Hibrid avtomobil həqiqətən də şarj tələb edirmi?

Cavab hibrid növündən asılıdır: tam hibrid avtomobillər fişə taxılmır, hətta texniki olaraq taxıla da bilmir; batareyalarını rejenerativ əyləc və benzin mühərriki sayəsində öz-özünə doldururlar. Plug-in hibridlər (PHEV) isə fişdən doldurulma tələb edir; taxılmadıqda avtomobil yenə işləyir, lakin elektrikli məsafə və yanacaq üstünlüyünün böyük hissəsi itir. Yəni doldurma istəyib-istəməməsuəlinin tək düzgün cavabı yoxdur, düzgün cavab avtomobilin hibrid tipində gizlidir.

İki Hibrid Növü, İki Fərqli Doldurma Məntiqi

Qarışıqlığın mənbəyi budur: hər iki avtomobil növü benzin mühərriki və elektrik mühərrikini birlikdə istifadə edir, lakin enerjini batareyaya necə daşıdıqları tamamilə fərqlidir. Tam hibrid qapalı bir enerji sistemidir. Batareyaya heç bir xarici giriş yoxdur; lazımi bütün enerji avtomobilin öz daxilində istehsal olunur və sərf olunur. PHEV isə qəsdən açıq bir sistemdir: xaricdən elektrik almaq üçün nəzərdə tutulub, çünkü kiçik sayıla bilməyən bir batareya paketi daşıyır və həmin batareyanı tam doldurmağın praktik yolu fişdir.

Ölçü fərqini rəqəmlərlə görmək faydalıdır. Tam hibridin batareyası tipik olaraq 1 kWh ətrafında və ya altında qalır; bu, yalnız dur-get trafikində mühərrikə dəstək olacaq, elektrikli rejimdə bir neçə yüz metr gedə biləcək qədər enerji deməkdir. PHEV tərəfində isə tipik bir paket təxminən 14 kWh ilə 20 mildən çox saf elektrikli sürüş təklif edir. Orta PHEV batareya tutumu son illərdə daim artıb və bəzi modellər 55 milə (təxminən 88 km) qədər elektrikli məsafəyə çatıb. Bu iki sinif arasındakı fərq incəlik deyil, bir dəfə böyüklük sırası məsələsidir.

Tam Hibrid Özünü Necə Doldurur?

Tam hibritin şarj mekanizmasının adı rejenerativ frenlemedir və işləmə prinsipi sandığınızdan daha adi bir fizik məsələsidir. Fren verdiyinizdə və ya gazdan çəkildiyinizdə avtomobilin kinetik enerjisi adi benzinli avtomobildə istilik kimi itir. Hibritdə elektrik mühərriki bu anda generator rejiminə keçir; təkərlərin fırlanması mühərriki əks istiqamətdə işlədir, kinetik enerji elektrik enerjinə çevrilir və batareyada saxlanılır. Funksional baxımdan benzinli avtomobildəki alternatora bənzər vəzifə görür, fərq enerji miqyasındadır: geri qazanılan miqdar xeyli daha böyükdür və birbaşa yüksək gərginlikli batareyanı qidalandırır.

Bu proses frenləmə və ya gazı buraxma anda avtomatik işə düşür; sürücünün heç bir əməliyyat etməsinə ehtiyac yoxdur. Buna görə istehsalçıların tam hibrit avtomobillərinə verdikləri adlardan birinin özündən şarj olan hibrit olması boşuna deyil. Avtomobilin batareyası yolda, dur dayanma trafikində və yamac enişlərində öz-özünü doldurur. Evdinizdə və ya iş yerinizdə fişə taxılacaq bir infrastruktur axtarmanıza, şarj kabeli daşımanıza və ya şarj saatı planlaşdırmanıza ehtiyac yoxdur. Praktikada sürücü, tam hibrit istifadə edərkən batareyanın doluluq vəziyyətini yalnız göstərici ekranından fərq edir; sistemin qalan hissəsi öz-özündə davam edir.

Plug-in Hibrit Fişə Taxılmarsa Nə Olur?

Qısa cavab: heç bir dramatik şey baş verməz. Avtomobil işləməyə davam edir, çünki PHEV-in benzinli mühərriki və hibrit ötürmə orqanları müstəqil funksiya göstərə bilər. Batareya fişə taxılmadığı üçün aşağı doluluqla hərəkət edir, amma tamamilə boşalmış da sayılmır; tutumunun bir hissəsi ehtiyat kimi saxlanılır və rejenerativ frenləmə ilə mühərrikdən alınan güclə o səviyyədə saxlanılır. Avtomobil bu rejimdə adi bir tam hibrit kimi davranır.

Amma əsl problem burada başlayır. Elektrikli məsafə yoxa çıxır, avtomobil gündəlik sürüşün hamısını benzinlə edir. Rejenerativ frenləmə işə yarayır, amma fiş şarjının yerini tutmur: uzun və dik bir yamac aşağı enişdə belə yalnız 1-4 mil saf elektrik məsafəsi geri qazana bilir. Fişdən alınan onlarla kilometrlik şarjla müqayisə edilə bilməz belə. Nəticədə fişə taxılmayan bir PHEV ehtimal ki, heç hibrit olmayan bir avtomobildən yaxşı yanacaq iqtisadiyyatı verir, amma müqayisə edilə bilən bir standart hibritlə müqayisədə demək olar hər zaman daha pis sərf edir.

