GM XP-883 Chevrolet Volt'un Unudulmuş Atası Idı?

1969-cu ilin yayında Detroiti, bu günkü plaqin-hibrid tərifinə tam uyğun gələn bir avtomobil dayanırdı: gedən evdə divar rozetkasından şarj olan batareyalar, qısa məsafələrdə tək başına elektriklə hərəkət edən ötürücü sistem və üstünə qoşulan kiçik bir benzin mühərriki. General Motors bu avtomobilə XP-883 adını verdi. Toyota Priusdan iyirmi səkkiz, Chevrolet Voltdan qırx bir il əvvəl. Bəs bir ideya bu qədər erkən meydana çıxıbsa, niyə bazarı bu qədər gec tapdı?
Bu sualın cavabı hibrid avtomobilin bütün tarixi ilə bağlıdır. İdeyanın özü 1898-ci ilə, Ferdinand Porschenin göbək mühərrikli sınaqlarına qədər uzanır; amma texnologiyanın yetişib seriya istehsalına çevrilməsi əsr vaxt apardı. XP-883 bu uzun zaman xəttinin tam ortasında duran, əksər avtomobil həvəskarlarının heç vaxt eşitmədiyi bir mərhələ daşıdır.
Progress of Power: GM-in 1969-cu ildəki Alternativ Ötürücü Şöleni

XP-883 tək başına meydana çıxmadı. GM 1969-cu ilin mayında Miçiqandakı Warren Texniki Mərkəzində mətbuat üçün "Progress of Power" adlı təqdimat təşkil etdi və tərkibində buxar mühərrikindən qaz turbininə, batareya-elektrik sistemdən hibridə qədər 26 fərqli alternativ ötürücü həlli daşıyan avtomobil təqdim etdi. Şirkət 1966-cı ildə yanacaq elementi ilə işləyən Electrovanı, yenə 1966-cı ildə elektrikli Electrovair II-ni sınayıb; Stirling mühərriki də gündəmdəki seçimlər arasında idi. Yəni 1969-cu ildəki GM alternativ ötürücü ideyasına ciddi yanaşan bir müəssisə idi - bu gün tez-tez eşitdiyimiz "təkölçülü neft şirkəti" obrazının tam əksinə.
Eyni seriyada XP-883-ün qardaşları da var idi: üç ayrı GM 512 şəhər avtomobili konsepti. Onlardan 512E tamamilə elektrikli idi: 84 voltluq qurğuşun-turşu batareya paketi ilə 25 mph sürətdə 58 millik məsafə təklif edir, 115 voltluq rozetkadan təxminən yeddi saata şarj olunurdu. Digər 512 variantı tam çən və batareya ilə 150 millik məsafə üçün səfər başına yalnız 3 qallon benzinlə kifayətlənirdi. XP-883 isə bu ailənin hibrid üzvü idi.
Əsas Məqamlar
- XP-883 1969-cu ilin iyulunda təqdim edilən eksperimental bir plaqin-hibrid konsepti idi.
- Ötürücü sistemi 574 sm³ iki silindrli boksor mühərrik və DC ardıcıl əsərli elektrik mühərrikindən ibarət idi.
- Altı ədəd 12 voltluq qurğuşun-turşu batareya standart 115 voltluq rozetkadan şarj oluna bilirdi.
- Elektrik mühərriki tək başına avtomobili 16 km/s (10 mph) sürətə qədər apara bilirdi.
- Hibrid rejimdə azami sürət 97 km/s (60 mph) səviyyəsində idi.
GM XP-883-ün Texniki Quruluşu: Mühərrik, Batareya və Şarj Sistemi
XP-883 kağız üzərində bu günkü plaqin-hibrit memarlığının kiçik miqyaslı bir surətidir. Onun mərkəzində su ilə soyudulan, 574 sm³ həcmli boksor (qarşı-qarşıya silindrli) iki silindrli benzin mühərriki var. Həcmin kiçikliyi təsadüfi deyil: dövrün emissiya qaydalarından azad ediləcək qədər kiçik mühərrik seçilib. Mənbələrdə bu həcm 570 ilə 574 sm³ arasında kiçik dəyişkənliklə qeyd olunur; ölçmə metodundan asılı adi bir fərqdir bu.
