Jeff Gordon NASCAR-ın üzü oldu?

1995-ci sezonun sonunda 24 nömrəli Chevrolet pərəstişkarlarının qəzəbli izdihamının qarşısına çıxırdı. Küzgövü göy qurşağı rənglərində parlaşırdı, sükanı arxasında isə daha 24 yaşını yeni tamamlayan, Kaliforniyalı gənc otururdu. Cənubun ənənəvi yarış mədəniyyətinin qəlbində, heç kəsin gözləmədiyi bir yerdən gələn bu oğlan, həmin il Dale Earnhardt kimi bir əfsanənin önünü keçərək ilk çempionluğunu elan etmişdi. Bəs bu "Wonder Boy" necə oldu ki, NASCAR-ın üzü halına gəldi? Cavab, tək bir çempionluqdan xeyli daha böyük bir hekayədir.
Kaliforniya Uşağı: Oval Yollara Uzanan Fərqli Bir Səyahət
Jeffery Michael Gordon 4 avqust 1971-ci ildə Kaliforniyanın Vallejo şəhərində anadan olub. Beş yaşında quarter midget adlanan miniatür yarış avtomobilləri ilə tanış oldu və altı yaşına tamamlamadan 35 əsas yarış qazanıb 5 pist rekordu qırdı. Yalnız 1979-cu ildə 51 quarter midget qələbəsi topladı; 11 yaşında girdiyi 25 kartinq yarışının hamısını qazandı. Qısacası bu uşaqla bağlı nadir olan tək şey saç rəngi deyildi.
Ailəsi istedadını ciddi qəbul etdi və karyerası üçün Vallejodan İndiananın Pittsboro şəhərinə köçdü. Gordon burada açıq təkərli (open-wheel) yarışların pillələrini sürətlə qalxdı: 1989-cu ildə USAC Midget Car Racing-də ilin çaylağı seçildi, 1990-cı ildə USAC milli midget çempionu oldu və 1991-ci ildə, 20 yaşında ikən, USAC Silver Crown sezon çempionluğunu qazanan ən gənc sürücü kimi tarixə düşdü.
Məhz bu anda maraqlı bir ayrılma baş verdi. Gordon əslində IndyCar-da yarışmaq istəyirdi, amma kifayət qədər sponsor pulu tapa bilməyincə qapılar açılmadı. Jackie Stewart Avropada test sürüşü təklif etsə də, Gordon NASCAR tərəfi ilə danışıqlar apardığı üçün bu təklifi nəzərdən keçirmədi. 1991-1992-ci illərdə Busch Series-də Bill Davis Racing üçün tam ştatla yarışdı; 1991-ci ildə ilin çaylağı mükafatını qazandı, 1992-ci ildə bir sezonda 11 pole position alaraq NASCAR rekordu qırdı. Bu gənc istedadı izləyən biri var idi: Rick Hendrick.
Hendrick Motorsports ilə Başlayan Əfsanə

Gordon 1992-nin son yarışı olan Atlanta'dakı Hooters 500-də Winston Cup serisinə addım attı. İlk yarışını qəzadan sonra 31-ci yerdə bitirdi. Əfsanənin başlanğıcı heç də parlaq görünmürdü; hatta Darrell Waltrip illər sonra Hendrick-ə 1993-cü ildə Gordon-un pace car xaric hər şeyə çırpıldığını söylədiyini danışacaqdı. Qısacası ətrafda şübhələr vardı.
Yenə də 1993 Gordon-un ilk tam ştat Cup sezonu oldu və ilin çaylağı mükafatı ilə taclandı; xal sıralamasını 14-cü bitirdi. Avtomobilin nömrəsi də özbaşına bir hekayədir: Əvvəlcə 46 nömrə planlaşdırılırdı, amma Days of Thunder filmi ilə bağlı lisenziya problemləri səbəbindən komanda 24 nömrəyə keçdi. NASCAR tarixinə düşəcək olan nömrə, tamamilə praktik bir qərarla doğuldu.
Seçilmiş Məqamlar
- Dörd Cup Series çempionluğu: 1995, 1997, 1998, 2001
- 93 Cup qələbəsi, bütün zamanların üçüncü ən yüksək göstəricisi
- Üç Daytona 500 qələbəsi: 1997, 1999, 2005
- 5 Brickyard 400 qələbəsi və 81 pole position
- 1998-ci ildə müasir dövr rekordu olan mövsümdə 13 qələbə
1995: Wonder Boy Earnhardt'ı Ötür
1994-cü ildə Gordon ilk qələbələrini toplamağa başladı: Busch Clash, iki təkər strategiyası ilə qazandığı Coca-Cola 600 və tarixin ilk Brickyard 400-ü. Amma əsl partlayış 1995-ci ildə gəldi. Göy qurşağı rəngli maşını və eyni adla tanınan "Rainbow Warriors" pit heyəti ilə Gordon, Winston Cup çempionluğunu Earnhardt'a qarşı 300 xal fərqi ilə qazandı. Komandanın bütün mövsüm boyu yalnız 3 yarışdan çəkilməsi (əvvəlki iki mövsümdə ümumi 21-ə qarşı) bu qələbənin statistik əsası idi.