Bunun xərc tərəfi də var. PHEV, ekvivalent standart hibritdən adətən daha yüksək başlanğıc qiymətinə satılır; həmin qiymətə daxil olan böyük batareya, güc elektronikası və şarj avadanlığıdır. Avtomobil fişə taxılmırsa, eyni sürüş təcrübəsini daha ucuz bir standart hibritlə almaq mümkündür və bahalı texnologiya istifadəsiz qalır. Emisiya tərəfində də vəziyyət eynidir: müntəzəm şarj edilməyən bir PHEV, dizaynının vəd etdiyi ətraf mühit faydasını təmin etmir.

PHEV Şarjı Praktikada Nə Qədər Əziyyətlidir?

Şarj ehtiyacını bir kabus kimi düşünməzdən əvvəl rəqəmlərə baxmaq lazımdır. PHEV batareyası orta bir tam elektrikli avtomobil batareyasının təxminən altıda biri qədər enerji daşıyır; buna görə də dolması da o qədər sürətlidir. 240 volt (Level 2) bir divar vahidində çoxu model 2-3 saatda tam dolur. Bundan da əsasısı, standart bir 120 volt ev rozetkisi belə PHEV-in əksəriyyətini bir gecədə doldurmağa kifayət edir. Yəni xüsusi bir infrastruktur mütləq deyil; qarajınızda və ya dayanacağınızda istifadə oluna bilən bir rozetka varsa, gündəlik şarj rutini fişə taxıb kablonu çıxarmaqdan ibarət qalır.

Gündəlik məsafə ilə müqayisədə tənlik daha da dəqiqləşir. Birləşmiş Ştatlarda orta gündəlik sürüş təxminən 31 mil (50 km) və PHEV-lər ilk 25-50 mil üçün elektriklə işləmək şəkildə layihələndirilir. Müntəzəm şarj edən bir istifadəçi, gündəlik istifadəsinin əksəriyyətini demək olar ki, benzinsiz keçirə bilər; batareya azaldıqda avtomobil problemsiz normal hibrid rejiminə qayıdır və benzin məsafəsi davam edir. PHEV buna görə yalnız şarj edilə bildiyi zaman məntiqli seçimdir: gündəlik məsafəniz elektrikli məsafəyə yaxındırsa və hər gecə rozetkaya çıxışınız varsa dəyər yaradır. Bu iki şərtdən biri yoxdursa, eyni pula standart hibrid almaq çox daha rasional hesabdır.

Batareyanövləri, Ömrü və Temperatur Təsiri

hər iki hibrid sinfində də batareya kimyası iki əsas seçim arasında keçərlikdir: nikel-metal hidrid (NiMH) və lityum-ion. NiMH paketlər vat-saatına daha ucuzdur, daha çox şarj dövrünə davamlıdır və isti hava tolerantlığı daha yüksəkdir; hüceyrə başına tutumları da yüksəkdir. Lityum-ionun trüku enerji sıxlığıdır: eyni enerjini daha kiçik və yüngül paketlərlə daşıyır, daxili müqaviməti aşağı olduğu üçün daha sürətlə cavab verir və çox vaxt 1.000-dən çox dövrə ilə, tipik NiMH-nin təxminən 500 dövrlük ömrünü aşır. Buna görə böyük batareyalı PHEV-lərdə lityum-ion üstün tutularkən, bəzi istehsalçılar tam hibridlərində qiymət və izləmə qeydiyyatı səbəbindən NiMH-yə davam edir.

Batareya ömrü və dəyişmə qiyməti nə qədərdir?

Yüksək gərginlikli hibrid batareyanın tam dəyişdirilməsi bahalı işdir: tipik aralıqlar modelə, batareya ölçüsünə və işçiliyə görə dəyişməklə 2.000-8.000 dollar ətrafında gedir, bəzi modellərdə 5.000-10.000 dollara çata bilər. Bərpa edilmiş paketlər və ya yalnız nasaz hüceyrələrin dəyişdirilməsi mənzərəni əhəmiyyətli dərəcədə yumşaldır; məsələn, geniş yayılmış bir hibrid model üçün yenidən istehsal edilmiş paket 1.299 dollardan, zəmanətli yeni paket isə 2.249 dollardan başlaya bilir. Bir çox istehsalçı hibrid batareyanı avtomobilin ümumi zəmanəti çərçivəsində uzun müddət qoruyur; almadan əvvəl seçdiyiniz modelin zəmanət müddətini yoxlamağa dəyər, çünkü bu tək maddə uzunmüddətli xərc hesabını dəyişə bilər.

Soyuq və isti hava nəyi dəyişir?

