Mario Andretti Nasıl F1 Öncesi IndyCar Yıldızı Oldu?

Mayıs 1969, Indianapolis Motor Speedway. Antrenman turunda bir tekerlek arıza verir, aracı duvara çarpar ve Mario Andretti'nin yüzü yanıklarla kaplanır. Yarışa günler kalmıştır, ana aracı hurdaya dönmüştür. Çoğu pilot burada hikayesini kapatırdı; Andretti ise sıradaki soruyu sordu: yedek araba nerede? İşte bu sayfada anlatacağım hikaye tam olarak buraya nasıl gelindiğini anlatıyor. Çünkü Andretti'nin adını çoğu kişi Formula 1 şampiyonluğuyla ansa da, asıl yıldızlığı, F1 macerasından çok önce, Amerikan açık teker yarışlarının ovallerinde ve yol pistlerinde inşa edildi. Peki Mario Andretti nasıl F1 öncesi IndyCar yıldızı oldu? Hazırsan, başlıyoruz.
Bu hikayeyi gerçekten anlamak için iki şeye ihtiyacımız var: bir direksiyon tutan açgözlü bir genç ve onu kabul etmeyecek kadar şüpheci bir sistem. Spoiler: genç kazanır.
Toprak Pistlerden IndyCar'a: Nazareth'li Bir İtalyan Gencin Yolu
Mario Gabriele Andretti, 28 Şubat 1940'ta Istria'nın Montona kasabasında (bugünkü Motovun, Hırvatistan) Istrian-İtalyan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi 1948'de göç yollarına düştü; İtalya'nın Lucca kentindeki mülteci kampında geçen yedi yılın ardından 1955'te Pennsylvania'nın Nazareth kasabasına yerleştiler. Yani o meşhur Amerikan rüyası hikayesinin birebir kendisi bu.
Kariyerine de tam bir klasik romantik başlangıçla, ikiz kardeşi Aldo ile toprak pist yarışlarıyla başladı. Rakamlara bakınca gülümsememek elde değil: 1960-1961 arasında katıldığı 46 modified stock car yarışının 21'ini kazandı. Sonra 1961-1963 arası ARDC midget serisinde yarıştı; 46 yarışta 29 kez ilk beşte bitirdi ve 1963'te şampiyonanın üçüncüsü oldu. Bu çocuk için "hızlı" demek eksik kalır; "doyurulamaz" daha doğru olur.
1964: Reddedilen Çaylak ve Trenton'daki İlk Adım

19 Nisan 1964, Trenton 100. Andretti IndyCar debutünü Doug Stearly takımıyla yaptı; 16. sıradan başladı, 11. bitirdi ve 100 millik bu yarıştan tam 526,90 dolar kazandı. Evet, yanlış okumadın: bugünün parayla birkaç bin dolara denk gelen bir çekle başladı her şey.
Asıl ilginç kısım ise Dean Van Lines ekibiyle yaşananlar. Efsane baş mekanikçi Clint Brawner, genç Andretti'yle ilk görüşmede onu reddetti. Düşünsene: IndyCar tarihinin en büyük isimlerinden biri olacak birine kapı gösteriliyorsun. Ama Andretti pes etmedi; sezon ortasındaki Terre Haute sprint yarışı ve Langhorne'daki dokuzunculukla IndyCar performansıyla Brawner'ı ikna etmeyi başardı. Brawner'ın gözünde Andretti'nin arabayla çalışma azmi, çaylak döneminden tanıdığı A. J. Foyt'u andırıyordu. İki isim böylece aynı cümlede anılmaya başladı ve 1960'ların en büyük IndyCar rekabetinin tohumları atıldı.
Sezonun son sekiz yarışını Dean Van Lines ile koşan Andretti, şampiyonayı 11. bitirdi ve IndyCar Yılın Çaylağı seçildi. Fena bir başlangıç, değil mi? Sırada asıl patlama vardı.
Öne Çıkanlar
- Andretti 1965, 1966, 1969 ve 1984'te olmak üzere dört kez IndyCar ulusal şampiyonu oldu.
- 1965'te 25 yaşında tarihin en genç IndyCar şampiyonu oldu; rekor 1995'e kadar kırılamadı.
- Kariyerinde 407 IndyCar başlangıcı, 52 galibiyet, 67 pole position (tüm zamanların rekoru) var.
- 1969 Indianapolis 500'ü, antrenman kazasının ardından kurulan yedek araçla kazandı.
- 1966-1969 arasında 85 USAC şampiyona yarışının 29'unu kazandı.
