Citroën SM: Fransız Zarafeti İtalyan Motorla Buluştu

1968'de Fransızların en sıra dışı otomobil üreticisi Citroën, İtalya'nın en gürültülü motor ustası Maserati'yi satın aldı. Ortaya çıkacak şey kâbus muydu, şaheser miydi? Kimse emin değildi ama sonuç, otomobil tarihinin en cesur evliliklerinden biri oldu: Citroën SM. Peki bu GT kupasının kalbindeki Maserati V6 nasıl ortaya çıktı? Hazırsan, hikâye 9 yıllık bir mühendislik maratonuyla başlıyor.
SM'in kökleri 1961'deki Project S'ye uzanıyor. Başlangıçta bu proje, 1955'in efsanevi DS'nin daha hızlı ve sportif bir versiyonu olarak düşünülüyordu. Ama 9 yıl boyunca proje öyle büyüdü ki, tamamen yeni, baştan sona mühendislik harikası bir otomobile dönüştü. Mart 1970'te Cenevre Otomobil Fuarı'nda tanıtılan ve Eylül 1970'te Fransa'da satışa çıkan SM, lüks grand tourer segmentine adeta bir yıldırım gibi düştü. İsmi nereden geliyor? İşte güzel soru: "S" Project S'ten geliyor, "M" ise ya Maserati'yi ya da Fransızca'da "Majesteleri" anlamına gelen ifadeyi temsil ediyor. Kesin cevabı bilen yok ama ikisi de epey yakışıyor, değil mi?
Öne Çıkanlar
- Citroën 1968'de Maserati'yi satın aldı ve SM'in motoru sıfırdan tasarlandı
- 2.7 litrelik Maserati V6, yaklaşık 170 hp güç ve ~235 Nm tork üretiyor
- 0-100 km/h hızlanma 8,9 saniye, azami hız fabrika verisiyle 220 km/s
- 1972'de ABD'de Motor Trend Yılın Otomobili seçildi
- Toplam yalnızca 12.920 adet üretildi, üretim 1975'te sona erdi
Maserati V6: Bir Evliliğin Motoru
Hikâyenin kalbi burası, o yüzden iyi dinle. Citroën, Maserati'yi satın aldığında amacı netti: İtalyanların yüksek performanslı motor bilgisini, kendi hidropnömatik süspansiyon teknolojisiyle birleştirmek. Yani bir yanda pasta gibiydi, diğer yanda dondurma; ikisini bir araya getirmek herkesin hayaliydi ama kimse denememişti.
Maserati'nin efsanevi mühendisi Giulio Alfieri'ye verilen görev, sıfırdan bir V6 tasarlamaktı. Alfieri'nin çözümü ise hâlâ konuşulan bir mühendislik inceliği: Motor, mevcut Maserati V8 üretim tezgâhlarında yapılabilecek şekilde kurgulandı. Bu yüzden silindir bankaları arasında alışılmadık bir 90 derece açı var. V6 motorlarda bu açı genelde daha dar olurdu; Alfieri pratikliği idealden öne koydu. Sonuç? Alüminyum gövdeli, yalnızca 140 kg ağırlığında, hafif ve kompakt bir motor. Bu motor her zaman ön aksın arkasına monte edildi; yani ağır mı ağır Amerikan V8'lerinin aksine, SM'in dengesi tam bir kılıç ustası inceliğindeydi.
Peki neden 2.7 litre gibi alışılmadık bir hacim? Burada devlet devreye giriyor. Fransa'da savaş sonrası dönemde "puissance fiscale" denen, yani vergi at gücü düzenlemeleri lüks otomobilleri cezalandırıyordu. Citroën bu yüzden motoru küçük tuttu; teknik bir tercih değil, vergiden kaçışın mühendislik refleksiydi bu. Üç Weber karbüratörle beslenen C114 kodlu motor, yaklaşık 170 hp güç ve 235 Nm civarı tork üretiyordu. Aynı motor ailesi daha sonra Maserati Merak'ta ve modifiye edilmiş haliyle Binlerce adet üretilen Biturbo'da da yaşamaya devam etti; hatta Ligier JS2 de bu V6'yı kullandı. Yani Alfieri'nin motoru, SM ile sınırlı kalmadı.
Sürüm Sürümüne, Rakam Rakamına
SM'in üretimi boyunca motor ve şanzıman kombinasyonları gelişti. 1972'de Bosch D-Jetronic elektronik enjeksiyon geldi, 1973'te ise hacim 3.0 litreye çıkarıldı. İşte sürümlerin özeti:
| Sürüm | Motor | Güç | Üretim |
|---|---|---|---|
| SM 2.7 (1970-72) | 2.670 cc, 3x Weber karbüratör | 170 PS | 7.133 adet |
| SM 2.7 Injection (1972-75) | Bosch D-Jetronic enjeksiyon | 178 PS | 3.500 adet |
| SM 3.0 (1973) | 2.965 cc | 180 PS | 600 adet |
| SM 3.0 Automatique (1973-75) | 2.965 cc, 3 ileri otomatik | 180 PS | 1.012 adet |
Bir de meraklısına not: Bir SM, Maserati'nin Quattroporte II için geliştirdiği 4.0 litrelik 260 hp'lik V8'in test yatağı olarak kullanıldı. Yani bu kasa, kendisinden çok daha güçlü bir canavarı da taşımayı başardı.
