Porsche Taycan Niyə İki Sürət Qutusu İstifadə Edir?

Elektrikli avtomobillərin ən çox təəccübləndirən xüsusiyyətlərindən biri, əksəriyyətinin sürət qutusuna ehtiyac duymamasıdır. Tək bir reduktor nisbəti ilə həm yStart'da, həm maksimal sürətdə işləyən minlərlə model yollarda dolaşarkən, Porsche Taycan arxasına həqiqi mənada iki mərhələli bir ötürmə yerləşdirdi. Bu, nümayiş etdirilmiş bir mühəndislik şousu mu, yoxsa tək mərhələli reduktorun gizlətdiyi bir konseptual boşluğun doldurulması mı? Sualın cavabı, elektrik mühərrikinin dövr-cüc xarakteristikasının tam olaraq harada zəiflədiyinə baxmağı tələb edir.
Elektrikli avtomobillərdə sürət niyə itdi?
Daxili yanma mühərriki dar bir dövr pəncərəsində səmərəli işləyir: normal istifadədə təxminən 1.200 ilə 4.500 dövr/dəqiqə arasında fırlanır, qırmızı zona təxminən 5.000-6.000 dövr/dəqiqədir və bu dövrü uzun müddət daşıya bilmir. Bu dar pəncərəni istifadə edə bilmək üçün sürət qutusuna məcburi ehtiyac var; tipik bir 5 mərhələli ötürmədə 3.35:1-lik birinci sürətdən 0.68:1-lik overdrive-ə uzanan bir nisbət nərdivanı var.
Elektrik mühərriki bu məhdudiyyətin demək olar ki, hamısından muaftır. Bir EV mühərriki 10.000 dövr/dəqiqəyə çox sürətlə çıxır, maksimum təxminən 20.000 dövr/dəqiqəyə qədər fırlana bilir və bu geniş aralıqda səmərəliliyini böyük ölçüdə qoruyur. Boş işləmə konsepti də yoxdur: avtomobil durubsa, mühərrik durub deməkdir və 1 dövr/dəqiqədə də 1.000 dövr/dəqiqədə də təkərlərə eyni cüc ötürülür. Buna görə əksəriyyət istehsalçılar, mühərrik ilə təkər arasına yalnız sabit nisbətli bir reduktor qoyur; mühərrikin sürətli dönüşünü təkərdəki aşağı dövrə və yüksək cücə çevirən bu tək nisbət, qalan hər işi görür.
Birbaşa əlaqə isə işləmir: mühərrik, avtomobilin getdiyindən çox daha sürətli fırlanmalıdır ki, səmərəli zonasında qala bilsin. Rəqəmsal bir nümunə bu fərqi dəqiqləşdirir. Hyundai Ioniq 5-in dişli hesabı ilə maksimal mühərrik dövrü 14.000-i aşır; eyni tək nisbəti istifadə edən bir daxili yanma avtomobili təxminən 76 mil/saat (təxminən 122 km/saat) maksimal sürətlə məhdudlanardı və mühərrik zərər görərdi.
Önə çıxanlar
- Taycanın arxa oxunda iki mərhələli ötürmə, ön oxunda 8.05:1 nisbətli tək mərhələli ötürülmə var.
- İkinci sürətin nisbəti təxminən birinci sürətin yarısı qədərdir; keçid təxminən 80 km/saat ətrafında, sürüş rejiminə görə 80-105 km/saat qrupunda edilir.
- İki mərhələli arxitektura 140 kVt güc dəyərli arxa mühərrik ilə cütləşir və modüler strukturdadır.
- Taycan, birinci sürətin yStart üstünlüyü ilə 0-60 mil/saatı 2.6 saniyədə tamamlayır.
- Tək sürətli strukturun üstünlüyü sadəlikdir: Model S-in bütün ötürücü orqanında yalnız 20 hərəkətli hissə var.
Taycanın İki Mərhələli Ötürməsi Necə İşləyir?

