Yanacaq Qənaətində Doğru Bilinən Yanlışlar

Yanacaq qənaəti ilə bağlı ən geniş yayılmış inancların əksəriyyəti ya köhnə karbüratörlü dövründən qalib, ya da eşitdiyincə yayılmış yanaşmalardır. Bu səhifədə beş geniş yayılmış iddianı biri-birinin ardınca masaya qoyuruq: boş qaçırma yoxsa dur-get daha çox yanacaq sərf edir, şüşəmi kondisionermi istehlakı artırır, təkərə artıq hava vermək və azot faydalıdırmı, yüksək oktanlı benzin fərq yaradırmı və çirkli hava filtri istehlakı həqiqətən qaldırırmı? Sualların cavabları ölçülmüş məlumatlarla aydınlaşır; bəziləri gözləntinin əksinə çıxır.

Boş qaçırma yoxsa mühərriki söndürüüb işə salmaq daha çox yanacaq sərf edir?

Cavab aydındır: əgər gözləmə 10 saniyədən çox davam edəcəksə, mühərriki söndürmək hər zaman daha iqtisadidir. Karbüratörlü köhnə avtomobillərdə hər işə salma ciddi yanacaq püskürdüyü üçün "işə salmaq gözləməkdən baha" inancı əsaslı idi; modern inyeksiyalı mühərriklərdə isə bu düstur əksinə dəyişdi. Ölçmə laboratoriyasında 2,5 litrlik dörd silindrli bir sərnişin avtomobili 21 °C mühitdə qaçırmada saniyədə 0,279 sm³ yanacaq sərf edir. Bu sürətlə hesablandığında, on saniyəlik qaçırma belə yenidən işə salmanın sərf etdiyi yanacağı keçir.

Minlərlə sərnişin avtomobilində aparılan ölçmələr qaçırma istehlakının saatda 0,76-1,9 litr arasında dəyişdiyini göstərir. Kiçik həcmli mühərriklər alt sərhədə, böyük həcmli mühərriklər üst sərhədə yaxın qalır. Bir mühəndislik kanalı 1,5 litrlik mühərrik üçün hədd müddətini daha da aşağı, 7 saniyəyə qədər çəkir; yəni modern avtomobillərdə nə qədər gözləsəniz də, söndürüüb işə salmaq demək olar heç bir şəraitdə zərər vermir.

Bəs mühərrik yağlanmalı deyilmi?

Tez-tez verilən yan bir narahatlıq, tez-tez işə salmanın mühərriki və start sistemini köhnəldəcəyi istiqamətindədir. Ölçmələr bunun emissiya tərəfində də problem olmadığını göstərir: yenidən işə salmanın yaratdığı karbonmonoksit, karbohidrogen və azot oksidlərinin miqdarı soyuq işə salmaya nisbətən ən azı bir dərəcə mərtəbə aşağıdır. Bunun səbəbi sadədir; katalizator konvertor qısa dayanmalarda hələ isti olduğundan soyuq işə salmanın yaratdığı emissiya bombası yaranmır. Həmçinin avtomobil qaçırmada gözləyərkən deyil, sürüşlə isinir; yəni soyuq havada yerində işə salıb gözləmək qızdırma baxımından da səmərsiz strategiyadır. Qaçırma müddətini qısaldan sürücülərin istehlaklarını 19%-ə qədər azalda bildiyi hesablanıb - xüsusilə çox dayanan, çox gözləyən istifadə profillərində bu rəqəm ciddi pul deməkdir. Bir qeyd: bu ölçümlər tək nəqliyyat vasitəsi və tək temperatur şəraitinə əsaslanır; çox köhnə avtomobillər və bəzi dizellər marjinal fərqli davrana bilər, amma hədd yenə də saniyələr mertebəsindədir.

Yayda şüşəmi açmalı, kondisionermi işə salmalı?

İddia: kondisioner kompresoru mühərrikə yükdür, şüşələri açmaq pulsuz soyutmadır. Qismən doğrudur - amma yalnız aşağı sürətlərdə. Yerləşmiş qəbul olan hədd təxminən 55 mph (≈88 km/s): ondan aşağıda şüşələr, yuxarıda kondisioner daha səmərəlidir. Çünki açıq şüşələr avtomobilin aerodinamik müqavimətini artırır və magistral sürətlərdə bu sürtünmə, kondisioner kompresorunun çəkdiyi gücü aşır.

