Otomobilgi.comOtomobilgi.com
  • Türkçe
  • English
  • Deutsch
  • Français
  • Italiano
  • Español
  • Português
  • Polski
  • Magyar
  • Azərbaycanca
  • Bahasa Indonesia
  • Русский
  • 中文
  • 日本語
  • 한국어
  • हिन्दी
  • Tiếng Việt
  • ไทย
  • বাংলা
  • العربية
  • فارسی
  • Türkçe
  • English
  • Deutsch
  • Français
  • Italiano
  • Español
  • Português
  • Polski
  • Magyar
  • Azərbaycanca
  • Bahasa Indonesia
  • Русский
  • 中文
  • 日本語
  • 한국어
  • हिन्दी
  • Tiếng Việt
  • ไทย
  • বাংলা
  • العربية
  • فارسی
  • ANA SAYFA
  • HABERLER
    Türkiye Otomotiv Sektörü Haberleri
    Global Otomotiv Sektörü Haberleri
    Türkiye Motorsporları Haberleri
    Global Motorsporları Haberleri
  • OTOMOBİLLER
    İÇTEN YANMALI
    • İçten Yanmalı Modeller
    • İçten Yanmalı Motor Teknolojileri
    • Yakıt ve Tüketim
    • Emisyon ve Çevre
    • İçten Yanmalı Sahipliği
    • İçten Yanmalı Otomobil Tarihi
    ELEKTRİKLİ
    • Elektrikli Modeller
    • Elektrikli Otomobil Teknolojileri
    • Şarj ve Altyapı
    • Batarya Teknolojisi
    • Menzil ve Tüketim
    • Elektrikli Sahipliği
    • Elektrikli Otomobil Tarihi
    HİBRİT
    • Hibrit Modeller
    • Hibrit Sistemler
    • Batarya ve Şarj
    • Tüketim ve Verimlilik
    • Hibrit Sahipliği
    • Hibrit Otomobil Tarihi
    SUPERCAR
    HYPERCAR
  • TEKNOLOJİ
    Sürücü Destek Sistemleri
    Güvenlik Teknolojileri
    Aydınlatma ve Görüş Teknolojileri
    İnfotainment ve Bağlantı
    Otonom Sürüş ve Yapay Zeka
    Gelecek Teknolojileri
  • REHBERLER
    Alım Rehberleri
    Satış Rehberleri
    Bakım ve Kullanım
    Sahiplik ve Maliyetler
    Lastik ve Jant
    Sigorta ve Muayene
  • TARİH & KÜLTÜR
    Otomobil Tarihi
    İkonik Modeller
    Klasikler ve Koleksiyon
    Türkiye’nin Otomobil Serüveni
    Otomobil Tasarımı
    Otomobil ve Popüler Kültür
  • MOTOR SPORLARI
    Formula 1
    Ralli (WRC)
    Rallikros
    MotoGP
    Formula 2 & Formula 3
    Karting
    Le Mans 24 Saat
    WEC
    NASCAR
    IndyCar
    DTM
    GT Yarışları
    Drift
    Drag Yarışları
  • BİZİ TANIYIN
    HAKKIMIZDA
    İLETİŞİM
  • Türkçe
  • English
  • Deutsch
  • Français
  • Italiano
  • Español
  • Português
  • Polski
  • Magyar
  • Azərbaycanca
  • Bahasa Indonesia
  • Русский
  • 中文
  • 日本語
  • 한국어
  • हिन्दी
  • Tiếng Việt
  • ไทย
  • বাংলা
  • العربية
  • فارسی
  • Türkçe
  • English
  • Deutsch
  • Français
  • Italiano
  • Español
  • Português
  • Polski
  • Magyar
  • Azərbaycanca
  • Bahasa Indonesia
  • Русский
  • 中文
  • 日本語
  • 한국어
  • हिन्दी
  • Tiếng Việt
  • ไทย
  • বাংলা
  • العربية
  • فارسی
  1. ANA SAYFA
  2. TARİH & KÜLTÜR
  3. Türkiye’nin Otomobil Serüveni
  4. Zafer'in İsrail'deki Yeni Hayatı: Autocars Co.

Zafer'in İsrail'deki Yeni Hayatı: Autocars Co.

  • Türkiye’nin Otomobil Serüveni
  • Yazar: Lütfi Mete Odabaşı
  • Oluşturma: 8 Kasım 2026
Türkiye'de 1966'da rafa kaldırılan Zafer, adı hiç değişmeden iki yıl sonra Hayfa'da Autocars bantlarından İsrail yollarına çıktı.
Türkiye'de 1966'da rafa kaldırılan Zafer, adı hiç değişmeden iki yıl sonra Hayfa'da Autocars bantlarından İsrail yollarına çıktı.