Porsche'nin həlli, gücü iki oxla bölərək fərqli nisbətlərlə ötürməkdir. Ön oxda mühərrik, 8.05:1 nisbətli tək mərhələli bir ötürmə ilə təkərlərə bağlanır. Arxa oxda isə işlər dəyişir: iki mühərrikdən böyüyü, paralel düz dişli cütləri istifadə edən bir transaksial struktur və məhdud sürüşməli diferensial üzərindən yolu tutur. Girişdə elektrik mühərrikindən gələn pinyon dişlisi var; buradaki kritik unsur, iki vitesin birbirinden çok farklı görevler için ölçekləndirilmiş olmasıdır.
Birinci Vites: Çəkic Mərhələsi
Birinci vitesin işi kalkışda təkərlərə daha çox tork çatdırmaqdır. Mexanik üstünlük sayəsində avtomobil kalkışda daha güclü sürətlənir; rəqəmlərdə əksini tapması təsirlidir və Taycan 0-60 mph sürətlənməsini 2.6 saniyədə tamamlayır. Bu, tək nisbətli bir çox rəqibin çata bilmədiyi kalkış performansıdır və birbaşa dişli üstünlüyündən gəlir.
Daha az gözə çarpan bir fayda da var: birinci vites yalnız təkəl torku istehsal etmir. Kalkış yükünü mühərrikin və güc elektronikasının üzərindən qismən götürərək bu komponentlərin çətin sürətlənmələrdə sərin qalmasına kömək edir. Performansın təkrarlanabilirliliyi üçün bu, kağız üzərindəki pik dəyərdən az əhəmiyyətli deyil.
İkinci Vites: Uzun Mərhələ
Uzun ölçülü ikinci vites yüksək sürətlərdə belə yüksək səmərəlilik və güc ehtiyatı təqdim edir. Vites addımı böyükdür: ikinci vites nisbəti təxminən birinci vitesin yarısı qədərdir. Praktikada avtomobil, sürət və qaz girişlərini izləyərək keçid anını müəyyən edir; vites dəyişimi təxminən 50 mph, yəni 80 km/s ətrafında baş verir və sürüş rejiminə görə 50-65 mph, tam qaz altında bu bandın yuxarı həddinə doğru sürüşür. Tədqiqat simulyasiyaları, yüksək şarj vəziyyəti ilə 10.700 dövr/dəqiqədə erkən yuxarı keçidin, 0.100 saniyəlik bir atalet fazası ilə məhdud və debriyaj yükünü zorlamayan bir keçid təmin edə bildiyini göstərir.
Bu memarlığın dövr tarazlığına təsiri də aydındır: mühərrik qırmızı zonasına ikinci vitesdə daha yüksək bir sürətlə çatır. Tək nisbətdə bu nöqtəyə gələn bir avtomobil güc ehtiyatını tükətmiş olarkən, Taycan uzun dişli sayəsində yüksək sürətdə də çəkic mənbəyini qoruyur. Sürücü baxımından nəticə, həm alt ucdan həm üst ucdan tək nisbətin verə bilmədiyi bir güc bölgüsüdür; iki vitesin heç biri digərinin işini yaxın səviyyədə edə bilməz.
Sürüş Rejimləri və Sistemlə Qarşılıqlı Əlaqə
İki mərhələli ötürücü, Taycan-ın sürüş rejimi memarlığı ilə iç-içə işləyir. Vites keçid nöqtəsi sabit deyil; avtomobil, seçilmiş rejimə və qaz pedalının vəziyyətinə görə keçidi 50-65 mph bandında çevik şəkildə yerləşdirir. Bu, eyni mexaniki təchizatın həm gündəlik səmərəlilik, həm də maksimum performans profilində istifadə edilə biləcəyi deməkdir.
Ötürücü orqanlarındakı mərhələ sayı variantdan variantа görə də fərqlənir. Ön oxdaki tək nisbətli mühərrik ilə birlikdə Taycan 4S və Turbo, effektiv olaraq üç mərhələli bir güc bölgüsünə malikdir; əsas modeldə bu sayı ikidir. Arxa mühərrik, yüksək performanslı kalkışları və yüksək sürətli avtomobil yolu istifadəsini iki mərhələsi ilə təkbaşına qarşılayır.