Benzin mühərrikinin yanında DC ardıcıl əsərli tipli elektrik mühərriki iş görür. Motor, ön yarı akslarla ko-eksen montaj olunub; 5:1 nisbətli planet dişli və differensial vasitəsilə ön təkərləri hərəkətə gətirir. Motorla dişli bloku arasındakı əlaqə qurd (worm) dişlisi ilə təmin olunur - kompakt paketləmə həlli.
Enerji saxlama tərəfində isə altı ədəd 12 voltluq qurğuşun-turşu akumulyator var; cəmi 72 volt. Akumulyatorlar arxa təkərlərin arasında, yerə yaxın və alçaq mövqedə yerləşdirilib. Ən kritik detal isə doldurmadır: akumulyatorlar motorun volan alternatoru ilə dolarkən, avtomobil adi 115 voltluq ev rozetkasından də doldurula bilirdi. Məhz bu tək xüsusiyyət, XP-883-ü müasir terminologiya ilə şəbəkəyə qoşulan hibrid elektrik avtomobili (PHEV) etməyə yetir.
Kuzov və Şassi: Fiberglass Kabin, 2+2 Düzülüş
Kuzov şüşə lifindən (fiberglass); dizayn sonradan Chevrolet Chevette kimi istehsal olunacaq modeli xatırladır. Avtomobil 2+2 kupe düzülüşündədir: iki yetkin öndə, iki uşaq arxada köməkçi oturacaqlarda - uşaqlar baqaj qapağından girib çıxırdı. Müstəqil arxa asqı və təxminən 2.100 funt (950 kq) ümumi çəki, avtomobili şəhər istifadəsinə uyğun ölçüləndirir. GM-in bugünkü sənədləri nümayiş olunan nümunəni "mock-up", yəni maket kimi təsvir edir; lakin dərc olunmuş performans məlumatları, ən azı bir sürüş testindən keçmiş avtomobilin varlığına işarə edir.
XP-883 Necə İşləyirdi? İşləmə Rejimləri və Performans
XP-883-in ötürücü məntiqi, bugünkü paralel hibrid düzülüşünə çox bənzəyir. Elektrik motoru tək başına avtomobili 16 km/s-ə (10 mph) qədər apara bilir; bu sürətə çatdıqda elektron idarəetmə benzində işləyən motoru işə salır. Sürətlənmə zamanı hər iki güc mənbəyi birlikdə işləyir; sabit gediş sürətində isə işi yalnız benzində işləyən motor üzərinə götürür. Şəhər trafikinin aşağı sürətli hissəsində elektrik, açık yolda benzin - bugün hibrid avtomobil sürücüsünün hər gün yaşadığı ssenarinin eynisi.
Performans cədvəli, avtomobilin iddialı olmadığını açıq göstərir. Hibrid rejimdə maksimum sürət 97 km/s (60 mph) aralığındadır; bu sürətə çatmaq 28 saniyə çəkir. 0–40 mph (0–64 km/s) sürətlənməsi isə 12 ilə 14 saniyə arasında göstərilir; arxiv qeydləri arasındaki bu kiçik fərqin ölçmə şəraitindən qaynaqlandığı güman edilə bilər. Deməli, XP-883 sürət canavarı deyildi - amma məqsədi də heç vaxt o deyildi. Hədəf, gündəlik qısa məsafəli şəhər nəqliyyatını elektriklə, uzun məsafəni benzinlə həll etmək idi.
