Shirley Muldowney: Drag Tarihinin İlk Kadın Şampiyonu

1950'lerin Amerika'sında bir kız çocuğu için en doğal hayal okulda başarılı olmaksa, Shirley Ann Roque bunu bozuk kurmuş olacak. Schenectady, New York'un sokaklarında hot rod'una binip yarışmak isteyen bu genç kız, yıllar sonra drag yarışının adını herkesin bildiği bir efsaneye dönüşecek: Shirley Muldowney, yani First Lady of Drag Racing. Peki bir kız, kimseye onay vermediği bir sporda nasıl üç kez dünya şampiyonu olur? İşte o hikâye.
Sokak Yarışlarından Çeyrek Mile: İlk Yıllar
Muldowney, 19 Haziran 1940'ta Vermont'un Burlington kasabasında doğdu ama hayatı Schenectady'de şekillendi. Okul ona hiç çekici gelmedi; aklı tek bir şeydeydi: sokaklarda yarışmak. 16 yaşında, kendinden üç yaş büyük Jack Muldowney ile evlendi. Jack'in elleriyle inşa ettiği ilk dragster, aslında Shirley'in kaderini de inşa etti. Ona araba kullanmayı öğreten kişi de Jack'ti, yani ilk hocası aynı zamanda eşi oldu.
İlk resmi pist deneyimi 1958'de geldi: New York'taki Fonda Speedway'de 348 motorlu bir '58 Chevy'nin direksiyonundaydı. NHRA profesyonel lisansını ise 1965'te aldı. 1969 ve 1970'te U.S. Nationals'a çift motorlu bir dragster'la Top Gas sınıfında katılması, kimsenin ciddiye almadığı bu kadının ne kadar ciddi olduğunu anlatmak için yeterli bir detay aslında. 1971'de ilk büyük zaferini IHRA Southern Nationals'ta kazandı. Yani kapılar açılmadan önce, onları tek tek zorlamıştı bile.
Top Fuel Lisansı: Üç İmza ve Tarih Yazan Bir Onay
Drag yarışına uzaktan bakan biri için en ilginç detaylardan biri şu: Top Fuel lisansı almak tek kişinin imzasıyla olmuyor, üç imza gerekiyor. 1973'te Poncho Rendon'un dragster'ıyla lisans denemesine giren Muldowney'e bu üç imzayı veren isimler drag tarihinin zirvesinden geldi: Don Garlits, T.V. Tommy Ivo ve Connie Kalitta. Bu üçü onaylamadan hiçbir kapı açılmıyor demek ki. Ve Muldowney, bunu yapan ilk kadın oldu. Bugün bile kim Top Fuel'a çıkmak istiyorsa, yolu aynı üç imzalı kâğıttan geçiyor.
Lisansın hemen ardından Kalitta ile bir takım kurdu. Takımın yarışları hikâyeye yakışır şekildeydi: Kalitta'nın Bounty Hunter'a karşılık Muldowney'in Bounty Huntress'i, yani Ödül Avcısı ve Ödül Avcısı Kadını. İkili Ford Mustang'lerle süper maç yarışları yaparken işler her zaman pürüzsüz gitmedi; Huntress 1973'te Ohio'daki Dragway 42'de yandı. Muldowney'in Funny Car kariyeri de yangınlara meyilli değildi zaten; 1972'de Kalitta'dan eski bir Mustang Funny Car satın almış, peş peşe yaşadığı yangınlardan sonra bir daha asla bu sınıfa dönmeyeceğine söz vermişti. 1972'de ayrıca Jack'ten boşandı; ikisi yıllarca dost kaldı. Yani kişisel hayat da, yarış kariyeri de aynı dönemde yeniden kuruluyordu.
1976 Columbus: Bir Kadının NHRA Finalini Kazandığı An
Bazı tarihler bir sporun haritasını değiştirir. 13 Haziran 1976, Columbus, Ohio işte öyle bir tarihtir. Springnationals'ın Top Fuel finalinde Bob Edwards'ı yenen Muldowney, bir NHRA ulusal etkinliğinde profesyonel sınıf kazanan ilk kadın oldu. İşin çarpıcı tarafı şu: bu sadece sınıftaki altıncı yarışıydı. Aynı etkinlikte elemeleri 1 numarayla geçen ilk kadın da oldu; 6.031 saniyelik performansıyla. Yani tesadüf değil, tam bir hakimiyetti.
