La Toujours Contente'nin Unutulan Yarış Hikâyesi

Kasım 1900'ün İngiltere'sinde, Chislehurst'te düzenlenen bir elektrikli araç dayanıklılık denemesinin başlangıç çizgisine, koçu yapımcısı E.W. Hart üç araçla geldi. Bunlardan biri, dönemin standartlarıyla bile alışılmadık bir mühendislik denemesiydi: dört tekerleğin her birine ayrı bir elektrik motoru yerleştirilmiş, dört tonun üzerinde ağırlığıyla ve 80 voltluk dev kurşun-asit bataryasıyla Ferdinand Porsche imzalı La Toujours Contente. Direksiyonda ise tasarımının kendisi oturuyordu. Yarış daha 34. milden sonra lastik arızalarıyla sona erecekti; ama bu eleniş, hibrit otomobilin tarihteki ilk yarış sınavının da kaydıydı.
Bu sayfa, genellikle Ay aracı bağlantısıyla ve genel öncülük hikâyesiyle anlatılan Lohner-Porsche ailesinin gölgede kalmış bir üyesine, E.W. Hart'ın özel siparişiyle üretilen bu aracın teknik kimliğine ve Chislehurst'teki kısa ama öğretici serüvenine odaklanıyor.
E.W. Hart'ın Siparişi: Hibrit ve Dört Çekiş Tek Talimatla
Hart, İngiltere'de tanınan bir koçu yapımcısıydı ve siparişi verirken talebi netti: araç hem benzinle hem elektrikle çalışabilmeli, dört yolcu taşımalı ve dört tekerlekten çekişli olmalıydı. Yani 1900 yılından bir müşteri, bugün bile pazarlama diliyle üst segment teknoloji sayılan hibrit ve dört çekiş kombinasyonunu tek siparişte istemiş oluyordu. Jacob Lohner'in Viyana atölyelerinde çalışan genç Ferdinand Porsche bu talebi göbek motoru konseptiyle karşıladı.
Porsche, daha önce Béla Egger & Co'da (sonradan Brown Boveri, bugünkü ABB) elektrik mühendisliği tecrübesi edinmiş, 23 yaşında Lohner fabrikasına girmiş ve Wellington Adams'ın konseptine dayanarak kendi tekerlek göbek motorunu geliştirmişti. Hart'ın aracında bu motorlardan dördü kullanıldı, her tekerleğin göbeğinde bir tane.
Öne Çıkanlar
- La Toujours Contente, E.W. Hart'ın siparişiyle üretilen dört göbek motorlu, hibrit-4WD özel bir Lohner-Porsche idi.
- Batarya: 44 hücreli, 80 volt kurşun-asit paket, yaklaşık 1,8 ton.
- Toplam güç 56 beygir; araç ağırlığı dört tonun üzerinde.
- Fiyatı 15.000 Avusturya kronu idi; günün standartlarında olağanüstü pahalı.
- Chislehurst dayanıklılık denemesinde 34. milde lastik arızalarıyla elendi.
Aracın Teknik Kimliği: Sayılarla La Toujours Contente

Mühendislik açısından bu araçta çarpıcı olan, güç aktarım zincirinin neredeyse tamamen ortadan kalkmış olmasıdır. Göbek motorunda rotor doğrudan tekerleğe bağlıydı; şanzıman, kayış, zincir ve kavrama yoktu. Sistem yaklaşık %85 verimlilikle çalışıyordu ki bu, kayış-kavrama kayıplarıyla boğuşan çağdaş benzinli aktarma organlarına göre kayda değer bir avantajdı. Göbek motoru başına sürekli 2,5-3,5 hp, kısa süreli ise 7 hp (5,2 kW) tepe gücü üretilebiliyordu.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Batarya | 44 hücreli, 80 V kurşun-asit, ~270 Ah |
| Batarya ağırlığı | Yaklaşık 1,8 ton |
| Elektrik motorları | 4 göbek motoru, toplam ~580 kg |
| Toplam güç | 56 hp, dört ileri vites |
| Araç ağırlığı | Dört tonun üzerinde (Continental pnömatiklerle) |
| Fiyat | 15.000 Avusturya kronu |
Batarya paketi kendi başına bir mühendislik problemi olarak ele alınmıştı: kurşun-asit hücreler kırılgandı ve 1,8 tonluk kütleyi yola gelen darbelerden korumak için paket, yaylı süspansiyonlu özel bir muhafazaya yerleştirilmişti. Dört elektrik motorunun toplam ağırlığı 1.280 pound, yani yaklaşık 580 kilogramdı. Toplamda Continental pnömatik lastiklerle donatılmış araç dört tonun ağırlığındaydı. Bu kütle, az sonra anlatacağımız Chislehurst kaderini şimdiden açıklıyor.
