ANDRA: Avstraliya Drag Səhnəsinin Yenidən Qurulması

2015-ci ilin iyununda Avstraliyanın üç böyük drag tracki ölkənin milli federasiyasına ultimatum verdi. Perth Motorplex, Sydney Dragway və Willowbank Raceway idarəçilikdən adların vəzifədən alınmasını, Group One yarışlarının marketinq hüquqlarının özlərinə verilməsini və federasiyanın yalnızca sanction qurumu olmasını istədi. Bir il sonra peşəkar seriya olan 400 Thunder Amerikan sanction qurumu IHRA ilə sazişə girərək ANDRA-dan ayrıldı. Bəs 1973-cü ildən bəri qitəni tək çatı altında birləşdirən federasiya bu zərbə qarşısında nə etdi? Cavabı bilməliyik ki, Avstraliya drag səhnəsinin bugünkü xəritəsini anlayaq.
Bu səhifədə ANDRA-nın qurulmasından 2015 böhranına, oradan da Top Doorslammer və Top Fuel Motorcycle üzərində qurulmuş yeni milli seriyaya qədər uzanan hekayəni nəql edirik. Şimali Amerika və Avropadan sonra drag yarışlarının üçüncü böyük qitəsi olan Avstraliya sandığın qədər də sakit deyil.
ANDRA Nədir və Necə Qurulub?
ANDRA (Australian National Drag Racing Association) 1973-cü ildə Avstraliya Hot Rod Federation-ın drag yarışlarına daha çox fokuslanan qanadının ayrılması ilə quruldu. Quruluş prosesində Sidneydəki yarışçılar və promoterlar öncül rol oynadı və eyni dövrdə Australian Drag Racing Championship (ADRC) adı ilə milli çempionat elan edildi. Qısacası Avstraliya drag tarixi, ən başından federasiyalaşma və böhranın iç-içə olduğu bir hekayədir.
Bugün mərkəzi Adelaide-də olan ANDRA bütün Avstraliyada drag yarışlarını sanction edir; ANDRA Sportsman Series-i idarə edir və seçilmiş tədbirlərdə Group One yarışlarını da təsdiqləyir. Özünü Birleşmiş Ştatlar xaricindəki dünyanın ən yaxşısı kimi təyin edir və bu iddiaya yaxınlaşmaq üçün ciddi kozlara malikdir: qitə genəli lisenziya sistemi, milli rekord dəftərləri və yalnız bir neçə ölkədə görünən nitro sinif dərinliyi.
Group One Sinifləri Hansılardır?
ANDRA Drag Racing Series tamamilə heads-up və pro tree formatında yarışan altı Group One sinfindən ibarətdir. Bunu ABŞ-dakı peşəkar kateqoriyaların Avstraliya versiyası kimi düşünə bilərsən.
- Top Fuel
- Top Alcohol (1991-ci ildən bəri)
- Top Doorslammer (1996-cı ildən bəri)
- Top Fuel Motorcycle
- Pro Stock
- Pro Stock Motorcycle
Top Doorslammer Avstraliya drag səhnəsinə xas bir ulduzdur: ABŞ-dakı Pro Mod ruhunu daşıyan, sedan gövdəli, qapıları həqiqətən açılan bədheybətlər. 1996-cı ildən bəri yarışır və qitənin ən sevimli siniflərindən birinə çevrilib.
Önə Çıxanlar
- ANDRA 1973-ci ildə Avstraliya Hot Rod Federation-dan ayrılaraq quruldu
- 2015-ci ildə üç böyük track federasiyaya ultimatum verdi, 400 Thunder IHRA-ya keçdi
- ANDRA-nın Top Fuel rekordu: 3.725 saniyə ET və 329.21 mph sürət
- Yeni ADRC seriyası Top Doorslammer və Top Fuel Motorcycle ilə başladı
Rekordlar və Çempionlar: ANDRA-nın Sübutları

Bir federasiyanın gücünü ən yaxşı rekord dəftəri və çempion qalereyası danışır. ANDRA-nın Top Fuel çempionları siyahısı Jim Read-in 1980-1996 arasındakı çoxlu çempionluqlarından Darren Morgan-ın 2011-2013 üst-üstə üçlüsünə, Damien Harris-in 2015 kəmərindən ABŞ-dən gəlib 2016-da qazanan Cory McClenathan-a uzanır. İlk Top Fuel Motorcycle çempionluğu isə 1975-də Stan Pobjoy-a getdi; yəni Avstraliyada iki təkərli nitro yarışının tarixi çox ölkədəki dörd təkərli yarışdan daha qədimdir.
