F3-də Üç Avtomobil: Daha Çox Data, Daha Ucuz Oturacaq

Təsəvvür elə ki, əlinizdə iki eyni velosiped var və hər ikisini eyni yolda sınayırsınız. Biri sərt tənzimli, biri yumşaq. Yolun hansı hissəsində nə olduğunu iki velosipeddən öyrənirsiniz. İndi üçüncü bir velosiped əlavə edin və yalnız iki turda deyil, eyni turda üç fərqli nöqtədən məlumat topladığınızı düşünün. Formula 3 komandalarının hər həftə sonu yaşadığı şey tam olaraq budur: pistdə eyni anda üç maşın, üç fərqli təcrübə. Formula 2-də hər komanda iki maşınla yarışarkən F3-də bu rəqəm üçdür. Bəs bu əlavə maşın, kağız üzərindəki sadə bir fərqdirmi, yoxsa çempionluq hesabını başdan ayağa dəyişən bir üstünlükdür? Cavab sandığın qədər sadə deyil; həm parlaq, həm də kölgeli tərəfləri var.
F3-ün üç maşınlıq quruluşu nədir, F2-dən necə fərqlənir?
Əvvəlcə formatı dəqiqləşdirək. FIA Formula 3, 2019-cu ildə GP3 Seriyasının əvəzinə quruldu və F1 nərdivanında F2-nin altında, F4 ilə regional F3 seriyalarının üstündə yer alır. Seri tam mənasında eyni markalı (spec) bir çempionatdır: hər komanda eyni Dallara şassisindən istifadə edir, 2025-də isə tamamilə yeni bir maşın təqdim olundu. Qrup quruluşu isə FIA Sporting Regulations-da açıq şəkildə yazılıb: çempionata ən çox 30 maşın qəbul olunur və hər komandanın pistdə üç maşını var. Yəni 10 komanda vurulub 3 maşın, 30 maşınlıq bir sahə.
Formula 2-də işlər fərqlidir: orada hər komanda yalnız iki maşın çıxarır. Hətta işin maraqlı tərəfi odur ki, hər iki seriyada yarışan təşkilatlar var. 2026 etibarilə 11 F2 komandasından 10-u eyni zamanda F3-də də yarışır: Campos Racing, PREMA, Trident, ART Grand Prix, MP Motorsport, Rodin, Hitech, DAMS Lucas Oil, AIX Racing və Van Amersfoort. Yalnız Invicta Racing F2-yə xasdır. Bu ikitərəfli iştirak edən komandalar, ortaq yarış həftə sonlarında cəmi beş maşın işlədir. Eyni qarajda iki fərqli məntiq işləyir deməkdir: bir tərəfdə iki maşınlıq F2 əməliyyatı, digər tərəfdə üç maşınlıq F3 komandası.
Önə Çıxanlar
- F3-də hər komanda pistdə üç maşılla yarışır; F2-də bu rəqəm iki, qrup ümumilikdə 30 maşına çatır.
- Üç maşın, hər məşq seansında iki maşınlıq quruluşa görə daha çox məlumat və daha sürətli tənzim iterasiyası deməkdir.
- Sezon giriş haqqı komanda başına 60.000 EUR; üç maşılla maşın başına xərc təxminən 20.000 EUR-ya düşür.
- Komandalar çempionatında hər yarışda ən yaxşı üç sürücü hesablanır; bir komanda ilk üçlüyü süpürsə, tək yarışda 27+ xal toplaya bilir.
- Campos Racing 2025 və 2026-da üst-üstə komandalar çempionluğunu qazandı: 2025-də 334 xalla Trident-i (217) keçdi.
Üç maşın necə məlumat və tənzim üstünlüyünə çevrilir?