Bir yıl öncesinden de laf edelim: 1975'te English Leather parfüm markası ilk sponsoru oldu ve U.S. Nationals finalinde Garlits'e yenilerek ikinci sırada kaldı. Aynı yıl Amerikan Yarış Sporları Basın Birliği'nin All-American Team'ine seçilen ilk kadın da yine oydu. Kazanmadan önce bile kayıtlara geçiyordu.
Öne Çıkanlar
- 1973'te Top Fuel lisansı alan ilk kadın; lisansını Don Garlits, Tommy Ivo ve Connie Kalitta imzaladı
- 1977, 1980 ve 1982 NHRA Top Fuel dünya şampiyonlukları
- 18 NHRA ulusal etkinlik galibiyeti
- 1984'teki feci kazadan sadece 18 ay sonra araca geri döndü
- NHRA'nın 1951–2000 arası en iyi 50 pilotu listesinde 5. sıra
Üç Dünya Şampiyonluğu ve Top Fuel'ın Kraliçesi

1977'de Muldowney, NHRA Winston dünya puan şampiyonluğunu kazanan ilk kadın oldu. Sonra 1980'de ve 1982'de tekrar şampiyonluğa ulaştı. Kafa karıştıran bir detayı açıklayalım: bazı kaynaklar onu dört kez dünya şampiyonu sayar, çünkü 1981'de ayrı bir organizasyon olan AHRA'nın dünya şampiyonluğunu da kazandı. NHRA resmi kayıtlarındaki üç Top Fuel unvanı ise tartışmasız. Üstelik bu üçlü cinsiyet gözetmeksizin, hem iki hem üç Top Fuel şampiyonluğu bilen ilk kişi olarak tarihe geçti. İstisnasız, herkesin önünde.
Kariyer toplamı da çarpıcı: 186 NHRA ulusal etkinliğine çıkıp 18 galibiyet kazandı. Üst üste üç NHRA ulusal etkinliğini kazanan ilk Top Fuel pilotu da o. Garlits Museum'un kayıtlarına göre, 250 mil/saat barajını ve dört saniye altı dereceleri gören tek kadın pilot. 1977'de ABD Temsilciler Meclisi'nden Outstanding Achievement Award aldı ve Car Craft dergisi onu yılın kişisi seçti. Bir kızın tribünleri doldurma gücü, kapıları zorla açma gücüne dönüşmüştü artık.
1984 Kazası: Ezilen Kemikler ve 18 Aylık Dönüş
Drag yarışının karanlık yüzünü konuşmadan Muldowney hikâyesi tamamlanmaz. 1984'te Montreal yakınlarındaki Sanair Super Speedway'de yapılan elemelerde feci bir kaza geçirdi: elleri, pelvisi ve bacakları ezilmişti. Yarım düzine ameliyat ve 18 ay terapi gerekti. Top Fuel dragster'ının dünyanın en hızlı ivmelenen araçlarından olduğunu düşündüğünde, bu bedenin o makineyi tekrar yönetebileceğine kimse ihtimal vermezdi sanırım.
Muldowney vermedi. Kazadan tam 18 ay sonra araca geri döndü ve Amerikan yarış basınının Comeback of the Year, yani Yılın Dönüşü ödülünü kazandı. 21 Şubat 1986'da Johnny Carson'ın Tonight Show programına bastonla yürüyerek çıktığı akşam, o baston bir mızrak gibi dikiliyordu aslında. 1990'ları büyük sponsorluksuz geçirdi, IHRA ve maç yarışlarıyla yarışmaya devam etti ve kariyerini 2003 sonunda noktaladı.
Don Garlits ile Rekabet: Track'in İki Devası
Big Daddy Don Garlits, drag yarışının her şeyidir ama Muldowney hikâyesinde başka bir role de bürünür: onun lisansına imza atan, sonra da tam onlarca kez pistte karşılaşacağı rakip. 1975 U.S. Nationals finali ve 1982 Gatornationals finali, bu iki ismin arşivlere geçen kapışmalarından sadece ikisi. Garlits, kariyeri boyunca ona duyduğu saygıyı açıkça dile getirdi; ona göre Muldowney tüm olasılıklara karşı yalnızca kendi iradesiyle savaştı, çünkü federasyondan yarışçılara kadar kimsenin bu sınıfta yarışmasını istemediğini söylemek mümkün. Muldowney ise NHRA'nın her adımda direndiğini ama tribünleri dolduran bir kadının spora ne kadar iyi geldiğini herkesin gördüğünü anlatır.