Cənub tribunalarında bu uğur soyuq qarşılandı; Gordon gənc yaşı, Kaliforniya mənşəyi və qeyri-adi imici ilə ənənəvi azarkeş kütləsini bir türlü özünə yaxınlaşdıra bilmirdi. Karyerası boyu Talladega'da 77. qələbəsində azarkeşlərin maşınına aləti atması kimi anlar da yaşandı. Amma motor idmanı tarixində tez-tez təkrarlanan bir qayda işlədi: qazanmağa davam edən hər kəs, sevilmasa belə, hörmət görür.
Zirvədəki Dörd Mövsüm
1997-ci ildə Gordon ilk Daytona 500 qələbəsini qazandı və 25 yaşında o tarixə qədərki ən gənc qalib oldu (bu rekord yalnız 2011-ci ildə qırıldı). Eyni mövsümdə Southern 500-ü də qazanınca 1985-ci ildəki Bill Elliott'tan bəri kimsənin nail ola bilmədiyi Winston Million mükafatını aldı və ikinci çempionluğunu 10 qələbə ilə taclandırdı. 1998 isə açıq-aydın ən dominant mövsümü idi: müasir dövr rekordu olan 13 qələbə, ardıcıl 4 qələbə və 17 art arda ilk beşlik nəticəsi ilə Mark Martin'dən 364 xal uzaqlaşdı. 2001-ci ildə daha altı qələbə gəldi; Tony Stewart'a 344 xal fərqi ilə dördüncü çempionluğunu elan edən Gordon, Petty və Earnhardt'ın 7-şər çempionluğundan sonra dəfələrlə çempion olan üçüncü sürücü oldu.
Earnhardt ilə Dövrün Müəyyənedici Rəqabəti
1990-cı illərin NASCAR'ını tək bir rəqabət xülasə edirdisə, o, Gordon ilə Earnhardt arasında idi. Ənənəvi Cənub yarış mədəniyyətinin simvolu, qırmızı-qara 3 nömrəli maşının sahibi bir əfsanə; qarşısında isə açıq təkərli gələcəkdən gələn, göy qurşağından çıxmış kimi görünən bir gənc. 1995 çempionluq mübarizəsi bu rəqabətin zirvəsi idi və 1994 Richmond ilə 1996 Michigan'da qapıya-qapıya duellolar azarkeşlərin yaddaşına həkk olundu.
Maraqlısı, hər iki tərəfin də bu rəqabətdən qazançlı çıxması idi. Earnhardt belə rəqabətin idmana, trikotaj satışlarına və azarkeş kütləsinə töhfə verdiyinin fərqində idi; Gordon'un böyüyən azarkeş kütləsinə qarşı deyildi. Gordon isə illər sonra bu rəqabətlə bağlı fikirlərini bölüşərkən bir peşmançılıq mövzusuna toxundu. İki ad bu gün NASCAR Hall of Fame'də yan-yana anılır: Earnhardt 2010-da, Gordon 2019-da seçildi.
93 Qələbə və Əbədi Rekordlar
Gordon'un karyera qələbələrinin sayı 93: Richard Petty ilə David Pearson'dan sonra bütün zamanların üçüncüsü və 1972-dən sonra müasir dövr rekordu. 81 pole position ilə bu sahədə də üçüncü sıradadır; üstəlik 23 ardıcıl mövsümdə ən azı bir pole position alaraq NASCAR rekoru qırdı.
| Karyera Nailiyyətləri | Rəqəm |
|---|---|
| Cup çempionluğu | 4 (1995, 1997, 1998, 2001) |
| Cup qələbəsi | 93 |
| Daytona 500 qələbəsi | 3 |
| Brickyard 400 qələbəsi | 5 |
| Pole pozisiya | 81 |
| Cup startı | 805 |
Əsas yarışlardaki hökmranlığı ayrıca bir kateqoriyadır: 3 Daytona 500, 4 Talladega 500, 3 Coca-Cola 600 və 6 Southern 500 ilə ümumi 16 "Crown Jewel" qələbəsi və üç karyera Grand Slam-i, hər ikisi bütün zamanlar rekordur. Restrictor plate tracklərdə 12, road course-larda 9 qələbə ilə hər iki track növündə rekord onundur. Pul tərəfində də öncü idi: 2009-da karyera qazancında 100 milyon dolları aşan ilk NASCAR sürücüsü oldu və 2016-a olan məlumata görə 515 milyon dollarlıq karyera qazancıyla ən çox qazanan NASCAR sürücüsü mövqeyindədir.