Top Doorslammer-da cədvəl iki ad ətrafında fırlanır: Victor Bray 1996-2001 arası üst-üstə çempionluqları ilə sinfin qurucu kral``nəslini yaratdı, John Zappia isə 2008-dən etibarən hökmranlıq qurub 2016-da 9. çempionluğunu tamamladı. Zappia-nın Willowbank-dakı 5.693 saniyəlik ET-si hələ də ANDRA rekordları arasında parlayır.
Performans tərəfində də rəqəmlər danışır: Top Fuel-də 3.725 saniyəlik ET və 329.21 mph-lik sürət rekordları, Pro Stock-da 6.877 saniyəlik ET. Bunlar dünya üzrə hörmət edilən rəqəmlərdir. İlk milli direktor John Storm xatirəsinə verilən John Storm Memorial Trophy isə hər mövsüm Summit sportsman seriyasının ən yüksək xallı yarışçısına gedir; 2024/2025 qalibi Edgell Mallis idi.
2015 Krizi: Böyük Pistlər Niyə Üsyan Etdi?
6 iyun 2015-də üç böyük pist ANDRA-ya tələblərini bildirdi: WA və Victorian bölmə direktorlarının vəzifədən alınması, CEO Malcolm Bulley-in yenidən təyin edilməməsi, Group One marketinq hüquqlarının pistlərin quracağı quruma devri və ANDRA-nın yalnızca sanction qurumu roluna qayıtması. Pistlərin gərəci aşağı tamaşaçı sayları, yüksək xərclər, zəif TV paketi (mübahisəli SBS yayımı) və idarəetmədəki pist əleyhinə zehniyyət idi. ANDRA isə masanın o bir tərəfindən pist inşaatı xərclərinin ikiqat artdığını, üzvlüyün yüzdə yeddi böyüdüyünü və TV əhatəsinin artdığını müdafiə edirdi.
Nəticə, bir ayrılıq oldu: 400 Thunder Australian Professional Drag Racing Series, Amerika sanction qurumu IHRA ilə yeni bir saziş edərək ANDRA-dan ayrıldı. Pistlərin hesabı sadə idi; IHRA-nın sanction haqları mövcud xərclərin çox altında idi və yarışçı lisenziyaları 100 dolların altına enəcəkdi. IHRA cəbhəsi üçün də Avstraliya, pistlərin keyfiyyəti və 400 Thunder-ın uğuru sayəsində böyük bir ocaq idi. Sunoco Race Fuels contingency proqramı kimi təşviqlər də rəqib cəbhəni gücləndirdi.
Bundan da ötəsi, 400 Thunder çeyrek mil Top Fuel yarışlarının Avstraliyada sonunu bildirən bir mətbuat bülleteni yayımladı. Klassik 402 metrə müqəddəs deyənlər üçün bu, krizin yalnız idari deyil, mədəni bir ölçüsü demək idi. Seriya, pandemiya mənşəli çatışmazlıqlara baxmayaraq 2021/2022 mövsümünü tamamlamağa nail oldu; lakin 2017-2022 arası mənbələrdən sonra səsi ciddi şəkildə kəsilir.
İkonik Pistlər: Willowbank, Perth Motorplex və Geridə Qalanlar
Avstraliya drag səhnəsinin onurğa sütunu bir neçə əfsanəvi obyektdir. Willowbank Raceway (Queensland) beynəlxalq şöhrətli Winternationals-a ev sahibliyi edir; bu yarış Avstraliyanın ən böyük drag yarışı kimi anılır. Perth Motorplex isə 2000-ci ildə Kwinana Beach-də açıldı və drag yarışlarını speedway ilə eyni ərazidə birləşdirən ölkənin ilk avtosport qurğusu oldu. Gary Miocevich həm Perth Motorplex-in qurulmasında, həm də Avstraliya drag yarışlarının formalaşmasında açar şəxslərdən biri idi. Qərbi Avstraliyada drag mədəniyyətinin kökləri 1967-ci ildə John "Wheels" Dwyer və Mick Ryanın yaratdığı 1320 Drag Club-a qədər uzanır.