Bir otomobil projesinin cenazesi kaldırılırken tabutun içinde bir bilet bulunduğunu hayal edin. Türkiye'de 1966'da rafa kaldırılan Zafer, iki yıl sonra başka bir ülkenin yollarında dönmeye başladı. Üstelik adı bile değişmemişti: İsrail'de Autocars fabrikasından çıkan araçlar Triumph Zafer olarak anılıyordu. Peki bir yerli otomobil hayali nasıl oluyor da Hayfa'da hayata dönüyor? Oturun, bu hikâye tam bir altı yıl sürdü ve az biliniyor.

Zafer projesi nedir ve Türkiye'de neden sona erdi?

1960'ların Türkiye'sinde yerli otomobil konuşmak yalnızca Devrim'in hüzünlü hikâyesi demek değildi. O yıllarda sanayi çevrelerinde ciddi bir seferberlik vardı ve bu çabanın ilginç kollarından biri, International Harvester markalı traktör, kamyon ve pickup üreten TOE, yani Türk Otomotiv Endüstrileri A.Ş.'den geldi. Şirket, Zafer markasıyla kendi otomobilini geliştirmek için yola çıktı.

Yolculuk sanırım düz gitmedi. TOE önce Volvo ile ortak bir araç üzerinde çalışmayı denedi; anlaşma bir türlü sağlanamayınca masaya İngiliz Triumph oturdu. Projenin temelinde Triumph'ın küçük aile otomobilleri vardı: 1959-1971 arası üretilen Triumph Herald ve onun yerine geçmek üzere tasarlanan, 1965'te önden çekişle sahneye çıkan Triumph 1300. Zafer işte bu teknoloji üzerine kurulacaktı.

Derken işler durdu. Zafer hiçbir zaman Türkiye sokaklarında görülmedi ve üretimin neden durdurulduğu bugün bile tam olarak açıklanmış değil. Kimi anlatımlarda Triumph'ın Türkiye yerine İsrail'i tercih ettiği söylenir; kimilerinde projeyi İsrailli Autocars'ın devraldığı vurgulanır. İnisiyatifin hangi tarafta kaldığı netleşmiş değil ama sonuç aynı: Proje Türkiye'de 1966 civarında kapandı ve lisans üretim hakkı Hayfa'ya taşındı.

Öne Çıkanlar

  • Zafer, Türkiye'de 1966'da sona eren Triumph 1300 bazlı bir yerli otomobil projesiydi.
  • Autocars, İsrail'in Hayfa kentindeki ilk otomobil üreticisiydi ve sektöre 1957'de girdi.
  • Triumph Zafer, İsrail'de 1967-1973 arasında CKD yöntemiyle monte edildi.
  • Aynı aileden Sussita 13/60, 1296 cc ve 61 bg güç üreten Herald motorunu kullandı.

Autocars kimdir: İsrail'in ilk otomobil üreticisi

Türkiye'nin otomobil montajı daha emeklerken İsrail, 1957'de Autocars ile sahneye çıktı ve fiberglas gövdeli Sussita'yı 1978'e kadar üretti.

Zafer'i anlamak için önce Hayfa'ya inmek lazım. Autocars Co. Ltd., İsrail'in ilk otomobil üreticisiydi ve merkezi Hayfa'daydı. Şirket otomotiv endüstrisine 1957'de girmişti; yani Türkiye'deki montaj sanayii henüz emeklerken Autocars sahneye çıkmış, 1960'tan itibaren de Sussita otomobillerini üretmeye başlamıştı. Sussita önce Hayfa'da, sonra Tirat'taki tesiste 1978'e kadar üretimde kaldı ve bugün İsrail otomobil tarihinde klasik sayılıyor. Gövde panellerindeki fiberglas kullanımıyla ilgili bugün hâlâ anlatılan şehir efsaneleri bile var; deve gibi hayvanların fiberglası ısırdığı söylenir, ama biz konumuza dönelim.

İşin güzel yanı şu: Autocars'ın Triumph bağlantısı Zafer'le başlamıyordu. Şirketin Sussita modelleri zaten Triumph Herald şasisi ve motorları üzerine kuruluydu. Yani Hayfa'daki fabrika, Coventry'den gelen parçalarla araç montajlama işini çoktan öğrenmişti. Zafer projesi kapandığında bu hazır altyapı devreye girdi.

CKD montaj nedir, Zafer İsrail'de nasıl üretildi?