Hibrit tarafında ise tasarım mantığı ilericiydi: batarya tek güç kaynağı olarak kullanılmak yerine, bir içten yanmalı motor jeneratörü besliyor ve jeneratör göbek motorlarını çalıştırıyordu. Bu, bugün seri hibrit dediğimiz mimarinin ta kendisiydi. Lohner-Porsche ailesi bu yapıyla ilk hibrit elektrikli araç ve ilk ticari göbek motorlu otomobil olarak kabul edilir. Porsche, aracı şahsen Luton'da Hart'a teslim etti; araç bazı kayıtlarda ilk tip dört tekerlekten çekişli otomobil olarak da anılır.
Aracın adı ise bir mühendislik değil esprinin ürünü: hız rekoru sahibi Camille Jenatzy'nin elektrikli aracı La Jamais Contente'ye, yani "hiç memnun olmayan"a gönderme yapan bir şakaydı. "Her zaman memnun" anlamındaki isim, ilginç biçimde aracın sahibinin mizah anlayışını bugüne taşıdı. Fiyat etiketi de tarihe geçti: 15.000 Avusturya kronu. Bu rakamın ne kadar sert olduğunun bir ölçüsü, Hart'ın aracı beğendikten sonra ikinci, daha basit çekişli bir örneği 7.950 krona almasıdır.
Paris Sergisi'nde Sahne: Aralık 1900
Araç Aralık 1900'de Paris'te sergilendi. Lohner-Porsche elektrikli aracı o yılın başındaki 1900 Paris Dünya Sergisi'nde büyük ilgi görmüş, ardından dört tekerlekten çekişli versiyon geliştirilmişti. Porsche'nin resmi anlatısı da buradan başlar: Ferdinand Porsche ilk hibrit otomobili 1900'de prototip olarak tanıttı; bu, şirketin modern hibrit modellerinden tam 110 yıl öncesine denk gelir. Seri hibrit yarış araçları olarak bilinen Mixte'lerde benzinli motor, her tekerlekte bir tane olmak üzere dört elektrik motorunu besliyordu.
Chislehurst Dayanıklılık Denemesi: Hibritin İlk Yarış Sınavı
Kasım 1900'de Büyük Britanya ve İrlanda Otomobil Kulübü (bugünkü Royal Automobile Club) Chislehurst'te bir elektrikli araç dayanıklılık denemesi düzenledi; etkinlik 6-9 Kasım tarihlerini kapsıyordu. On bir katılımcı arasından dört tekerlekten çekişli Lohner-Porsche, teknik açıdan en iddialı araçtı. Hart başlangıç çizgisine üç araçla gelmişti ve Lohner-Porsche bunlardan biriydi.
Koşullar ve Sonuç
Parkur merhametli değildi. Zeminde santimetrelerle ölçülebilecek kalınlıkta çamur vardı; yağmur barakaların tavanından sızıyor, kapısız barakalarda araçlar ve görevliler her gece rüzgârın ve yağmurun tam gücüne maruz kalıyordu. Bazı elektrikli araçlar tümsekli ve çamurlu zeminde yalnızca 7 mil yol yapabildi.
Denemeyi, Louis-Krieger yapımı Powerful adlı araç kazandı: daha hafif gövdesi ve daha büyük çaplı tekerlekleri sayesinde ilk turda ortalama yaklaşık 10 mph hızla 59 mil tamamladı. La Toujours Contente ise direksiyonda Ferdinand Porsche olduğu hâlde 34. milde lastik arızalarıyla yarış dışı kaldı. Zorlu koşulların ardından Porsche'nin ağır bir soğuk algınlığı geçirmesi de araçların devam edememesine yol açan etkenler arasındaydı. Sözünü edeceğimiz asıl mühendislik dersi ise eleniş nedeninde saklı.
Neden Lastikler Pes Etti?