Hidropnömatik Sihir ve Rüzgârı Yaran Kasa

Motor sadece işin yarısıydı. SM'i asıl efsane yapan şey, Citroën'in hidropnömatik dehasıydı. Düşün: Aracın süspansiyonu, kendi kendini dengeleyen hidrolik bir sistemle çalışıyor. Yol ne kadar bozuk olursa olsun, araç ciddiyetini koruyor; fren yaptığında ise tüm gövde eşit şekilde alçalıyor. Bu, arabanın önünü daldırıp arkasını kaldırmak yerine, bir sinek gibi dengeli durması demek. Bunu sağlayan dört köşe disk fren ve önde içten konumlanan disklerdi.
DIRAVI adı verilen direksiyon sistemi ise başlı başına bir ders: Tamamen hidrolik, hıza duyarlı ve kendinden merkezlemeli. Park ederken bir parmağınla döndürüyorsun, otoban hızlarında ise sistem sertleşiyor. İki turda kilitlenene kadar dönüyorsun ve bıraktığın anda direksiyon kendiliğinden merkeze geri geliyor. 1970'ler için bu, bilim kurgu gibi duruyordu. Dönemin direksiyonla dönen otomatik seviyeleme farları ise o zamanlar ABD'de yasadışıydı; düşünebiliyor musun, araba teknolojisi çok ileri olduğu için yasaklanıyordu!
Tasarımda ise imza Robert Opron'a aitti. Opron 1962'de Citroën'e katılmış, 1964'te tasarım departmanının başkanlığına yükselmişti. SM yukarıdan bakıldığında bir damla gibi: geniş ön iz, arkaya doğru daralan iz, arka çamurluk etekleri ve Kamm kuyruk. Citroën lansmanda sürtünme katsayısını 0,26 olarak açıklamıştı; bu rakam sonradan 0,339 olarak revize edildi ama o dönem için bile düşüktü. Bu aerodinamik sayesinde araç, üç Weber karbüratörlü mütevazı hacmine rağmen 220 km/s fabrika hızına ulaşıyor, bağımsız testlerde 235 km/s'ye kadar hızlanabiliyordu. Kaput havacılık sınıfı alüminyumdandı, dış parçalar ise krom yerine paslanmaz çelikten yapılmıştı; Michelin'in yarışlar için geliştirdiği cam elyafı jantlar ise standart jantın yarısından hafifti.
"Yolda Concorde": Ödüller ve İkonlaşma
SM sadece mühendislik harikası değildi, aynı zamanda bir semboldü. Dönemin otoriteleri ona "Yolda Concorde" lakabını taktı; bu benzetme boşuna değildi. Concorde nasıl havacılığın iyimserlik ve ilerici teknoloji simgesiyse, SM de otomobil dünyasının aynı ruhunu taşıyordu.
Ödüller kısmında sık sık karıştırılan bir noktayı netleştirelim: SM, 1971 Avrupa Yılın Otomobili yarışmasını kazanmadı; o yıl üçüncü oldu ve birinciliği kurum içi rakibi, yani Citroën'in kendi modeli GS kazandı. Ama SM asıl kulvarını 1972'de buldu: ABD'de Motor Trend Yılın Otomobili ödülünü kazandı ve bu, o dönemde bir Amerikan dışı araç için neredeyse eşsiz bir başarıydı. Ödül gerekçesinde aracın yılın otomobili ruhuna dünyadaki her şeyden daha iyi oturduğu söylendi. Popular Science ise test ettiği araçlardan hiçbirinin SM kadar kısa frenleme mesafesine sahip olmadığını raporladı.
Motor sporlarında da suskun kalmadı. SM, ilk yarış çıkışı olan zorlu 1971 Rallye du Maroc'u kazandı; Citroën kısa dingil mesafeli yarış varyantı bile geliştirdi. İlgili literatürde 1974 dünya rallye şampiyonluğu ve 1975 Daytona zaferi gibi iddialar da dolaşır ama bu iki başarı güvenilir arşiv kayıtlarıyla doğrulanamıyor; sağlam olan tek büyük zafer 1971 Fas Rallisi. Bu ayrımı bilmek, efsaneyi efsane yapan gerçekleri korumak açısından önemli.
Teknik Veriler: SM Rakamlarla Ne Söylüyor?
