyCar'ın ilk büyük yıldızı ve Amerikan motor sporlarının en çok yönlü pilotu: 7 ulusal şampiyonluk ve 4 Indianapolis 500 zaferiyle rekor kırdı, Daytona 500 ve Le Mans'ı da kazanarak tarihin bu alandaki tek ismi oldu. Direksiyon başında inatçı, mekanik olarak zeki ve her araçta kazanmaya aç bir rakipti. Beş ayrı on yılda Indy 500'de ilk 10'a girmesi, sadece hızlı değil aynı zamanda inanılmaz dayanıklı olduğunu gösteriyor. Sence bugünün pilotları bu kadar çok disiplinde bu başarıyı yakalayabilir mi? Bence zor.