Bir rakip hikâyesi daha var: NHRA'nın kayıtlarına göre Muldowney, 290 mil/saat barajını aşmayı tam 11 yıl beklemek zorunda kaldı. Yani şampiyonluk yılları bile sabır imtihanıydı.
Miras: Heart Like a Wheel'den Brittany Force'a
Muldowney'in hikâyesi bir filmle de taçlandı: 1983 yapımı Heart Like a Wheel, biyografik bir portre ve Muldowney'i Bonnie Bedelia canlandırdı. Yıllar sonra kendisi filmi bu spor için çok iyi bir iş olarak değerlendirdi ama kendi hayatını tam yansıtmadığını da ekledi. 2005'te Bill Stephens ile yazdığı anı kitabı Tales from the Track, hikâyenin kendi kaleminden versiyonu oldu.
Tanınma listesi de cabası: 1990 Motorsports Hall of Fame, 1989 Michigan Motorsports Hall of Fame, 2004 International Motorsports Hall of Fame ve 2005 Automotive Hall of Fame. NHRA'nın 50. yılında açıkladığı 1951–2000 arası en iyi 50 pilot listesinde 5 numarada yer aldı; ESPN'in tüm zamanların en iyi 25 sürücüsü sıralamasında ise 21. sıradaydı. Bu sıralamaların kilit noktası, onu ilk kadın şampiyon unvanıyla anması; yani kadın pilotlar kategorisinde değil, tüm zamanların pilotları arasında sayılması.
Asıl mirası ise bugün pistte görülüyor. Brittany Force bugünün drag yıldızı olarak anılırken, Pro Stock'un dev ismi Erica Enders'a uzanan hat, Shirley Shahan ve Muldowney'in açtığı yoldan geçiyor. Çarpıcı bir rakam: son galibiyetinden 36 yıl sonra bile Muldowney, NHRA'da en çok ulusal etkinlik kazanan kadın pilotlar arasında hâlâ dördüncü sırada. Ayrıca yarış topluluklarının olduğu şehirlerde ihtiyaç sahibi çocuklara destek veren Shirley's Kids kuruluşunu hayata geçirdi. Popüler kültürde bile izi sürülebilir: Le Tigre'nin Hot Topic şarkısında adı geçiyor, L7'nin Shirley şarkısı filminden örnekler taşıyor ve Soul Asylum'un 2024 albümü Slowly But Shirley kapağında fotoğrafı var.
First Lady of Drag Racing Bugün Ne Anlama Geliyor?
Şimdi başa dönelim ve asıl soruya net bir cevap verelim: Shirley Muldowney kimdir? 1973'te Top Fuel lisansı alan ilk kadın, 1977'de NHRA'nın ilk kadın dünya şampiyonu ve 18 ulusal etkinlik galibiyetiyle bir sporun kurallarını değiştiren pilot. 1984'te bedeni paramparça olsa da 18 ayda geri dönen, üç NHRA unvanı ve bir AHRA şampiyonluğuyla tarihin en güçlü yarışçılarından biri. Cha Cha lakabını taşıyan ama pistte kesinlikle dans eden biri olmayan bu kadın, kendisinden sonra gelen her kadın pilota kapıyı zorla açmış, sonra da o kapıyı arkasından kapatmamış. Sence bugünkü genç kadın pilotlar ilk direksiyona geçtiklerinde, ismini düşünüyorlar mı?
Kaynaklar
- Shirley Muldowney
- NHRA's Top 75 Moments, No. 4: Shirley Muldowney first female winner in Top Fuel
- NHRA's Top 75 Moments, No. 2: Shirley Muldowney first female NHRA world champ
- History - Shirley Muldowney Racing
- Shirley Muldowney - Motorsports Hall of Fame
- Shirley Muldowney - Don Garlits Museum Hall of Fame
- Shirley Muldowney: Legacy, Championships, and the Fight - Competition Plus
- How Shirley Muldowney Changed Racing And Paved The Way - ESPN/espnW
- When Garlits calls - NHRA
- How Shirley Muldowney was nicknamed Cha Cha - Fox Sports