Hadi merak ettiğin rakamlara bakalım. Fabrika verilerine göre karbüratörlü 2.7 sürüm 170 PS güç, 220 km/s azami hız ve 12,5 L/100 km tüketim sunuyordu. 0-60 mph hızlanma 8,5 saniye; km/s cinsinden ölçülen 0-100 km/h değeri ise bağımsız testlerde 8,9 saniye olarak kaydedildi. Tork değeri ise ilginç bir durum: Üretici torku resmi teknik tablolarda açıklamadı; mevcut yaklaşık 235 Nm rakamı ikincil kaynaklardan geliyor, bu yüzden kesin fabrika verisi olarak sunmuyoruz.
| Özellik | Değer (SM 2.7, karbüratörlü) |
|---|---|
| Motor | Maserati C114 V6, 2.670 cc |
| Güç | 170 PS (125 kW) |
| Tork | Yaklaşık 235 Nm (üretici açıklaması yok) |
| 0-100 km/h | 8,9 saniye |
| Azami hız | 220 km/s (fabrika) |
| Şanzıman | 5 ileri manuel |
| Ağırlık | 1.450 kg |
| Üretim adedi | 12.920 (tüm sürümler) |
Son Perde: Neden 1975'te Bitti?
Her güzel hikâyede olduğu gibi bu da bir sona yaklaşıyordu, hem de ürkütücü bir hızla. Satış rakamları hikâyeyi kendisi anlatıyor: 1971'de 4.988 adet satılan SM, 1974'te yalnızca 294 adete, 1975'te ise 115 adete düştü. Peki ne oldu?
Herkesin ilk aklına gelen suçlu 1973 petrol krizi; dönem gerçekten de ekonomik durgunlukla boğuşuyordu. Ama resim daha karmaşık. Aynı dönemde daha çok yakıt tüketen araçlar piyasaya sürüldü ve satıldı. Asıl darbeyi ABD pazarında NHTSA'nın 1974'te yürürlüğe koyduğu 5 mph tampon düzenlemesi vurdu: Bu kural, SM'in değişken yükseklikli hidropnömatik süspansiyonuyla fiilen bağdaşmazdı ve ABD pazarı için tasarım ölü doğdu. Bir de bakım faktörü var: Weber karbüratör ayarlarının ve zamanlama zinciri bakımının ihmal edilmesi, 60.000 km civarında motor arızalarına yol açıyordu. Yani SM, doğru bakılmadığında sahibine pahalı dersler veren bir araçtı.
Son perde 1974-75'te geldi: Citroën iflas etti ve Peugeot şirketi devraldı. Yeni yönetim Mayıs 1975'te Maserati'den ayrılma ve SM üretimini durdurma kararı aldı. Son 135 SM, Ligier'in Vichy fabrikasında üretildi. Toplam 12.920 adetle SM, kısa ama yoğun bir hayat yaşadı.
Miras: SM Bize Ne Bıraktı?
Üretim bitse de hikâye bitmedi. DIRAVI direksiyonun hız hassasiyetli hidrolik ilkesi zamanla tüm otomobil endüstrisine yayıldı; SM'in dinamik niteliklerinin çoğu 1974'te çıkan ve büyük başarı kazanan Citroën CX'e aktarıldı. Şanzıman bileşenleri Lotus Esprit'te yaşamaya devam etti, motor ise Maserati Merak'ta yoluna devam etti. 1987'de SM World'ün turboşarjlı SM'i Bonneville'de sınıf rekoru kırarak 325 km/s hıza ulaştı; kasanın aerodinamiği ölümünden sonra bile işini yapıyordu.
Prestij tarafı da güçlüydü: İki SM présidentielle, tam 37 yıl boyunca Fransız cumhurbaşkanları tarafından kullanıldı ve 1972'de Pompidou ile Kraliçe Elizabeth II'nin açılış turunu taşıdı. Leonid Brejnev, Johan Cruijff ve Carlos Santana gibi isimler de SM sahibiydi. 2005 yılında Automobile Magazine, SM'i "100 En Havalı Otomobil" listesinde 11. sıraya koydu. Chapron yapımı SM Mylord ise 2014'te müzayedede 548.320 euroya satıldı.
Peki bu hikâyenin özü ne? SM, iki farklı otomobil kültürünün -Fransız hidropnömatik konforu ile İtalyan motor tutkusunun- kusursuz sentezi oldu. Alfieri'nin 90 derecelik V6'sı, Opron'un damla kasası ve DIRAVI'nin hidrolik sihiri birleşince, otomobil tarihinin en sıra dışı GT'si doğdu. Kısa ömrüne rağmen bugün hâlâ koleksiyonerlerin gözdeleri arasında olması boşuna değil: SM sadece bir otomobil değil, iki ülkenin mühendislik zekâsını tek gövdede birleştiren bir manifesto. Ve bence, 15 yaşında bir otomobil tutkunu olarak söyleyeyim: Böyle cesur otomobiller artık yapılmıyor.
Kaynaklar
- Citroën SM
- The Citroën SM: The 1972 Motor Trend Car of the Year
- Car of the Year 1971
- Sadomasochistic: The Pleasures and Pains of the Citroën SM
- 50 Years ago: The Citroën SM - The Concorde of the Road
- 1975 Citroën SM Injection performance
- CITROEN SM (1970-1975)
- 1973 Citroën SM a smooth, Maserati-engined masterpiece
- 1974 Citroën SM V8: A Mystery No More
- Citroen SM Review