Proqram təminatı tərəfində də inkişaf davam edir: Porsche-nin E-Shift sistemi, real mexaniki vites dəyişiminə uyğunlaşdırılan virtual vites keçidləri təqdim edir. Virtual 2-dən 3-ə keçid, arxa oxdakı fiziki iki mərhələli keçidlə sinxronlaşdırılır; E-Shift söndürüldükdə bu virtual keçidlər söndürülür. Mexaniki düzərgə beləliklə, sürücüyə klassik vitesli avtomobil hissi verən bir interfeyslə birləşdirilmiş olur.
Digər istehsalçılar niyə eyni yolu seçmir?
Taycanın ötürücü sistemi moduldur, müxtəlif avtomobillərə sığa bilir və 140 kVt maksimum güc reytinqinə malik mühərriklə cütləşdirilir; yəni texniki olaraq təqlid edilə bilən bir həlldir. Buna baxmayaraq, seriya istehsalı EV-lərdə iki mərhələli transmissiya geniş yayılmadı. Bunun bir neçə konkret səbəbi var.
Birincisi, eyni hədəfə çatmağın daha sadə bir yolunun olmasıdır. Tesla, iki mühərrikə fərqli reduksiya nisbətləri verərək bəzi yüksək sürət səmərəliliyi hədəflərini ikinci bir transmissiya mərhələsi əlavə etmədən həyata keçirir. İki mühərrikli arxitekturada hər mühərrikin öz nisbətini daşıması, mürəkkəbliyi bir ötürücü sistemində toplamaqdan qaçmağın zərif yoludur.
İkincisi, texniki çətinliyin özüdür. Elektrik mühərriklərinin ani və çox yüksək momenti, çoxmərhələli transmissiyalarda sürtmə və dişli qruplarını müqayisə edilə bilən daxili yanma ötürücüsündən xeyli sərt yüklər altında işlədir. Çəki də EV səmərəliliyinin təbii düşmənidir; ikinci bir mərhələ, əlavə kütlə və əlavə hərəkətli hissə deməkdir.
Üçüncüsü, sadəliyin ölçülə bilən gəlirləridir. Tək ötürücülü quruluş daha az hərəkətli hissə, daha az nasazlık riski və daha aşağı texniki xidmət xərci deməkdir. Tesla, Model S-in bütün ötürücü sistemində yalnız 20 hərəkətli hissənin olduğunu bildirir; Chevrolet Bolt isə müqayisə edilə bilən daxili yanma avtomobilinə görə 80 faiz daha az hərəkətli hissəyə malikdir. Bu hesabda, iki mərhələli transmissiyanın başlanğıc və maksimum sürət qazancı, əksər seqmentlər üçün xərc və mürəkkəblik fərqini ödəmir. Taycanın mövqeyi məhz burada aydınlaşır: bu arxitektura, yuxarı seqment performans hədəflərində mənalı, kütləvi bazar üçün hələ lazım olmayan bir seçimdir.
İki ötürücü nə vaxt zəruri olur?
Bütün bu parçaları birləşdirək. Porsche Taycan iki ötürücü istifadə edir, çünki təkmərhələli reduktor bir mühərrikin dövrmoment xarakteristikasını həm aşağı, həm yuxarı ucda eyni uğurla istifadə edə bilmir: birinci mərhələ yürüşə düşmədə təkər momentini və sürətlənməni üzərinə götürür, mühərriki və güc elektronikasını sərin saxlayır; uzun ikinci mərhələ yüksək sürətlərdə səmərəliliyi və güc ehtiyatını qoruyur. Tək nisbət bu iki ucu birlikdə verə bilmir; iki nisbət verir, qiyməti isə çəki, mürəkkəblik və xərctir. Taycan bu qiyməti ödəməyi qəbul edən, istehsal xəttinə çıxmış nadir nümunələrdən biridir və bu tarazlığı hədəflədiyi performans sinfində müdafiə edilə bilən etmişdir.
Mənbələr
- What Does it Mean that Electric Cars are Single Speed
- Do Electric Cars Have Gears? How EVs Really Work
- Why electric cars don't have conventional gearboxes
- Design and Parameter Optimization of Single and Two-Speed Transmissions For Electric Cars
- Why does an EV needs a "gear reduction" in the gearbox?
- Why do electric cars still need a gearbox?