Dale Earnhardt: The Intimidator-ın hekayəsi

2001-ci ilin fevralı, Daytona-nın son turu. Qara bir Chevrolet dördüncü viraja girərkən taleyinə çırpılır və NASCAR tarixinin ən böyük ulduzu bir daha heç vaxt maşına oturmur. Amma Dale Earnhardt hekayəsinin əsl hissəsi o gün deyil, ondan əvvəlki 25 ildə yazılıb: yeddi çempionluq, qorxmaz bir yarış üslubu və NASCAR-ı bu halı ilə dünya səhnəsinə daşıyan əfsanə. Bəs Kannapolisli bu adam niyə hələ də "The Intimidator" adı ilə anılır? Gəlin danışaq.
Kannapolis-dən Winston Cup-a: Zavod şəhərinin oğlu
Ralph Dale Earnhardt 29 aprel 1951-ci ildə Şimali Karolina-nın Kannapolis qəsəbəsində dünyaya gəldi. Bu bölgə Amerika yarış mədəniyyətinin ürəyidir: zavod işçiləri həftə sonu qısa oval pistlərdə yarışırdı, məhəllənin uşaqları pitlərdə böyüyürdü. Dale də belə böyüdü. Atası Ralph Earnhardt Şimali Karolina-nın ən yaxşı short-track pilotlarından biri idi və 1956-cı ildə NASCAR Sportsman Çempionatını qazandı. Yəni deyə bilərik ki, Dale-in damarında benzin yox, motor yağı dövran edirdi.
Amma hekayənin acı tərəfi də erkən gəldi: atası Ralph 1973-cü ildə, cəmi 45 yaşında ürək tutmasından öldü. Dale ilk xal yarışına 1975-ci ildə Charlotte Motor Speedway-dəki World 600 ilə çıxdığında əlində yalnız bir məqsəd və nəhəng bir azim var idi. Karyera boyu üç dəfə evləndi; Latane Brown-dan oğlu Kerry, Brenda Gee-dən qızı Kelley və Dale Jr., Teresa Houston-dan isə qızı Taylor Nicole dünyaya gəldi. O ad, Dale Jr., bir gün bu hekayədə yenidən qarşımıza çıxacaq.
Yeddi çempionluq: Rekordun anatomiyası
İşin təsirli tərəfi budur: Earnhardt 1979-cu ildə Rookie of the Year seçildikdən sonra növbəti mövsüm çempion olan tək pilotdur. 1980-ci ildə Rod Osterlund Racing ilə ilk titulunu qazandı və daha ilk illərində adının keçəcəyinə söz vermiş kimi davrandı. Sonra 1986-cı ildə Richard Childress Racing-ə keçdi və rəqəmlər bir düzəmə girdi: çempionluqlarını həmişə cütlük şəklində topladı. 1986-87, 1990-91, 1993-94. Sanki özünə "ikişər ikişər alaram, daha təsirli olar" demiş kimi.
Bu çempionluqların heç biri təsadüfi deyildi. 1987-ci ildə müasir NASCAR dövrü rekordu olan üst-üstə 4 qələbə qazandığını və mövsümün ilk 7 yarışının 5-ni qazandığını düşünün - üstəlik çempionluğu 489 xal fərqi ilə bitirdi. 1990-cı ildə Mark Martin-i cəmi 26 xalla keçərkən 9 qələbə topladı; 1991-ci ildə Ricky Rudd-a qarşı 195 xal öndə oldu. 1994-cü ildə isə Richard Petty-nin rekordunu bərabərləşdirdi, mövsümü 4 qələbə ilə bağlayıb Mark Martin-i 400-ü aşan xal fərqi ilə keçdi və titulu Rockingham-dakı qələbə ilə möhürlədi. Tamam, rəqəmlər çoxdur ama buna dəyər:
| İl | Rəqib / Fərq | O mövsümdəki qələbə sayı |
|---|---|---|
| 1980 | Rod Osterlund Racing ilə ilk titul | - |
| 1986 | RCR ilə ilk çempionluq | - |
| 1987 | 489 xal fərq | Üst-üstə 4 qələbə rekordu |
| 1990 | Mark Martin, 26 xal fərq | 9 |
| 1991 | Ricky Rudd, 195 xal fərq | 4 |
| 1993 | Rusty Wallace, 80 xal fərq | 6 |
| 1994 | Petty-nin rekordu bərabərləşdi | 4 |
Karyerasının ümumi mənzərəsi də unvanları qədər təsirlidir: 676 xal yarışında 76 qələbə və 428 top-10 finışı. Sərgi yarışlarındakı 24 zəfər də əlavə olunanda ümumi say 100-ə çatır. Qələbələri dörd fərqli və ardıcıl onilliyə yayılıb: ilk zəfər 1979-cu ildə Bristoldakı Southeastern 500-də gəldi, 1980-ci illərdə 38, 1990-cı illərdə 35 dəfə qazandı və son iki qələbəsini 2000-ci ildə aldı. Bu sabitlik deyilsə, nədir?