Rəqəmlər də konkretdir. Açıq şüşələr 88 km/s sürətdə səmərəliliyi %20-yə qədər aşağı sala bilir. Digər tərəfdən kondisioner də pulsuz deyil: şəhər trafiğində kondisioner istifadəsi sərfiyyatı 100 km-də 1 litrə qədər artıra bilir; bu da təxminən %20lik əlavə yüke bərabərdir. Deməli, hər iki tərəfin də bahası var; qalibni sürət müəyyən edir. Praktik qayda olaraq ən səmərəli soyutma strategiyası belə xülasə oluna bilər:

• Şəhərdaxili və aşağı sürətlərdə: şüşələri açın, kondisioneri bağlı saxlayın.
• Magistral və yüksək sürətlərdə: şüşələr bağlı, kondisioner açıq - aerodinamik müqavimət kondisioner yükündən bahadır.
• Keçid zonası (təxminən 70-90 km/s): fərq kiçikdir, rahatlıq üstünlüyü müəyyənedicidir.

Təkərə artıq hava basmaq və azot: rəqəmlər nə deyir?

Doğru təzyiqin yanacaq iqtisadiyyatına ölçülə bilən müsbət təsiri var; burada etiraz yoxdur. Dolanma müqaviməti azaldıqca mühərrik daha az iş görür. Mit, istehsalçının tövsiyəsindən yuxarı çıxmaqdadır. Təkəri həddindən artıq şişirtmək protektor altını sərtləşdirir, yol tutuşunu korlayır və protektorun ortasında erkən aşınmaya səbəb olur. Əldə edilən marjinal sərfiyyat üstünlüyü, təkərin dəyişmə xərcinin (bir neçə yüz dollar mertebəsində) yanında mühüm qənaətə çevrilmir. "Tövsiyə olunan təzyiqdən yuxarı şişirtmək optimal sərfiyyatı qoruyur" ifadəsi bu səbəbdən etibarlı istehlakçı siyahılarında açıq şəkildə mit kimi təsnif edilir.

Azot doldurmaq fərq yaradırmı?

Azot, təkər satıcılarının tez-tez təqdim etdiyi əlavə xidmətdir: "hava qaçışını azaldır, yanacaq iqtisadiyyatını artırır" arqumenti ilə marketinq edilir. Nəzəriyyə qismən doğrudur - azot kimyəvi cəhətdən tənbəldir, quru olduğundan təzyiq temperaturla daha az oynayır və hüceyrədən daha yavaş sızır. Amma qəti bir detal var: atmosfer havası onsuz da %78 azot ehtiva edir. Sərnişin avtomobilində əsas müəyyənedici, təzyiqin doğru dəyərdə və müntəzəm aralıqlarla saxlanılmasıdır; içində nə olmasından çox, nə qədər olmasından. "Azota keçid yanacaq iqtisadiyyatını %10-a qədər artırır" kimi iddialar satıcı mənşəlidir və təsdiqlənməmişdir. Ağıllı qarşılığı belədir: azot zərər vermir, nəzəri üstünlükləri var, amma yanacaq sərfiyyatını ölçülə bilən şəkildə yaxşılaşdırmır.

Yüksək oktanlı (premium) benzin adi yanacaqlı avtomobildə işə yarayır?

Oktan sayı, yanacağın erkən alışmaya (detonasiya) qarşı davamlılığını ölçür; enerji tərkibini yox. Bu fərq bütün müzakirənin açarıdır. Regular benzin ucun layihələndirilmiş dörd müxtəlif tipli avtomobil üzərində aparılan testdə (kompakt SUV-dan V8 sedanına və pikapa qədər), 120 km/s sabit sürətlə sərfiyyat yalnız %1 yaxşılaşmış - yanacaq maya dəyəri %21 artmasına baxmayaraq. Eyni istiqamətdə müstəqil bir avtomobil təşkilatının dinamometrik testləri göstərir ki, regular üçün hazırlanmış mühərriklərdə premium benzinə keçid güc, moment və ya iqtisadiyyatda heç bir qazanc vermir. İstehsalçı regular tövsiyə edirsə, premium qoymaq iqtisadi baxımdan pul israfıdır.

Yeganə istisna, mühərrikin özü yüksək oktanlı yanacaqla işləmək üçün layihələndirilibsə meydana çıxır. Bir MIT tədqiqatı proqnozlaşdırır ki, belə layihələndirilmiş avtomobil parkında premium benzinin istifadəsi yayılsa, %3-4,5 daha az benzin sərf oluna bilər. Yəni doğru sual "premium yaxşıdır, yoxsa pis" deyil, "bu mühərrik hansı yanacaq üçün optimallaşdırılıb" sualıdır. İstehsalçının tövsiyə etdiyi oktan, mühərrikin sıxılma dərəcəsi və alışma xəritəsi ilə birlikdə düşünülmüş dizayn qərarıdır; pompadakı etiketin qiyməti isə performansla yox, detonasiya sabitliyi ilə bağlı bir kimya parametridir.

Çirkli hava filtri yanacaq sərfiyyatını həqiqətən artırır?