CKD, yani Complete Knock Down, dünya otomotivinde çok sevilen bir yöntemdir. Düşünün ki bir model seti, legolar gibi: Coventry'deki fabrikadan araçlar parçalar halinde, tamamen sökülmüş olarak ihraç edilir, alıcı ülkede ayrı bir şasi üzerinde montajlanır. 1960'larda gelişmekte olan ülkeler bu yolla hem gümrük avantajı sağlıyor hem de kendi sanayiine tecrübe kazandırıyordu. Triumph Herald kitleri birçok ülkede bu şekilde monte edildi ve İsrail o ülkelerden biriydi.

Triumph Zafer de tam bu modelle, 1967'den 1973'e kadar altı yıl boyunca Hayfa'da CKD yöntemiyle üretildi. Anlatımda iki isim daha geçiyor: aynı çatı altında çıkan araçlar Gilboa ve Carmel adlarıyla da anılıyor. Yani Zafer'in İsrail macerası tek bir isimle değil, küçük bir model ailesiyle sürdü.

Sussita ailesi ve Zafer'in akrabaları

Aynı dönemde Autocars'ın ürettiği Sussita modelleri, Zafer'in teknik akrabaları sayılır; Herald bazlı bu araçlar modeller arasındaki motor stratejisini de iyi özetliyor:

ModelÜretimGövde tipleriMotor
Sussita 12 / Carmel1968-1970Station wagon, sedanHerald 12/50 motoru, 51 bg
Sussita 13/60 / Carmel Ducas1970-1975Station wagon, sedan, pickupHerald 13/60 motoru, 1296 cc, 61 bg

13/60 motoru 1296 cc hacme, Stromberg CD150 karbüratöre ve 61 beygir gücüne sahipti; 12/50 motoru ise 51 beygir üretiyordu. Zafer'e özgü ayrı bir resmi teknik tablo ise üretici tarafından açıklanmadı, bu yüzden bilinenler baz alınan Herald motorlarına dayanıyor. Tork ve hızlanma değerleri de bu araçlar için güvenilir şekilde yayınlanmış değil; bu noktada dürüst kalmak gerekiyor.

Türkiye aynı yıllarda ne yapıyordu?

İşin dramatik tarafı şu: Zafer İsrail'de üretilirken, Türkiye kendi otomobil hikâyesinin en hareketli yıllarını yaşıyordu. Devrim 1961'de 24 mühendisle, Eskişehir Demiryolu Fabrikası'nda yaklaşık dört buçuk aylık bir çalışmayla üretildi; 29 Ekim 1961'de törenle tanıtıldı ama ekonomik destek bulunamayınca rafa kalktı. Ardından 1966'da, Otokoç-Ford ortaklığıyla Anadol geldi ve Türkiye'nin ilk seri üretim otomobili oldu; tasarımı İngiliz Reliant'a aitti, parçalarının bir kısmı Ford'dan geliyordu. 1971'de Tofaş Murat 124, 1972'de ise 176 adetlik üretimiyle Anadol STC-16 yollara çıktı.

Yani tablo kompozisyonu şöyle: Türkiye bir yandan Anadol ve Murat 124 ile montajdan üretime geçerken, vazgeçtiği Zafer projesi başka bir ülkede hayat buluyordu. İki ülkenin otomobil serüveni aynı teknoloji transferi ağının parçasıydı; Coventry'den çıkan kitler hangi ülkenin kapısını çalarsa, orada yerel bir sanayi büyüyordu.

Zafer'in İsrail'de üretilmesi neden önemli?

Kısa cevap şu: Zafer, Türkiye'nin vazgeçilen yerli otomobil girişiminin ülke sınırları dışında yaşamaya devam eden, az bilinen kuyruğudur ve 1960'ların küresel otomotiv ekonomisinin nasıl işlediğini tek bir hikâyede özetler.

Bugün baktığımızda bu olay bize iki şey söylüyor. Birincisi, o dönemde hiçbir otomobil projesi tek başına bir ülkenin hikâyesi değildi; lisanslar, kitler ve ortaklıklar Avrupa'dan Orta Doğu'ya uzanan bir ağ üzerinde geziniyordu. Volvo ile başlayıp Triumph ile devam eden bir pazarlık, sonunda Hayfa'daki bir fabrikada ürün verebiliyordu. İkincisi, bir projenin ülkede sona ermesi o projenin dünyada da sona erdiği anlamına gelmiyor. Zafer'in gövdesi Türkiye'de soğudu ama altı yıl boyunca İsrail yollarında döndü.

Devrim'in hikâyesi genellikle siyasetin gölgesinde kalmış bir fiyasko olarak anlatılır; oysa 1960'ların yerli otomobil seferberliğinde Zafer gibi sonradan başka kıtalara taşan girişimler de vardı. Otomobil tarihi bazen tam böylesine dolambaçlı yollar izliyor: bir ülkenin vazgeçtiği hayal, bir başka ülkenin montaj hattında altı yıl daha nefes alıyor. Zafer'in İsrail macerası, tam da bu yüzden otomotiv tarihinin en merak uyandıran dipnotlarından biri.

