Maral'dan Turkar'a El Yapımı Yerli Otomobil Denemeleri

Bir profesörün İstanbul'daki atölyesinde, çekiç ve kalıpla elle şekil verdiği bir spor otomobil düşünün. Bir ayakkabı imalatçısının beş yıl boyunca tek başına üstüne koyduğu bir süper otomobil. Bir grup girişimcinin Gaziantep'te monte ettiği bir ticari araç. Ve Türkiye'nin ilk yerli 4x4'ünü doğuran bir arazi aracı projesi. Fabrika bacalarının, milyar dolarlık yatırımların ve dev ortaklıkların yanında, Türk otomobil tarihinin bir de bu sessiz, terli, inatçı cephesi var: el yapımı yerli otomobil denemeleri. Hazırsan, sana Maral, Folkvan, Şamil ve Turkar'ın hikâyesini anlatayım. Söz veriyorum, Devrim'i ve Anadol'u zaten biliyorsun; bunlar onlardan çok daha az bilinen, ama en az onlar kadar tutkulu hikâyeler.
Fabrikalar Kurulduktan Sonra Bireysel Cesaret
Türkiye'nin otomobil macerası 1961'de Eskişehir'de, 129 günde tamamen Türk mühendislerle tamamlanan Devrim ile görünür oldu; proje dört adet üretilebildi ve seri üretime geçemedi. 1966'da fiberglas gövdeli Anadol sahneye çıktı, 1984'e kadar toplam 93.188 adet üretildi. Arkasından Tofaş ve Oyak-Renault geldi, montaj sanayisi zamanla gerçek bir üretim sanayiine ve güçlü bir parça sanayiine dönüştü.
İşte tam bu noktada ilginç olan şey başlıyor: sanayi oturdukça, dev şirketlerin gölgesinde kalan bazı kişiler kendi garajlarında, atölyelerinde kendi otomobillerini yapmaya kalktı. Bu girişimlerin çoğu -1968'de baskılarla iptal edilen Zafer, 1999'da maket ve binalarla sınırlı kalan İmza 700, prototipten öteye gidemeyen Etox ve Onuk modelleri- tarihin kenarında kaldı. Ama dördü bugün hâlâ konuşulmayı hak ediyor.
Öne Çıkanlar
- Maral, 1996'dan bu yana tamamen elle üretilen ve yollarda görülen bir spor otomobil
- Şamil, ayakkabı imalatçısı Fatih Başoğlu'nun 5 yılda tamamladığı Türkiye'nin ilk süper spor otomobili tanımı
- Şamil, 2012'de 280 bin Euro fiyatla ilan sitelerinde satışa çıktı
- 2009 tarihli Türkar, Türkiye'nin ilk yerli 4x4 girişimi olarak anılıyor
- TURKAR'ın doğrulanmış tek teknik verisi: 2300 cc, 116 beygir güç
Maral: Morgan'la Mahkemelik Olan El Yapımı Klasik

Sigorta profesöründen atölye kurucusuna
Hikâyenin kahramanı Prof. Dr. Hasan Yurdakul, ilk bakışta otomobil üretecek biri gibi durmuyor: Robert Kolej, ardından ABD'de UCLA ve USC'de işletme yüksek lisansı, Marmara Üniversitesi'nde profesörlük, sigortacılık bölümü kuruluşu, İş Bankası ve Toplu Konut Özelleştirme Dairesi'nde danışmanlıklar. Ama Yurdakul'un 1970'ten beri bir de gizli hayatı var: eski otomobiller toplamak.
Kırım, 1974 model bir Fiat Spider'ın parçalarıyla uğraşırken geldi. Orijinale sadık kalmaktan sıkıldığını fark eden Yurdakul, kendi otomobilini yapmaya karar verdi. Kendi anlattığına göre bu karar 1992'de verildi; kayıtlarda üretime başlangıç ise 1996 olarak geçiyor - muhtemelen ilk çizimlerle yola çıkan araç arası, işin disiplinli üretim safhasına o yıllarda geçti. Yurdakul 1994'te de şahıs olarak seri otomobil imal etme belgesi almış; bu belgeye sahip beşinci kişi olduğunu söylüyor.
Tasarım, dava ve bugünü
Maral'ın görüntüsü 1950'lerin klasik, iki kapılı, üstü açık spor otomobillerinden geliyor; Yurdakul esin kaynağı olarak 1940'ların sonu İngiliz Morgan'ı gösteriyor ama birebir bir bağın olmadığında ısrarlı. Morgan şirketi 1998'de bu benzerliği patent davasına taşıdı ve dava Yurdakul'un lehine sonuçlandı. Yani evet, o soruyu sen de sordun, biliyorum: Maral bir Morgan kopyası değil, en azından hukuk önünde değil.
Aracın üretimi tamamen elle yapılıyor ve az sayıda da olsa üretim 2020'lerde de sürüyordu. Motor Fiat kaynaklı; gücüne, torkuna ya da hızlanmasına dair hiçbir değer üretici tarafından açıklanmadı. Yurdakul, kızı Nil'in adını verdiği daha modern hatlı iki kişilik Nily spor yarış otomobilini de üretiyor ve aynı atölyede Linmar markasıyla yat imalatı yapıyor. 2011'de İstanbul'da Tasarım Haftası'nda Maral ve Nily birlikte sergilendi. Bugün yollarda görülen bir Maral'a rastlarsan, Türkiye'de onu üreten tek kişinin Yurdakul olduğunu bilmen gerek.