Seçilmiş Nəticələr
- 7 dəfə Winston Cup çempionu - Richard Petty və Jimmie Johnson ilə paylaşdığı rekord
- 676 yarışda 76 qələbə, 428 top-10 finışı
- Talladegada rekord 10 qələbə
- Daytona 500-ü 20-ci cəhdində, 1998-ci ildə qazandı
- 2010-cu ildə NASCAR Hall of Fame-in ilk sinfinə daxil oldu
Niyə "The Intimidator"? Qorxudan Bir Üslubun Doğuşu
Bu sualın cavabı bir sözdür: aqressivlik. Earnhardt yanındakı avtomobilə nəzakətlə yol istəyən pilot deyildi; içəri girməyi özünə haqq sayardı. Rəqibləri onu pistdə görəndə deyəsən mədəyə yerləşən o tanış hissi yaşayırdılar. Ləqəb 1987-ci ildə, xüsusilə həmin ilki Winston All-Star Race-dəki "Pass in the Grass" manevrindən sonra rəsmən yapışdı. O anıda Earnhardt çəmənə yıxıldı - amma avtomobilin nəzarətini heç vaxt itirmədən liderliyini qorudu. İşin gülməli tərəfi, o manevrdə əslində heç kimi keçməmişdi; çəmənlikdə belə rəqibinə yol verməməsi kifayət etdi.
Bu üslubun qiyməti də var idi. 1987-ci ildə NASCAR təhlükəli yarış üslubuna qarşı qaraj zonası cəzalarını tətbiq etməyə başladı və Earnhardt rəqibləri ilə girdiyi sərt rəqabətlərə görə tez-tez gündəmə gəldi. Hətta həmin il bir azarkeşin onu Pocono, Watkins Glen və Doverda öldürməklə hədələməsi üzündən FBI təhlükəsizlik təmin etmək məcburiyyətində qaldı. 1999-cu ildə isə Bristolda Terry Labonte-ni son turda fırladıb qazandı və tribunalarıFit vadiləri ilə qarşıladı; Earnhardt hərəkətinin qəsdən olmadığını, sadəcə rəqibinin kafesini silkələmək istədiyini açıqladı. Dediyimiz kimi: ya sevirsən, ya sevirsən... bağışlayın, ya sevirsən, ya nifrət edirsən. 1997-ci ildə yazılmış bir qəzet qiymətləndirməsi xülasə edirdi: heç bir sürücü bu qədər güclü duyğu oyatmır.
Qara No. 3: NASCAR-ın En İkonik Avtomobili Necə Doğdu?
Karyerasının əvvəlində Earnhardt-ın avtomobilləri mavi və sarı çalarlarda, Wrangler sponsorluğunda idi. 1988-ci ildə GM Goodwrench-ə keçəndə isə sponsor əslində avtomobilin mavi olmasını istəyirdi. Amma Earnhardt və Richard Childress fərqli bir fikirdə idi: tam qara. Və məhz o gün NASCAR tarixinin ən asan tanınan rəng sxemi doğuldu. Qara gövdə, ağ No. 3, ortada Earnhardt-ın silueti. Rəqiblərin güzgüsündə o qara kölgəni görmək, pis film qorxusu ilə eyni hiss verirdi.