Sistemin Qurbanı Olduğu İllər
Gordonun karyerasının acı ironiyası playoff sistemləri ilə çizildi. 2004-də yeni Chase for the Cup formatı onun 60 xallıq liderliyini sıfırladı; sezon bitəndə Gordonun Chase olmasaydı 47 xal fərqlə çempion olacağı hesablandı. 2007-də eyni hekayə təkrarlandı: modern dövr rekoru olan 30 ilk on nəticəsinə baxmayaraq Jimmie Johnsona 77 xal fərqlə məğlub oldu; köhnə sistemdə 353 xal fərqlə çempion olacaqdı. Dörd çempionluq möhtəşəm bir rəqəmdir, amma kuba sayının Gordonun real hökmranlığını natamam anlatdığı illər də həqiqətən yaşandı.
Bir İdmanı Gənclərin Ötesinə Daşımaq
Gordon NASCAR-ı necə dəyişdirdi? Cavabı kuba saylarında deyil, kimliyində axtarmaq lazımdır. 1990-ların əvvəlinə qədər NASCAR kökləri Cənub ştatlarında dərinə gedən bir idman idi. Gordon, Kaliforniya doğumlu, gənc, kamera qarşısında rahat və cilalanmış bir imajla bu qəlibin hər parçasını qırdı. Qəlibləşmiş sürücü mühakimələrini dağıdaraq idmanın ənənəvi köklərinin ötesinə, ölkənin genelinə yayılan gənc bir pərəstişkar kütləsi qazandırdı.
Çempionluq qazanmaqdan artıq bir şey etdi: NASCAR-ın görünmə qabiliyyətini genişləndirdi və 1990-lar ilə 2000-lərdə idmandakı əsas axın populyarlığının yolunu açdı. Erkən uğurları paradiqmanı dəyişdirdi; ondan sonra gənc sürücülər üçün NASCAR-da yarışmaq məqsədəuyğun və cəlbedici bir hədəfə çevrildi. Bir mənada Gordonun açdığı qapıdan sonralar 7 çempionluq qazanacaq Jimmie Johnson kimi adlar keçdi. Üstəlik Gordon bu gün Johnsonın 48 nömrəli Chevrolet-inin orta sahibi və bu avtomobili idarə edən Hendrick Motorsports-un sədr müavini kimi o qapını hələ də açıq saxlayır.
Jeff Gordonın Mirası Bu Gün Harada Durur?
Gordon, 1993-dən 2015-ə qədər tam ştatlı yarışdı və bütün Cup karyerasını bir komanda olan Hendrick Motorsports-da keçirdi. 2015 sezonunun sonunda 797 ardıcıl yarışla aktiv "iron man" lideri idi; karyerasını 805 start və 21 dəfə ilk on içində bitirdiyi xal sezonu ilə bağladı. 2016-da Dale Earnhardt Jr.-ın əvəzinə seçilmiş yarışlarda 88 nömrəli avtomobil ilə sahəyə qayıtdı və son qələbəsini playoff-da final dörlüsünə yüksəldiyi dövrdə aldı. Eyni il Forbes-a görə idman tarixinin ən çox qazanan 18. idmançısı idi.
O zaman əvvəldəki sualın dəqiq cavabı budur: Jeff Gordon dört şampiyonluğu, 93 qələbəsi və üç Daytona 500-i ilə müasir NASCAR-ın ən uğurlu sürücülərindən biri oldu; lakin əsl üzlərini tanıtmaq səbəbi uğurlarının yanında kimliyindən gəldi. Cənub mərkəzli bir idmanı Kaliforniya mənşəli bir gəncin enerjisi ilə ölkə miqyaslı bir fenomenə çevirdi, kalıpları qırdı və ondan sonra gələn nəslə yol açdı. 2019-cu ildə Hall of Fame-ə seçildiyində danışılan yalnız statistikalar deyildi; NASCAR-ın necə dəyişdiyinin hekayəsi idi. Wonder Boy ləqəbini daşıyan o uşaq, bu gün idmandan məsul vitse-prezident kreslosunda oturur və 2026-cı ildə 55 yaşına qədəm qoydu. Efsanəyə uzanan yol məhz belə bir səyahət idi.