| Xüsusiyyət | Dəyər |
|---|---|
| Təqdimat ili | 1969 |
| Benzində işləyən motor | 574 sm3, iki silindrli boksor, su ilə soyudulan |
| Elektrik motoru | DC ardıcıllıq qarışımlı, ön aksa ko-eksen montajlı |
| Akumulyator | 6 x 12 volt qurğuşun-turşu (cəmi 72 volt) |
| Doldurma | Adi 115 voltluq rozetka |
| Elektriklə maksimum sürət | 16 km/s (10 mph) |
| Hibrid maksimum sürət | 97 km/s (60 mph) |
| Çəki | Təxminən 2.100 funt (950 kq) |
Hibrid Fikrinin Əsl Kökləri: Lohner-Porschedən Woodsa
XP-883-i anlamaq üçün hibrid fikrinin nə qədər qoca olduğunu xatırlamaq lazımdır. Ferdinand Porsche 1898-ci ildə göbək mühərrikli (təkərə inteqrasiya olunmuş elektrik mühərrikli) seriya hibridini inkişaf etdirməyə başladı; 1900-cü ildə yaratdığı Semper Vivus - adı "hər zaman canlı" mənasını verir - dünyanın ilk funksional hibrid avtomobili sayılır. Lohner-Porsche Mixte isə ilk hibrid elektrik vasitəsi və ilk kommersiya göbək mühərrikli avtomobil kimi tanınır; Porsche xronologiyasında prototipin inkişafı 1898-ə, satılan Mixte isə 1901-ə təsadüf edir.
Erken dövr tək qalmadı. Woods Dual Power 1916-cı ildə hibrid ideyasını Amerika yollarına daşıyan bir nümunə idi; Owen Magnetic isə mühərrikin batareyanı şarj edib elektrik mühərrikini işlətdiyi seriya dizaynlı erkən hibrid idi. Deməli, 1969-cu ildə GM-in əlində heç bir naməlum yox idi - ideya 70 illik idi, tətbiq isə batareya texnologiyasının sərhədləri ilə mübarizə aparırdı. Qurğuşun-turşu batareyalarının enerji sıxlığı hər şeyin darboğazı idi.
1969 ilə 1997 Arasındakı Uzun Sükut
1970-ci il Təmiz Hava Qanunu və 1973-cü il neft embargosu hibridə marağı yenidən canlandırdı; TRW-nin dörd mühəndisi elektromexaniki hibrid sistem ixtira etdi, 1976-cı ildə ABŞ-da elektrik və hibrid texnologiya proqramı başladıldı. 1982-ci ildə GE Tədqiqat Laboratoriyasında kompüter idarəetməli, "ilk modern hibrid" sayılan prototip hazırlandı. 1989-cu ildə Audi eksperimental hibrid təqdim etdi. Seriya istehsal həddi isə yalnız 1997-ci ildə aşildi: Toyota Prius dünyanın ilk seriya hibridi kimi təqdim edildi, iki ildən sonra Honda Insight (1999-2006 ilk nəsil) ABŞ-da satılan ilk modern benzinli hibrid oldu. GM-in o dövrki gündəliyində isə hibrid deyil, tam elektrikli bir iddia var idi.
XP-883-dən EV1-ə və Chevrolet Volt-a Uzanan Fikir Xətti
GM, XP-883-də istifadə etdiyi hazır komponentlərə baxmayaraq, istehlakçılara ilk elektrik avtomobilini təxminən 25 il sonra təqdim etdi: 1996-cı ildə icarəyə verilən EV1, böyük bir istehsalçıdan seriya istehsalı olan ilk elektrik avtomobili idi; eyni dövrdə satışa çıxarılan Chevrolet S-10 EV də bu dalğanın bir hissəsi idi. Hibrid tərəfindəki irəliləyiş daha yavaş idi: tam hibrid sistem əvvəlcə şəhər avtobuslarında görüldü, ilk yüngül hibrid sərnişin avtomobili 2006 model ili üçün Saturn Vue Green Line oldu, Two-Mode sərnişin versiyası isə 2008 model ili ilə gəldi.