Folkvan: Gaziantep'in Ticari Araç Girişimi
Şu ayrımı baştan yapalım, çünkü en çok karışan nokta burası: Folkvan bir binek otomobil değil, bir ticari araç projesi. 2007'de Gaziantep'te kurulan Müjdeci firması, Folkvan markasıyla ticari araçların üretimine ve montajına başladı ve bu girişim, ikinci yerli ticari aracın seri üretimi olarak duyuruldu. Kendine has bir atölye girişimi olarak Folkvan, Türkiye'de sanayinin zaten oturmuş olduğu bir dönemde bile Anadolu şehirlerinden yeni araç markalarının çıkabildiğinin kanıtı. Ne yazık ki araca dair güvenilir teknik detay korunmamış; motor gücü ve tork gibi değerler üretici tarafından açıklanmadı.
Şamil: Ayakkabı İmalatçısından İlk Süper Spor Otomobil
Şimdi gelelim hikâyenin belki de en sinematik kısmına. Fatih Başoğlu, İstanbul'da ayakkabı imalatı yapan bir girişimci. 2006'da Şamil adını tescilletti ve aracın tamamlanması tam 5 yıl sürdü. Ortaya çıkan araç, Türkiye'nin ilk süper spor otomobili olarak tanımlandı; 2007'de Şamil 1 ve Şamil 2 adlı iki otomobil tescil edildi. Yani bu bir masa başı hayali değil, trafiğe çıkabilen, tescilli bir otomobil - fakat 2009 itibarıyla hâlâ prototip aşamasındaydı.
Sonra 2012'de işler ilginçleşti: Başoğlu, Şamil'i bir ilan sitesinde 280 bin Euro fiyatla satışa çıkardı. Bugün bile azımsanmayacak bir rakam bu; o dönemin Türkiye pazarı için ise tamamen çılgınca. Şamil'e dair motor gücü, tork veya hızlanma verisi de hiçbir güvenilir kaynakta yayınlanmadı. Araç, hikâyesinin en parlak anında alıcısını bekledi.
Turkar: İlk Yerli 4x4 Denemesi
2009'da Türkiye'nin ilk 4x4 yerli cipi olarak Türkar üretildi. Bu tarih ve sıfat, Türk otomobil tarihi kayıtlarında ve dönemin paylaşımlarında tutarlı biçimde yer alıyor. Daha sonraki dönemde ise TURKAR yazımıyla aynı isim, Hisarlar Grup tarafından Türk mühendislerle geliştirilen ve Türkiye'nin ilk yerli 4x4 arazi aracı olarak Almanya'da tanıtılan bir ürüne dönüştü. İki isim arasındaki süreklilik kaynaklarda açıkça ifade edilmediği için burada dikkatli olmak gerek: 2009 Türkar'ı ile Hisarlar TURKAR'ını birebir özdeşleştirmek yerine, aynı adın ve aynı 'ilk 4x4' iddiasının taşıyıcısı olarak değerlendirmek daha doğru.
TURKAR'ın teknik verileri bu dört araç arasında doğrulanabilen tek set: doğrudan enjeksiyonlu 2300 cc motor, 116 beygir güç ve 6 ya da 12 ileri vites seçeneği. Tork ve hızlanma değerleri ise güvenilir kaynaklarda yer almıyor. TURKAR hattından sonraki yıllarda elektrikli araç ve demiryolu bakım aracı projeleri türetilse de, bunlar ayrı hikâyeler.
Bu Girişimler Neden Önemli?
Peki madem hiçbiri seri üretime geçmedi, neden bu sayfayı okudun? Çünkü otomobil tarihi yalnızca kazanılan hikâyelerden ibaret değil. Devrim'den Togg'a uzanan çizgiye baktığımızda, arada kalan onlarca yılda dev sanayi kuruluşlarının yanında bireyler de aynı hayalin peşine düştü. Maral, Folkvan, Şamil ve Türkar tam da bu çizginin keşfedilmemiş ara durakları.
Kısa ve net cevap şu: Maral, Folkvan, Şamil ve Türkar, Türkiye'de otomobil sanayisi kurumsallaştıktan sonra bile tek kişinin ya da küçük ekiplerin atölyelerinde elle üretilen yerli otomobil girişimleridir; aralarından yalnızca Maral az sayıda da olsa üretimini yıllara yaymayı başardı, Şamil tescilli ama prototip aşamasında kaldı, Folkvan ve Türkar ise ticari araç tarafında kısa süreli iz bıraktı.
Maral'ı Morgan'a dava götüren bir hukuk zaferi, Şamil'i 280 bin Euroluk bir ilan, Türkar'ı 116 beygirlik doğrulanmış tek veri seti ve Folkvan'ı Gaziantep sanayisinin cesareti olarak hatırlamak yeterli. Bugün Togg gibi bir markanın var olduğu bir dünyada, bu küçük hikâyeler belki daha da anlamlı: çünkü hatırlatıyorlar ki otomobil yapma arzusu fabrika büyüklüğünde olmak zorunda değil. Bazen bir garaj, bir çekiç ve inatçı bir hayal de yeter - en azından hikâye yazacak kadar.
Kaynaklar
- El yapımı Türk klasiği - Pazar
- Yerli spor otomobil Maral ve Nily, 2021'e ilerliyor
- Türk otomotiv sanayii
- Şamil yollara çıkmak için alıcısını bekliyor - Anadolu Ajansı
- Şamil satışa çıkarıldı - Milliyet
- Hisarlar Grup ilk yerli arazi aracını sundu - Anadolu Ajansı
- Yaşar'ın yerli otomobili - Hürriyet Kelebek
- Devrim'den TOGG'a Türkiye'nin otomobil serüveni - TRT Haber