İşte işin əyləncəli hissəsi. Formula 3-də hamısı eyni maşından istifadə etdiyi üçün qələbənin yolu maşında deyil, maşını düzgün tənzimləməkdən keçir. Bir məşq seansı təsəvvür elə: 30 dəqiqəlik müddət içinde təkər necə davranır, qanad nə qədər endirilməli, ön suspenziya neçə klik sərt olmalıdır? İki maşınlıq bir komanda bu suallara iki fərqli təcrübədən yola çıxaraq cavab axtarır. Üç avtomobillik komanda isə hər sessiyada üç ayrı məlumat dəsti yaradır. Bu, mühəndis təhlilinə birbaşa təsir edir və sessiya boyunca daha sürətli tənzimləmə iterasiyası etməyə imkan verir.
Belə düşün: imtahandan əvvəl üç yoldaşın da fərqli mövzuları öyrənib qeydlərini paylaşması kimi. Bir nəfər təkər aşınmasını sınayarkən, biri yüksək sürət tarazlığını, o birisi isə ərazini sına bilir. Axşam qaraja qayıdılanda masada üç qat məlumat olur. Üstəlik bu yalnız sürətli tur üçün deyil; sürücülərin özləri də qazanır. Çoxsaylı pilotun geri bildirimi, bir pilotun tənzimləmədəki qüsurları müəyyən etməsini, mühəndisinə aydın şəkildə çatdırmasını və sessiyalar arasında uyğunluq qurmasını inkişaf etdirir. Formula 1 komandalarının pilotlardan tələb etdiyi texniki geri bildirim qabiliyyəti tam burada formalaşır.
Pirelli təkərləri ümumi öyrənmə sahəsi
Təkər idarəetməsi bu ümumi öyrənmənin ən aydın nümunəsidir. Testlərdə sürücülər təkərdəki graining adlandırdığımız aşınma naxışını komanda yoldaşlarının yaşadıqları ilə müqayisə edərək öyrənir. Bir sürücünün yaşadığı problemin həlli, adətən başqasının təcrübəsində gizlidir. Üç avtomobil bu təcrübə hovuzunu bir avtomobil daha genişləndirir.
Xərc tərəfi: üçüncü avtomobil qiyməti niyə aşağı salır?

Burada ilk baxışda əks gələn bir vəziyyət var: daha çox avtomobil, daha çox xərc demək deyilmi? Texniki baxımdan bəli, amma biznes model başqa yerdə fırlanır. F3 komandaları adətən mövsüm başına iki və ya üç sürücü işə salır və əksəriyyət üç sürücünü üstün tutur. Səbəb sadədir: pilot haqqından gələn gəliri maksimuma çatdırmaq və proqramın sabit xərclərini daha çox ödəyən girişə yaymaq. Personal, logistika, qaraj infrastrukturu kimi maddələr avtomobil sayından asılı deyil; üçüncü avtomobil bunları bölüşdürür.
Bu modelin tarixçəsi də maraqlıdır. 2018-ci ildə FIA-nın o dövrün yarış direktoru Charlie Whiting beynəlxalq F3 planını qiymətləndirərkən üç avtomobillik modeli yaxşı biznes modeli kimi səciyyələndirmiş və üçüncü avtomobilin qiymətini aşağı salmağı mümkün etdiyini qeyd etmişdi. Rəqəmlərə baxanda bu məntiq görünür: F3-də mövsüm giriş haqqı komanda başına illik 60.000 EUR-dur və bu haqq sürücü başına yox, komanda üçün kəsilir. Üç avtomobillə avtomobil başına təxminən 20.000 EUR edərkən, iki avtomobillik F2-də eyni haqq avtomobil başına təxminən 30.000 EUR-a bərabərdir.
Ümumi büdcə cədvəli də seriyasının mövqeyini göstərir. Tam bir F3 mövsümü komandaya görə dəyişsə də təxminən 800.000 ilə 1,5 milyon dollar arasında işlənir; daha geniş bir proqnoz isə 1 milyon ilə 2,4 milyon dollar aralığı verir. F3 mövsümü təxminən 1,2 milyon dollarla F2-nin qəribə yarısı qədərdir; bir F2 yeri təxminən 3 milyon dollar səviyyəsindədir. Dallara-nın mərkəzləşdirilmiş icarə strukturu da xərcləri nəzarət altında saxladığı üçün, kiçik komandalar belə üç avtomobil işlədə bilir. 2025-dən etibarən ilk beş sürücüə paylanan 1 milyon avroluq mükafat fondu isə maliyyə mənzərəsini biraz daha tarazlayır. Yenə də əlavə avtomobil hər zaman əlavə dəyər demək deyil: F3, yayım görünürlüğü baxımından avtomobil başına F2-dən geri qalır və sponsorluq riyaziyyatında bu, danışıq mövzusudur.