1965-1966: Üst Üste Şampiyonluklar ve En Genç Şampiyonluk Rekoru
1965: 25 Yaşında Tarih Yazan Sezon
1965, Andretti'nin Dean Van Lines ile ilk tam sezonuydu ve yeni Brawner Hawk şasisi (Brabham F1 şasisinden türetilmiş bir tasarım) elindeydi. Yalnızca tek galibiyet aldı, evet; ama aynı sezon altı kez ikinci, üç kez üçüncü oldu ve 18 yarışın 16'sında puan toplayarak 25 yaşında tarihin en genç IndyCar şampiyonu oldu. Bu rekor 1995'e, yani Jacques Villeneuve kırana dek dayandı. İlk galibiyetini Hoosier Grand Prix'de aldı. Aynı yıl ilk Indianapolis 500'ünde dördüncü sıradan başlayıp üçüncü bitirdi ve yarışın Yılın Çaylağı seçildi. Bir benzetme yapayım: tek bir galibiyetle şampiyon olmak, tek gol atan ama her maç sahadaki en iyi oyuncu olan bir forvet gibidir. İşte Andretti'nin sezonu tam olarak buydu.
Ve küçük bir dipnot: bu yarışın ardından Lotus patronu Colin Chapman, Andretti'ye gelecekte bir Formula 1 koltuğu vadetti. Yani F1 dünyası, Andretti'yi F1'de yarışmadan çok önce izliyordu. Ama merak etme, o hikaye bu sayfanın konusu değil; Andretti henüz IndyCar'da yapacak çok işi olduğunu düşünüyordu.
1966: Sekiz Galibiyetlik Bir Gösteri
1966'da üst üste ikinci USAC şampiyonluğunu kazandı ve bu sezon istatistik açısından neredeyse korkutucu: 15 yarışın sekizini kazandı, 1.142 tur liderlik yaptı ve sezon turlarının %54,5'ini lider tamamladı. Bu oran, Al Unser'ın 1970'teki %66,8'ine kadarki rekoru ve halen tarihte ikinci en yüksek değer. Sadece bir kara leke var: Indianapolis 500'ü pole position'dan başlamasına rağmen 27. turda mekanik arızayla bıraktı. Indy 500, Andretti ile arasına daha baştan mesafe koymaya kararlı gibiydi.
Foyt ile Çekişme: Kaybedilen Şampiyonlukların En Dramatiği
1967'de sekiz galibiyet almasına rağmen şampiyonluğu A. J. Foyt'a kaptırdı. Sezon öyle bir bitti ki, senaryo yazılsaydı inandırıcı bulunmazdı: Andretti Indy 500 pole position'ını almış ama tekerlek kaybetmiş, kaburga kırığıyla yarışmıştı. Sezon finalinde yakıtı bitince Foyt, lastik üreticisi Goodyear'ın düzenlemesiyle Roger McCluskey'in arabasını devralarak yarıştı ve şampiyonluğu 80 puan farkla aldı. Andretti sonradan şampiyonluğu elinde tuttuğunu ama son anda kaybettiğini söyledi; kazanmak için çok yakın olduğunu bilmek, kaybetmekten de ağır geldi ona.
1968 ise daha da acı: şampiyona Riverside finalinde Bobby Unser'a yalnızca 11 puan farkla gitti ve bu, USAC tarihinin en dar marjıydı. Yine de bir sezonda 11 ikincilik ve 16 podyumla iki rekor kırdı ve ikisi de bugün hâlâ geçerli. 1965-1969 arasında üç USAC şampiyonluğu kazandı; beşinci şampiyonluğuna 93 puan kalmıştı. 1966-1969 arasındaki 85 USAC şampiyona yarışında alınan 29 galibiyet ise onun istatistiksel zirvesi olarak kabul edilir. Kısacası bu dört yıl, modern IndyCar tarihinin en baskın dönemlerinden biriydi.
1969 Indianapolis 500: Hurdaya Çıkan Lotus ve Zafer Taşıyan Yedek Araba
Şimdi sayfanın kalbine geliyoruz. 1969 için Andretti'nin elinde tümüyle yeni bir silah vardı: turboşarjlı 2,65 litrelik Ford V8 motorlu, dört çekerli Lotus Type 64. Takım patronu Andy Granatelli'nin planı boldu; türbinli arabalarıyla 1967 ve 1968 Indy 500'lerinde başarısız olmuş, USAC da 1969'da motor kurallarını türbini fiilen eleyecek biçimde revize etmişti. Yani Granatelli ve Andretti her şeyi bu yeni Lotus'a bağlamıştı.