Bu imzaya "The Man in Black" ləqəbi də əlavə olundu; digər təxəllüslərindən biri olan "Ironhead" isə sərt başlı, əzmli xarakterinə işarə idi. Qara No. 3 RCR Chevrolet zamanla sadəcə bir yarış avtomobili olmaqdan çıxıb Amerika fəhlə sinfinin yarış mədəniyyətinin simvoluna çevrildi. Earnhardt'ın kökleri, idmanın "blue-collar" ruhunu təmsil etməsi, NASCAR-ın milli bir TV məhsuluna çevrilməsində də pay sahibi idi. Sizcə, bir avtomobilin rəngi bu qədər əfsanə ola bilərmi? Earnhardt cavabı yüzlərlə dəfə vermişdi.
Daytona 500: 19 İl Gözləyən Kuboku Kim Gətirdi?

Buyurun, Earnhardt hekayəsinin ən insani hissəsi. Yeddi çempionluq, 76 qələbə, Talladega-da rekord 10 zəfər - amma Daytona 500 illərcə bir alınmırdı. 1990-da az qala almışdı: 200 dairəlik yarışın 155-ini lider apardı, son dairədə bell housing hissəsinə çıpxanan avtomobilin təkəri partladı və zəfəri Derrike Cope-a uduzdu. Partlayan təkəri atelye divarına asmaları da hekayənin acı-şirin hissəsidir. Sonra 1993 və 1996-da da son dairə keçidləri ilə Dale Jarrett-ə qarşı uduzdu.
Kuboq nəhayət 15 fevral 1998-də, 20. cəhdində gəldi - və o an NASCAR tarixindəki ən emosional səhnələrdən biri yaşandı: rəqib komandalar pit road-a düzüldü və hər kəs Earnhardt-ı təbrik etmək üçün növbəyə durdu. Zəfər turunda çəmənliyə dalıb No. 3 şəklində iz qoyması, sanki hekayəni bir kadrda danışan imza idi. 1995-dəki Brickyard 400 zəfərini karyerasının ən böyüyü adlandıran adam üçün Daytona, nəhayət əskik qalan son yapboz parçası idi.
18 fevral 2001: Tragediya və NASCAR-ın Təhlükəsizlik İnqilabı
İndi çətin hissəyə gəldik. 2001 Daytona 500-un son dairəsində Earnhardt Sterling Marlin ilə təmasda avtomobilini itirdi, Ken Schrader ilə toqquşdu və dördüncü döngədə dış divara tam qabaqdan çırpdı. Halifax Medical Center-da həmin gün, saat 17.16-da ölümü açıqlandı: bazial kəllə sınığı. Bundan əlavə sınmış baldır sümüyü, sınmış qabırğalar və sınmış döş sümüyü var idi. Yarışı onun avtomobili ilə Michael Waltrip qazandı, ikinci isə Dale Jr. oldu - belə bir ironi yazılmaz. Ölüm təhdidləri alan Marlin-i məsuliyyətli tutmadıqlarını həm Waltrip, həm də Dale Jr. bəyan etdi.
Amma işin ən vacib hissəsi buradadır: həmin gündən sonra NASCAR-da mədəniyyət dəyişikliyi yaşandı. 2001-in oktyabrında NASCAR üç milli seriyada da HANS (head and neck support) yəni baş-boyun dəstək cihazını məcburi etdi - Earnhardt-ın özü bu cihazı məhdudlaşdırıcı və narahat hesab etdiyi üçün istifadə etməkdən imtina etmişdi; bu, tragediyanın ən acı detalıdır. Onun ölümündən əvvəl isə başqa bir misal yaşanmışdı: 1996 Talladega-da təxminən 200 mph sürətlə divara çırpılmış, sınmış körpü sümüyü, döş sümüyü və çiyin sümüyü ilə yarışmağa davam etmişdi; həmin qəza ön şüşənin mərkəz dayaq çubuğu yəni "Earnhardt Bar" məcburiyyətini gətirmişdi. 2001-dən sonra isə NASCAR qəza haqqında xarici istintaq da başlatdı və oturcaq tağı müzakirələri, kəmər istehsalçısı Bill Simpson-ın istefasına yol açdı.