Cevap kütle dengesinde. Aracın bataryası tek başına 1,8 ton, motorları yaklaşık 580 kilogram, toplam ağırlığı dört tonun üzerindeydi. 1900'ün pnömatik lastik teknolojisi bu yükü, üstelik çamurlu ve tümsekli bir parkurda, taşımaya hazırdı. Kazanan Powerful'ın çözümü tam ters yöndeydi: hafiflik ve büyük çaplı tekerlekler. Chislehurst, hibrit ve elektrikli teknolojinin ilk yarış sınavlarından biri olarak lastik dayanıklılığı ve araç ağırlığı sorununu net biçimde gözler önüne serdi. Bu, hibrit tarihinin ilk derslerinden biriydi: verimli güç aktarımı, kütle cezasıyla birlikte geldiğinde kazanmaya yetmez.
Burada dürüst bir tarihsel not düşmek gerekir: aracın hibrit versiyonu mu, yoksa bataryayla çalışan dört motorlu elektrikli bir yarış aracı mı olduğu kayıtlarda net ayrışmaz. Hart'ın siparişi hibrit yapıyı açıkça istemiş olsa da, bazı değerlendirmeler Chislehurst aracını tamamen elektrikli, hibrit dönüşümü sonraki bir aşama olarak anlatır. Bu belirsizlik, erken dönem prototiplerinde sınıfların henüz netleşmemiş olmasının doğal bir sonucudur.
Chislehurst'ten Sonra: Hikâye Elenişle Bitmedi
Porsche için Chislehurst bir dönem noktası değil başlangıç noktasıydı. 1901'de benzer bir araçla Exelberg Rallisi'ni kazandı; 1902'de hibrit Lohner-Porsche Mixte ile aynı ralliyi yine kazandı. Avusturya hız rekorları 37 mph, yani yaklaşık 60 km/s seviyesine ulaştı. 1905'te Porsche Avusturya'nın en seçkin otomobil mühendisi olarak Potting Ödülü'nü aldı ve 1906'da Austro-Daimler'e baş tasarımcı olarak geçti.
Ticari tarafta 1906'ya kadar 300'den fazla Lohner-Porsche satıldı: Berlin için arkadan çekişli çift katlı otobüsler, Viyana-Frankfurt-Londra hattı için önden çekişli itfaiye araçları ve imparatorluk araçları. Teknolojinin halk için çok pahalı olması, Lohner'in bu mimariyi binek yerine ticari araçlara yönlendirmesinin ana nedeniydi. Daha uzak sonuçlar ise çarpıcı: Boeing ve NASA, Apollo programının Ay Aracı'nın (Lunar Roving Vehicle) tasarımını geliştirirken Lohner-Porsche tasarımını inceledi; seri hibrit konsepti bugün birçok modern demiryolu lokomotifinin temelini oluşturuyor.
La Toujours Contente'nin Hibrit Tarihindeki Yeri Nedir?
Kısa ve net cevap şu: La Toujours Contente, hibrit otomobilin ilk yarış ve dayanıklılık deneyimidir; dört tonluk ağırlığına ve 34 milde lastik arızalarıyla elenmesine rağmen, 80 voltluk kurşun-asit bataryası, dört göbek motoru ve benzin-elektrik mimarisiyle modern hibritlerin ve dört çekişli elektrikli aktarma organlarının temel kavramlarını 1900'de sahaya sürmüştür.
Perspektifi genişletmek gerekirse, bu araç bir başlangıç noktasıydı ama tek adım değildi. Woods Interurban hibriti 1905'te tanıtıldı ve üretilen ikinci hibrit olarak anılır. Sonra uzun bir sessizlik geldi; maliyet sorunu hibrit fikrini on yıllarca rafa kaldırdı. Modern dalga ancak Toyota Prius'la, 1997'de geldi; Honda hibriti uluslararası alanda ilk sunan üretici oldu ve iki kişilik liftback coupé Honda Insight 1999 sonunda yollara çıktı. Batarya tarafında kurşun-asitten NiMH'e, oradan lityum-iyona uzanan evrim enerji yoğunluğunu adım adım iyileştirdi; GM 2010'da ilk ticari plug-in hibrit olarak Chevrolet Volt'u piyasaya sürdü, seri üretim plug-in hibritler 2012'de yaygınlaştı.
Bu zincirin ilk halkasının Chislehurst çamurunda lastiği patlamış dört tonluk bir araç olması, mühendislik tarihinin güzel ironilerinden biridir. La Toujours Contente yarışı kaybetti; ama dayandığı mimari, bir yüzyıl sonra lokomotiflerden Ay yüzeyine, oradan bugünkü hibrit ve elektrikli binek araçlara uzanan bir çizginin başlangıç noktası oldu. "Her zaman memnun" adı, aracın lastikleri için hiç doğru olmadı; fikrinin geleceği içinse isabetli bir kehanetti.