Qırılma nöqtəsi 2007-ci il Volt konsepti idi: elektrik mühərriki, 16 kWh lityum-ion batareya ilə işləyən plug-in sistem və üzərində ehtiyat vəzifəsi daşıyan kiçik 1,0 litrlik mühərrik. 2010-cu ilin sonunda təqdim edilən ilk nəsil Chevrolet Volt, ABŞ-da kommersiya məqsədilə satışa təqdim edilən ilk plug-in hibrid kimi tarixə düşdü; GM bu memarlığı EREV, yəni məsafə artırıcı elektrik vasitəsi adlandırdı. Volt-un arxasındakı ideyanın 1969-cu il XP-883-ə söykəndiyi avtomotiv mətbuatında dəfələrlə vurğulanmış bir məqamdır - həqiqətən də hibrid həvəskarları bu avtomobilə "Prius-dan əvvəlki Prius" deyə göyqırpan bir ləqəb veriblər.
Otuz İl Öncə Həll Edilmiş bir Tənlik
Voltun EREV arxitekturası ilə XP-883-ün işləmə məntiqi arasındaki paralellik nəzərə alınmayacaq qədər açıqdır: hər ikisində elektrik gündəlik istifadənin əsas rejimidir, daxili yanma mühərrikini isə məsafə narahatçılığını aradan qaldıran ehtiyat kimi. Aralarındakı əsl fərq ötürücü zəncirinin arxitekturasında deyil, texnologiyanın yetkinliyindədir. XP-883-ün 72 voltluq qurğuşun-turşu paketi, Voltun 16 kWh-lik lityum-ion batareyasının yanında simvolik qalır; amma problem tərifi - qısa məsafə elektrik, uzun məsafə benzin - otuz ildir dəyişməyib. GM eyni tənliyi iki dəfə həll etmişdi; ikinci dəfə həll edərkən əlində artıq həll edə bilən batareyalar var idi.
Nəticə, avtomobil sənayesinin klassik nümunələrindən biridir: doğru ideya, yanlış zaman. 1969-da qurğuşun-turşu batareyalar plagin hibridin yükünü daşımağa yetmirdi; 2010-da lityum-ion kimyası daşımağa başladı və eyni ideya kommersiya məhsulu kimi yollara çıxdı. XP-883 buna görə unudulmuş deyil, erkən doğulmuş bir atasıdır - Voltun soy ağacının ən üstündəki, heç kimin baxmadığı budağı.
GM XP-883 Voltun Atası idimi? Nəticə
XP-883, bu günkü PHEV tərifinin bütün tələblərini qarşılayırdı: prizdən şarj, aşağı sürətdə tək başına elektrik sürüşü, məsafə üçün ehtiyat benzinli mühərrik. Bunun müqabilində performansı şəhər istifadəsi ilə məhdud idi və batareyaları seriya istehsalını iqtisadi edə bilməyəcək qədər ibtidai bir kimyaya əsaslanırdı. GM-in ideyası Volt-da yenidən tətbiq edilənə qədər otuz ildən çox vaxt keçdi; o müddətdə dəyişən şey ideya deyil, batareya idi. Bu mənada XP-883, hibridin nə olduğunu onlarla il əvvəl təyin etmiş, texnologiyası hələ yetişməmiş bir öncü kimi xatırlanmağa haqq qazandırır.
Mənbələr
- General Motors XP-883
- GM'nin öncül hibridi: 1969 XP-883
- Retro Rides: 1969 tam elektrikli GM XP 512E konsepti
- GM Chevrolet Volt-u 50 il əvvəl düşünmüşdü
- Elektrikli avtomobilin tarixi
- Porsche-nin tarixi elektriklə başlayır
- Lohner–Porsche
- Hibrid tarixi
- Elektrikli avtomobillər mühəndisliyi və tarixi
- Prius necə 1900-cü il avtomobilinə qədər uzanır
Bu səhifədəki texniki məlumatlar arxiv mənbələrindən toplanmışdır; mənbələrdə kiçik ölçü fərqləri olan dəyərlər mətndə göstərilən aralıqla verilmişdir.