Temperatur hər iki hibrid tipinə də təsir edir, amma ölçüsü fərqlidir. Soyud şəraitdə hibridlər daha kiçik, lakin yenə də ölçülə bilən performans və səmərəlilik itkisi yaşayır; düşən temperatur həm daxili yanma mühərrikinin səmərəsini, həm də batareyanın güc vermə qabiliyyətini azaldır. Həddindən artıq istidə isə mənzərə əksinə döyünür: 40°C ətrafındakı qızdırıcı havalarda lityum-ion hüceyrələrdə sürətlənmiş pozulma görünə bilər və uzun müddətdə hüceyrələrə daimi zərər verə bilər. Bu, rejenerativ əyləmənin dəyərsizləşdiyi demək deyil; sadəcə batareya sağlığına narahatlıqla yox, adi bir baxım parametri kimi baxmaq lazım olduğunu göstərir.

Hansı Hibridi Almalısınız? Qərarverici Sualar

Bu fərq texniki maraq mövzusu deyil, satın alma qərarını birbaşa müəyyən edən bir fərqdir. Özünüzə üç sualı ardıcıl verin: Avtomobil hər gecə prizə qoşula bilirmi? Gündəlik sürüş məsafəniz bir PHEV-in elektrikli məsafəsinə yaxındırmı? Və elektrikli sürüş təcrübəsinə həqiqətən dəyər verirsinizmi? Üçünə də "bəli" deyirsinizsə, PHEV gündəlik istifadəni benzinsiz keçirmək imkanı təklif edir. Hər hansı birinə "xeyr" deyirsinizsə, fişi yük kimi görəcəyiniz avtomobilə əlavə pul ödəməyin mənası yoxdur; standart hibrid daha ucuz, daha az mürəkkəb və sizin istifadə tərzinizə uyğun həlldir.

Bir etibarlılıq qeydi də əlavə edək: etibarlılıq məlumatlarına görə PHEV-lər həm standart hibridlərdən, həm də təmiz benzinlilərdən açıq şəkildə daha çox problem qeydə alır. Bunun səbəbi qismən iki ayrı ötürmə aqreqatının gətirdiyi mürəkkəblik, qismən isə planlı doldurulma kimi əlavə sistemlərlə bağlı qüsurlardır. Dürüst olmaq lazımdırsa, bu avtomobillərin ən geniş yayılmış istifadə xətası da doldurulma vərdişi ilə bağlıdır: çoxsaylı insanlar PHEV alır, amma fişi heç vaxt qoşmur, çünki satın alma anında bu fərqin nə demək olduğu izah edilmir. Texniki həqiqət sadədir və aldadıcı sürpriz daşımır: tam hibrid fiş istəyirmi sualına cavab xeyirdir, PHEV-də isə doldurmamaq qərarı avtomobilin dəyərinin böyük hissəsini faktiki olaraq ləğv edir.

Nəticə: Doldurulma Ehtiyacı Marka deyil, Tip Sualıdır

Hibrid deyəndə tək bir avtomobil sinfi düşünmək ən çox edilən səhvdır. Tam hibrid özünü özü doldurur, fişə ehtiyac duymur və heç bir infrastruktur gözləmir; rejenerativ əyləmə ona lazım olan hər şeyi artıq yol üzərində istehsal edir. Plug-in hibrid isə yalnız müntəzəm doldurulduqda vəd etdiyi elektrikli məsafəni, yanacaq qənaətini və emissiya üstünlüyünü həqiqətən təqdim edir. Qısacası, sualı avtomobilə verməzdən əvvəl özünüzə vermək lazımdır: prizə çıxışınız varmı, gündəlik marşrutunuz elektrikli məsafəyə sığırmı? Cavabınız aydınlaşdıqda hibrid seçimi də öz-özünüzə aydınlaşır.

Mənbələr

• Şarj Olunmayan Plug-In Hibritinize Nə Olur?
• Hibrit Nəqliyyat Vasitəsini Şarj Etməlisiniz?
• Hibrit Nəqliyyat Vasitələri Şarj Olmaq Üçün Elektrik Şəbəkəsinə Qoşulmalıdırmı?
• Şəbəkəyə Qoşulan Hibrit Elektrikli Nəqliyyat Vasitələri
• Şəbəkəyə Qoşulan Hibrit Avtomobilin Menzili: Diaqram
• Elektrikli, hibrit və şəbəkəyə qoşulan hibrit - fərq nədir?
• Regenerativ əyləc
• Regenerativ Şarj Nədir
• Hibrit və Şəbəkəyə Qoşulan Hibrit Avtomobillər: Hansı Sizin Üçün Uygundur?
• NiMH və Li-ion Hibrit Elektrikli Batareyaları
• Lityum və NiMH Batareya Paketləri
• Lityum-ion və NiMH Batareyaları
• Hibrit Batareya Nə Vaxt Dəyişdirilir?
• Hibrit Batareya Dəyişmə Qiyməti
• AAA Tədqiqi Temperaturun EV və Hibrit Performansına Təsirini Aşkarlayır
• Ekstremal hava şəraiti EV batareyasının performansına necə təsir edir?