Xal sistemi üç avtomobili rəqəmsal üstünlüyə necə çevirir?

İndi çempionluq hesabına gələk, çünki üç avtomobilin ən konkret qarşılığı burdadır. Komandalar çempionatında hər yarışda ən yaxşı təsnifatlanan üç sürücü xal hesabına qatılır; bu tətbiq GP3 dövründən bəri davam edir. Xal sistemi belə işləyir: hər yarışda ilk 10-а müvafiq olaraq 25-18-15-12-10-8-6-4-2-1 xal paylanır, Race 1-in pole position-ına 4 xal və ilk 10 daxilində bitirən sürücülərin ən sürətli turuna 2 xal verilir.
| Xüsusiyyət | Formula 3 | Formula 2 |
|---|---|---|
| Komanda başına avtomobil | 3 | 2 |
| Qriddə avtomobil sayı | 30 avtomobil (10 komanda) | 22 avtomobil (11 komanda) |
| Motor | Mecachrome V6, ~380 at gücü | Mecachrome 3.4 L V6 turbo, 620 at gücü |
| 0-100 km/s | 3,0 san | 2,9 san |
| 0-200 km/s | 7,7 san | 6,6 san |
| Maksimal sürət zonası | Sürətli hallarda ~275 km/s | DRS ilə Monzada 335 km/s |
| Mövsüm oturacaq qiyməti (təxmini) | ~1,2 milyon USD | ~3 milyon USD |
Bu sistemdə üç avtomobil yazı-tura kimi işləyir. Sprint və Feature formatında komanda ilk üçlüyü süpürsə, yalnız tək bir yarışdan 10+9+8 xal toplaya bilir; şərait yararsa, ən sürətli tur xalı da üstünə əlavə olunur. İki avtomobili olan komanda eyni yarışda ən çox iki qat xal yaza bilərkən, üç avtomobili olan komandanın tavanı daha yüksəkdir. Mövsüm boyu bu fərq toplanır. 2026 mövsümünün orta hissəsi buna yaxşı nümunədir: Silverstone-Spa-Budapest dilimində Campos 113, Trident 93, ART 72, MP 70 xal toplayarkən Rodin 42, Van Amersfoort isə 23 xalda qalırdı. Üç avtomobilin hamısını səmərəli istifadə edən komandalarla, bir və ya iki avtomobili xal yazdıracaq hala gətirə bilənlər arasındakı məsafə məhz burada açılır.
Üç avtomobilin kölgə üzü: iyerarxiya və strateji bölüşmələr
Madalyonun o bir üzünə də dürüstlüklə baxaq, çünki üç avtomobil hamıya eyni şəkildə gülmür. Üç avtomobil komanda daxilində bir növ sıralama iyerarxiyası yarada bilir; hansı sürücünün hansı turda pitə girəcəyi kimi qərarlar bu sıralamaya görə formalaşır və bir sürücü istədiyi strategiyadan məhrum ola bilir. Komanda daxili dinamikanı idarə etmək buna görə başlı-başına bir bacarıqdır. PREMA rəhbəri René Rosin-in yanaşması bu tarazlığı xülasə edir: sürücülərinə özlərini düşünməli, eyni zamanda komandanı da düşünməli olduqlarını deyir; komanda düşüncəsinin nəticə gətirdiyinə inanır.
Bir də mühəndislik tərəfindəki ziddiyyəti qeyd edək. F3 motoru haqqında dövriyyədə iki fərqli tərif var: bir tərəfdən 3.4 litrlik aspirasyonlu V6 və təxminən 380 at gücü deyilir, digər tərəfdən isə 3.2 litrlik turboşarjlı və bənzər güc rəqəmi keçir. Rəsmi texniki requlyasiyadan təsdiqlənmədən dəqiq danışmaq düzgün olmaz; lakin səhifənin mövzusu baxımından kritik olan güc deyil, eyni avtomobili üç dəfə eyni anda inkişaf etdirə bilmək imkanıdır.