Sonra antrenmanda bir tekerlek arıza verdi. Lotus kaza yaptı, dört çekerli araç imha oldu ve Andretti'nin yüzünde yanıklar oluştu. Ellerinde kalan tek umut, sadece bir buçuk gün içinde yedek araç olarak kurulan eski dost Brawner Hawk-Ford'du. Andretti bu arabayla zaman denemelerine yetişti ve iki sıradan, yani ön sıranın hemen gerisinden başlama hakkı kazandı.
30 Mayıs 1969'da 33 araçlık grid, tarihte ilk kez tamamen arkadan motorlu araçlardan oluşuyordu; ön motorlu tek bir araç yoktu. Andretti yarışı tam 116 tur lider götürdü, ortalama 156,867 mph hızla ve inanması güç ama sağ arka lastiği hiç değiştirmeden kazandı. STP renklerine bürünmüş o yedek Hawk, yarış tarihinin en dayanıklı hikayelerinden birini yazdı. Ödül: Borg-Warner Kupası ve Andretti'nin tek resmi Indianapolis 500 zaferi.
Ovallerde de, Yol Pistlerinde de: Andretti'nin Çok Yönlülüğü
İşte Andretti'yi sıradan şampiyonlardan ayıran şey bu. Bir sezonda asfalt ovallerde, yol pistlerinde ve toprak pistlerde büyük yarış kazanan tarihteki yalnızca üç sürücüden biri ve bu başarımı tam dört kez gerçekleştirdi. 1974'te USAC Ulusal Toprak Pist Şampiyonu da oldu. Günümüz IndyCar'ının ovaller, sokak pistleri ve kalıcı pistleri harmanlayan takvimi düşünülünce, Andretti bu serinin tanımına en çok uyan efsane diyebiliriz.
Kariyer geneline bakınca manzara daha da netleşir: 1964-1994 arasında 407 IndyCar başlangıcı, 52 galibiyet, 141 podyum ve resmi kayıtlara göre 67 pole position, yani tüm zamanların IndyCar rekoru. Indianapolis 500 özelinde 29 başlangıç, 1 zafer, 3 pole position, 6 ilk beş ve 11 ilk on; iki kez de ikinci bitirdi. Ayrıca Daytona 500 (1967), Indianapolis 500 (1969) ve F1 Dünya Şampiyonluğu'nu (1978) kazanmış tarihteki tek pilot.
Peki F1 Neden Bu Kadar Geç Geldi?
Kısa cevap, uzun bir cümleyle: Mario Andretti, benimsediği vatanında yarışmaya duyduğu ısrar yüzünden, çocukluk hayali olan Formula 1 şampiyonluğunu geciktirdi. Daha uzun cevap ise bu sayfanın ta kendisi. Andretti'nin F1 öncesi IndyCar yıldızlığı, 1964 Trenton'daki 526,90 dolarlık başlangıçtan 1969'daki yedek araçla kazanılan Indy 500 zaferine, üst üste şampiyonluklardan 67 pole position rekoruna uzanan dört yılın özetidir. F1 ona Colin Chapman'ın 1965'te açtığı kapıdan çok sonra girdi; o zamana kadar Amerikan açık teker yarışlarının en parlak yıldızıydı. Hatta 1984'te, F1 şampiyonluğundan altı yıl sonra, dördüncü IndyCar şampiyonluğunu bile kazandı. Yani soru "F1'e neden geçti" değil, "neden bu kadar geç kaldı" olmalı.
Bir sonraki sefere Brickyard'dan bir hikaye daha anlatırız. Ama şunu unutma: Indianapolis'in tozlu ovallerinde bir gün yedek araçla tarihe geçen o inatçı genci hatırla. Çünkü efsaneler bazen en iyi arabayla değil, en çok inatla kazanılır.
Kaynaklar
- Mario Andretti Biography
- Mario Andretti - Wikipedia
- Mario Andretti Driver Stats - Indianapolis Motor Speedway
- Mario Andretti - IMS Museum
- 1969 Indianapolis 500 - Wikipedia
- Mario Andretti's Against-All-Odds Indy 500 Win - Smithsonian Air and Space
- Mario Andretti's First Indy 500 Win - Hemmings
- Mario Andretti - Formula 1 Hall of Fame
- Mario Andretti - International Motorsports Hall of Fame
- 52 IndyCar Wins, a Record 67 Poles - Happy Hour Racing