Kaynaklar

  • Türk otomotiv sanayii - Vikipedi
  • Triumph Herald - Wikipedia
  • Autocars Şirketi - Vikipedi
  • Sussita (araba) - Vikipedi
  • Webtekno: Yerli otomobil Zafer
  • ZAFER TRIUMPH - Otometre
  • Kaybedilen Zafer! - E-Motoring
  • Devrim (otomobil) - Vikipedi

Bu Sayfayı Paylaşın

Kategori Editörü

Lütfi Mete Odabaşı

Lütfi Mete Odabaşı

Genç, dinamik, araştırmayı ve öğrenmeyi seven bir otomobil ve motor sporları tutkunu. Mete, otomobil haber, bilgi ve kültür platformumuza gençlerin bakış açısı ile değer katıyor. Otomobil teknolojilerindeki yenilikleri ve motor sporlarındaki gelişmeleri yakından takip ediyor, öğrendiklerini otomobilgi.com için faydalı, dolu dolu içeriklere çeviriyor.

İlgili İçerikler

REO M 602 Cemse, TOE'nin GMC ve REO lisansı ile 1963 - 1973 yılları arasında ürettiği askeri bir kamyon modeliydi.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniTürk Otomotiv Endüstrileri A.Ş. (TOE)'nin Öyküsü
Zafer, tanıtımı yapılan ama üretim bandına hiç yansımayan ikinci yerli otomobil oldu; kaderi İsrail'deki Autocars fabrikasında şekillendi.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniZafer Otomobili Neden Türkiye'de Üretilemedi?
19 Aralık 1966'da Otosan fabrikasında seri üretime giren Anadol A1, Türkiye'nin ilk seri üretim otomobili olarak Türk sanayisinde yeni bir dönem açtı.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniTürkiye'nin İlk Seri Üretim Otomobili Anadol'un Hikâyesi
Devrim'den on yıl, Anadol'dan daha da önce, 1954'te Tuzla'daki fabrika Türkiye'nin ilk seri jeep üretimini sessizce başlatmıştı.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniTürk Willys Overland: Willys Jeep'in Unutulan Tuzla Serüveni
Fabrika bacalarının gölgesinde, çekiç ve kalıpla elle otomobil şekillendiren Türk ustalar, yerli otomobil tarihinin en inatçı kahramanlarıdır.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniMaral'dan Turkar'a El Yapımı Yerli Otomobil Denemeleri
1980'de ödül kazanan, Wankel motorlu Anadol Çağdaş hiçbir zaman seri üretime inmedi ve Türk otomobil tarihinin en sessiz kırılma noktası oldu.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniAnadol Çağdaş 1980: Ödüllü Prototip Neden Üretilmedi?
Türkiye'nin ilk seri üretim spor otomobili, İngiltere'de yeni bir İngiliz modeli sanılacak kadar iyiydi ama ömrü bir petrol krizi yüzünden yalnızca iki yıl sürdü.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniAnadol STC-16 Nasıl Türkiye'nin Spor Otomobili Oldu?
Şişli'de üretilen üç tekerlekli Nobel 200'den haberiniz var mıydı?
Türkiye’nin Otomobil SerüveniNobel 200'den Onuk Sazan'a Unutulmuş Yerli Otomobil Girişimleri
Onlarca yıl boyunca montaj hattını işlettik ama markanın mülkiyeti hiçbir ortaklık sözleşmesinde Türkiye'ye ait olmadı.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniYılda Milyonlarca Araç Üreten Ülke Neden Yıllarca Marka Kuramadı?
Devrim'den ve Anadol'dan önce, 1929'da Tophane Rıhtımı'ndaki Ford fabrikası Türkiye'nin ilk otomobil fabrikası ve ilk hareketli montaj bandını kurdu.
Türkiye’nin Otomobil SerüveniTophane Rıhtımı'ndaki Ford Fabrikası: Yerli Otomobilin Bilinmeyen Hikâyesi

Etiketler

  • zafer otomobili
  • triumph
  • autocars
  • ckd montaj
  • yerli otomobil
  • türkiye otomobil sanayii
  • devrim otomobili
  • anadol
  • lisanslı montaj
  • sussita
  • hayfa
  • fiberglas gövde

Bizi Sosyal Medyada Takip Edin

  • Hakkımızda
  • KVKK Aydınlatma Metni
  • Gizlilik Politikası
  • İletişim
Otomobilgi.com
BAĞIMSIZ OTOMOBİL KÜLTÜRÜ PLATFORMU
Virgo CMS ile güçlendirilmiştir