Formatın özü də strategiyanı formalaşdırır. F3-də məcburi pit stop yoxdur; strateji lastik idarəetməsi, yanacaq qənaəti və drafting ilə məhdudlaşır. Həftə sonunun çoxu konfiqurasiyasında üç yarış keçirilir və Race 2 start sırası ilk 10-un əksinə çevrilməsi ilə formalaşır. Üç yarışlı format 2021-də COVID xərc kəsintisi ilə tətbiq edilmiş, 2026 Madrid finalində yenidən səhnəyə çıxmışdı.
Kiçik komandalar bu tarazlığı necə poza bilirlər?
Bəs bu sistemdə büdcəsi məhdud komandalara şans varmı? 2025 və 2026 mövsümləri buna aydın cavab verir kimi görünür. Campos Racing, 2025-də ilk komandalar çempionluğunu qazandı: Madrid-də 334 xal toplayaraq Trident-i (217) və MP Motorsport-u (208) geridə qoydu. 2026-da isə eyni uğuru öz evində, Madrid-də təkrarladı və üst-üstə ikinci komandalar çempionluğuna çatdı; final həftə sonunda Feature Race 1-də üç sürücüsü birdən xal qazandı. Klassik bir güc mərkəzi olan PREMA-nın 2024 çempionluğundan sonra 2025-də aşağı yarıya düşməsi də eyni hekayənin bir hissəsidir.
Bunun şərhi belədir: spec seriyada həlledici olan büdcə deyil, operasiya keyfiyyətidir. Hər kəs eyni avtomobili istifadə etdikdə, üç avtomobilin məlumatını nə qədər yaxşı oxuduğun, təkəri necə idarə etdiyin və həftə sonunu necə qurduğun çempionluğu gətirir. Start sırasının cəlbediciliyi də yüksəkdir: 2022 üçün 18 komandanın müraciət etdiyi bildirildi və F2/F3 rəhbərliyi Motopark-ın start sırası xaricində qalmasından duyduğu məyusluğu gizlətmədi; komanda sayının artırıla biləcəyi ehtimalı da masadadır.
Nəticə: üçüncü avtomobil həqiqətən üstünlükdürmü?
Qısa cavabı verək: bəli, amma qiyməti ilə birlikdə. F3-də üç avtomobili quruluş eyni sessiyada üç qat məlumat istehsal edib quraşdırmanın təkmilləşdirilməsini sürətləndirir, sabit xərcləri üç girişə yayaraq üçüncü avtomobilin qiymətini aşağı salır və komandalar çempionatında üç qatlı xal potensialı təklif edir. Bununla belə komanda daxili iyerarxiya gərginliyi, strategiya paylaşımındakı qeyri-bərabərlik riski və avtomobilə düşən görünməzliyin azalması modelin bahalı tərəfləridir. F2-nin iki avtomobili quruluşu daha sadə bir operasiya təqdim edərkən, F3-ün üçlüsü bilgi və xal tavanını yüksəldir. 2025-2026-dakı Campos nümunəsi də göstərir ki, bu tavanı istifadə etməyi bacaran komanda nəhənglərini keçə bilir. Növbəti sual bu ola bilər: sən olsan hansı avtomobildə oturardın, birincidəmi, ikincidəmi, yoxsa o strategiya növbəsinin sonundakı üçüncüdəmi?
Mənbələr
- Formula 3: The Complete Guide
- F3 2026 Teams' Championship analysis
- F2 and F3 Teams, Prices and Cars
- 2026 FIA F3 Sporting Regulations
- Comparing F2 and F3 racing cars in 2025
- Campos Racing-ın üst-üstə F3 çempionluqları
- What Is F3?
- Junior Formula Racing Cost 2026
- Whiting: Three car teams would work in Formula 1
- How PREMA boss Rosin managed a triple title tilt