Tarixin tozlu səhifələrində isə Castlereagh var: 1980-ci illərin əvvəlinə qədər ölkənin əsas drag treki hesab edilirdi, sonra ərazinin başqa məqsədlə istifadəsi ilə bağlandı. Trellər gəlir, trellər gedir; federasiya qalır deyirlər, amma 2015-ci ildə tam əksi sınandı.
ANDRA Necə Yenidən Doğdu?
Buradadır hekayənin ə gözəl hissəsi. ANDRA, Group One yarışlarını öz çatısı altına geri qaytaran yeni bir seriya elan etdi: ADRC. İlk addımda iki siniflə, yəni ADRC Top Doorslammer Championship və ADRC Top Fuel Motorcycle Championship ilə başladı. Mütəxəyyil et: ən avstraliyalı sinif və dünyanın ən sürətli iki təkərlisi, federasiyanın bayrağı altında geri döndü.
Qayıdış yalnız iki siniflə məhdudlaşmadı. 2026-cı ildən etibarən ANDRA, Australian Street Rod Federation (ASRF) ilə drag yarışları, avtosport və street rodding-i birlikdə təqdim etmək üçün yeni tərəfdaşlıq imzaladı. 2026/2027 qayda kitabçası yeniləmələri dərc edildi. All Bike Nationals-da Jake Hamilton-Moderate, Extreme Bike sinifində ilk ANDRA çempionu olaraq tarixə düşdü. Təqvim də canlıdır: 2026/2027 mövsümündə 28-29 Mart tarixlərində Riverbend Nationals, Dragway at The Bend-də Top Fuel, XPRO Nitro Funny Car və Top Doorslammer ilə keçirilir. Alice Springs-dəki Desert Nationals (29-30 Avqust) isə ANDRA Regional Sportsman Series-in Aeroflow xal turunda yer alır.
İqti-səhifə quruluş: ANDRA və NDRC Yan-Yana
Dürüst olmaq lazımdırsa, bugünkü mənzərə tək rəngli deyil. Top Doorslammer sinifi 2025-2026-da NDRC (National Drag Racing Championship) ilə ikinci mövsümünü keçirdi və 2026-da indiyə qədərki ən böyük mövsümünə hazırlaşır. Yəni Avstraliyada hazırda ANDRA və NDRC cəbhəsi paralel milli seriyalar kimi varlığını davam etdirir. Hansı böyük sinifin hansı çatı altında yarışacağı hələ də dəyişkən bir reallıqdır; bunu bir zəiflik kimi yox, qitənin rəqabətli enerjisi kimi oxumaq daha doğrudur.
Qısa Cavab: Avstraliya Drag Səhnəsi Bu Gün Necə İşləyir?
Xülasə belədir: ANDRA 1973-cü ildə qurulmuş milli federasiyadır; 2015-ci ildə üç böyük trekin IHRA razılaşması ilə 400 Thunder ondan ayrıldı, ardından ANDRA Top Doorslammer və Top Fuel Motorcycle əsaslı ADRC seriyası ilə Group One-u öz çatısına geri qaytardı. Bu gün Avstraliyada ANDRA seriyaları və NDRC tərəfi yan-yana yarışır və qitə, Şimali Amerika ilə Avropadan sonra drag dünyasının üçüncü böyük quruluşunu təşkil edir.
Bəs bu hekayədən drag həvəskarı olaraq nə çıxarırıq? Bunu: 300 mph həddindən yuxarı bir ölkədə drag yarışı, 30 dekabr 2000-ci ildə bir avstraliyalı yarışçının Şimali Amerikadan kənarda ilk 300 mph keçidini (301.40 mph) etməsindən bəri yalnız sürət deyil, institutional dözümlülük deməkdir. Federasiyalar zərbə ala bilər, seriyalar bölünə bilər; amma pistlər, siniflər və ehtiras qalır. Avstraliya bunun canlı sübutudur.
Mənbələr
- Australian National Drag Racing Association
- ANDRA - Australian National Drag Racing Association (rəsmi sayt)
- What's Going On With Australian Drag Racing?
- ANDRA Announces New Australian Drag Racing Championship
- 400 Thunder Drag Series Splits From ANDRA
- 400 Thunder Announces The End Of Quarter Mile Top Fuel
- Australia's Original Drag Strips
- John Doig Reveals His All-Time Top 10 Australian Drag Racers