Burada qulaqdan dolma bilik müasir avtomobilin gerçəyi ilə toqquşur. Karbüretorlu dövrdə tutulan filtr hava axınını məhdudlaşdırır və qarışım zənginləşirdi; sərfiyyat gözə görünsün dərəcədə artırdı. Müasir inyeksionlu avtomobillərdə isə ECU (mühərrik idarəetmə vahidi) hava-yanacaq qarışımını sensorlarla daim tarazladığı üçün qismən tutulmuş filtr yanacaq sərfiyyatına çox az təsir edir. Təsirinin hiss edildiyi yer başqadır: güc və gaz reaksiyası düşür, çünki mühərrik istədiyi havanı ala bilmir. Yüngül gaz istifadə edən sürücüdə iqtisadiyyat üzərindəki fərq demək olar ki, ölçülmür.

"Tutulan filtr mühərriki zəngin qarışımğa məcbur edir, sərfiyyat fırlanır" iddiası əksərən servis bloqlarında dolaşır; müasir avtomobil məlumatı ilə uyğun gəlmir. Bu, filtrin dəyişdirilməsini əhəmiyyətsizləşdirmir - dövri texniki xidmət performans və mühərrik sağlamlığı baxımından hələ də zəruridir. Yalnız əsaslandırması sərfiyyat deyil, güc və təhlükəsizlik ehtiyatıdır.

Kiçik miflər: qızdırma, depo doldurma və "sehrli" cihazlar

Bir neçə yayılmış inancı tez bir zamanda ayırd etmək lazımdır. Yola çıxmadan əvvəl mühərriki yerində qızdırmaq yanacaq qazandırmır - avtomobil sürüşlə daha tez qızır və boş sürət vaxtı təmiz itkidir. Deponu həmişə dolu saxlamaq qənaət etmir; depo həcmi ilə sərfiyyat arasında belə bir mexanizm yoxdur. Maqnitli və ya kimyəvi "yanacaq qənaət cihazları" isə tamamilə marketinq məhsuludur: yanacaq molekullarını maqnitin "düzleşdirdiyi" iddiasının elmi əsası yoxdur. Eyni məntiq, hər hansı test məlumatı ilə dəstəklənməyən prizə taxılan və ya şlanqa taxılan hər qənaət cihazı üçün də keçərlidir.

Həqiqətən işə yarayan vərdişlər: harada qazanılır?

Mifləri ayırd etdikdən sonra geriə ölçüləbilən, sübuta yetirilmiş qənaət maddələri qalır. Avropa boyu iqtisadi sürüş (eko-sürmə) proqramları göstərir ki, təlim sürücülərin sərfiyyatını 20%-ə qədər azalda bilir; bağımsız qiymətləndirmələrdə bu aralıq orta hesabla %7,5-30 bandındadır. Bu, bu səhifədəki heç bir "hiylənin" yaxınlaşdığı ölçüyə yaxın deyil. Mahiyyəti bir neçə prinsipə endirmək olar:

• Yavaş və yumşaq sürin; qazı əyləclə əvəz etmək əvəzinə yolu əvvəlcədən oxuyaraq onu azaldın.
• Sabit sürətdə qalın və mümkünsə yüksək sürətlərdən qaçın - aerodinamik müqavimət sürətin kvadratı ilə artır.
• Yerinə görə coast (sürüşmə) edin: qazı buraxıb impulsunla irəliləmək boş gedişdən yaxşıdır.
• Lazımsız yükdən azad edin, marşrutu optimallaşdırın və hər gözləmədə mühərriki söndürün.
• Təkər təzyiqini istehsalçının tövsiyəsində saxlayın; artıq deyil, düz.

Ortaq mahiyyət sadədir: yanacaq qənaəti pompadakı etiketlə deyil, ayaq altındakı pedal və sürücünün qərarları ilə müəyyən olunur. Miflərə sərf olunan pul - premium benzin, azot doldurulması, sehrli cihazlar - eyni pulla ölçülü sürüş vərdişinə yatırılsaydı, əksər sürücü onsuz da daha az yanacaq sərf edərdi.

Mənbələr

• Hansı daha ekolojiydir: Boş gediş, yoxsa dayanıb yenidən işə salmaq?
• Bəzi adi miflər: Boş gedişsiz olun
• Açılan pəncərələr yoxsa kondisioner - hansı daha az yanacaq sərf edir?
• Daha yüksək yanacaq səmərəliliyi: Pəncərələr açıq yoxsa kondisioner işlək?
• Kondisioner yoxsa açıq pəncərələr: hansı daha çox yanacaq qazandırır
• Fakt yoxsa mif: Təkərlərin həddindən artıq şişirdilməsi yanacaq sərfiyyatını artırır?
• Yanacaqdan qənaət haqqında 6 mif
• Avtomobil təkərlərində azotdan istifadə etməli?
• Premium benzinə dəyərmi?
• Tədqiqat premium benzinin daha geniş istifadəsinin yanacaq və pula qənaət edə biləcəyini aşkarlayıb
• Premium benzindən istifadə etməli?
• Eko-sürmə təşəbbüsləri
• Yanacaq səmərəli sürmə üsulları