Nəticəmi? 2001-dəki həmin qəzadan bəri NASCAR-da heç bir pilot ölümü yaşanmayıb. Sektorun sonrakı təhlükəsizlik inqilabının yüzlərlə həyat xilas etdiyi qiymətləndirilir. Bir saniyəlik döngə səhvi, bütün bir idmanın təhlükəsizlik fəlsəfəsini kökündən dəyişdi. Richard Childress, qara GM Goodwrench avtomobilində No. 3 nömrəsinin bir daha istifadə olunmayacağına dair ictimaiyyətə söz verdi; avtomobilin nömrəsi #29-a dəyişdirildi və Kevin Harvick, 2001 Dura Lube 400-dən etibarən Earnhardtın yerini aldı - Harvickin avtomobilinin B dayaqlarında Earnhardtın üslublaşdırılmış 3 nömrəsinin daşındığını da qeyd edək. Ən ağır irs, sükutla daşınan irsdir.
Earnhardt, Petty, yoxsa Johnson: NASCARın Ən Yaxşısı Kimdir?
Pərəstişkarların ən sevimli mübahisəsinə gəldik. Earnhardt, Richard Petty və Jimmie Johnson ilə 7 çempionluqda bərabərdir; bu üçlük NASCARın zirvə klubudur. Amma hansı bir addım öndədir? Pettyin 200 qələbəsi və 555 top-5 nəticəsi bənzərsizdir; sadəcə ilk 7 titula gedən yolda belə Pettyin 1960-79 arasındakı 190 qələbəsi əldə edilməsi demək olar ki, mümkün olmayan bir rəqəmdir. Qarşı tərəfin arqumenti də güclüdür: Earnhardtın top-10 nisbəti daha yüksəkdir və 415 ortaq yarışda Earnhardt, Pettidən 274 dəfə öndə finiş etdi. Johnson isə eyni kluba daxil olaraq mübahisəyə üçüncü ölçü əlavə etdi. Bizim fikrimiz? Rəqəmlər sevdiyin pilotu dəstəkləyəcək şəkildə seçilir, amma Earnhardtın pist üzərindəki təsiri, mədəni izi və yarış izləyicisinin hissinə toxunuşu mübahisəsiz özünə məxsusdur. Nitekim 1998-ci ildə NASCARın 50 Ən Böyük Sürücüsü siyahısına seçildi və 2010-da Hall of Fame-in ilk sinfinə daxil oldu.
Bir Nömrənin İrsi: The Intimidator Bu Gün Nə Deməkdir?
Earnhardtın ölümü, pistdən kənar bir hesablaşma yaratdı və onun xatirəsi yalnız statistika səhifələrində yaşamır. Kannapolisli bir fabrikin uşağının, qara bir avtomobillə bütün bir idmanın üzü olması, bugün belə ilhamverici bir hekayədir. Həftə sonları oval pistlərdə vınlıyan motor səsləri, hər dəfə onun bir az da o xatirəsidir. No. 3 hələ də tribunlarda, jaketlərdə, kapotlarda görülür və NASCAR təhlükəsizlik standartlarının bugünkü səviyyəsi, hər həftə o itkinin bahası ilə alınmış bir qazancdır.
Yeddi çempionluq, qara bir Chevrolet və sarsılmaz bir xarakter. Dale Earnhardtın irsini bir cümlədə ümumiləşdirsək: pistdə qorxulan, pistin xaricində sevilən və getdikdən sonra idmanını daha yaxşı edən bir əfsanə. Yəni "The Intimidator" ləqəbi bir üslubu anladır; "irs" sözü isə qalanını. Səncə hansı daha böyük uğurdur - 7 titul, yoxsa bir nömrəni əfsanələşdirmək?
Mənbələr
- Dale Earnhardt - Wikipedia
- Dale Earnhardt | NASCAR Şöhrət Zalına Daxil Olan
- Dale Earnhardt - IMS Muzeyi
- Statistika - Dale Earnhardt Inc.
- Dale Earnhardt illər içində | NASCAR
- Dale Earnhardtın 76 NASCAR Cup Series qələbəsi | NASCAR
- Dale Earnhardtın ölümü - ESPN
- Earnhardtın Ölümü Təhlükəsizlik İnqilabına Təkan Verdi - Autoweek