Marcus Grönholm Əfsanəsi: Loebi 0,3 Saniyə ilə Ötən Adam

0,3 saniyə. Təsəvvür et, göz qırpımından daha qısa müddətdə iki avtomobilin yarışı bitirdiyi bir dünya düşün. 2007 Yeni Zelandiya Rallisində Markus Grönholm (Marcus Grönholm) Sebastien Loebi (Sébastien Loeb) tam olaraq bu fərqlə keçərək WRC tarixinin ən yaxın qələbə marjlarından birinə imza atmış oldu. İşte o adamın hekayəti bu səhifədə: Finlandiyanın göllər bölgəsindən çıxıb ralli dünyasını sarsan, ləqəbi "Magic Marcus" olan, lakin karyerasının yarısına kimi heç kimin ona tam mövsüm verməyə cürət edə bilmədiyi bir pilot.
Bu arada kiçik bir düzəlişlə başlayaq, çünkü internetdə dolaşan bəzi rəqəmlər sizi yanlış yönləndirə bilər: Grönholmun tamamladığı dünya çempionluğu sayısı iki, üç deyil. 2000 və 2002-ci illərdə Peugeot 206 WRC ilə zirvəyə çıxdı. Bəs o üçüncü kubok haradan gəlir? 2007-ci il mövsümündə çempionluğa dəqiqələr qədər yaxınlaşmış, lakin Loebdən iki dəfə 1 və 4 xal fərqlə ikinci olmuş bir pilotun hekayətini dinləyərkən bu sualın cavabı özü-özündən ortaya çıxacaq.
Finlandiya Ralli Məktəbi: Atasının İzində, Motokros Hərəkətində
Grönholm 5 Fevral 1968-ci ildə Kauniainendə doğuldu və Finlandiyanın İsveçdilli icmasından gəlir; pace note-larını (sürüş qeydlərini) fin dilində oxuyurdu, yəni beyni iki dil arasında daim keçid edərək işləyirdi. Ralli onun qanında var idi sanki: atası Ulf "Uffe" Grönholm 70-ci illərin sonu və 80-ci illərin əvvəllərində aktiv ralli pilotu idi və iki dəfə Finlandiya çempionu olmuşdu. Amma bu hekayətin acı bir dönüş nöqtəsi var. 1981-ci ilin fevralında, Hankiralli öncəsi məşqdə atası Fiat Abarth 131 ilə qar təmizləyici maşına çırpıldı və ikinci pilotu ilə birlikdə həyatını itirdi. Markus o gün cəmi 13 yaşında idi.
Bəs niyə motokros ilə başladı? Çünkü o illərdə motokrosa çatmaq çox daha asan idi; rallidə isə minimum yaş həddi var idi. Diz zədəsi motokros karyerasını bitirdikdə, həkimin ödədiyi 15.000 Finlandiya markı tazminat ilə ilk ralli avtomobilini, 1.3 litrlik bir Mk1 Ford Escort aldı. Yəni sağlamlığının qiyməti, karyerasının başlanğıcı oldu. 1987-ci ildə ilk rallisinə çıxdı, 1989-cu ildə Lancia Delta Integrale ilə Rally Finlandiyada WRC-yə salam dedi və 23-cü yerdə bitirdi.
Amma işte qəribə olan hissə: 90-cı illər boyu bu adam tam mövsüm fabrik oturacağı tapmadı. Büdcə çatışmazlığı üzündən "yarım zamanlı" adlandırılan bir sürət canavarı idi. 1991-dən 1998-ə qədər beş dəfə Finlandiya çempionu oldu, Toyota ilə Rally Finlandiyada bir neçə dəfə fabrik avtomobili istifadə etdi amma heç kim uzunmüddətli müqavilə uzatmadı. 1997-ci ildə fabrik Corolla ilə bir ralliyə lider başlamışdı, yenə də qapı açılmadı. Sonra 1998 Rally Finlandiya gəldi: son gündə tam altı dəfə ən sürətli etap vaxtını etdi və Ford, Toyota, Peugeot növbə ilə qapısına gəldi. İşte o gün, 30 yaşını aşmış bir pilotun taleyi dəyişdi.
Peugeot 206 WRC ilə İlk Kuboklarda Necə Çempion Oldu?

2000-ci il mövsümü Monte Karloda mühərrik nasazlığı ilə başladı. Və diqqət, o mövsüm əvvəlində Grönholmun tam mövsüm zəmanəti belə yox idi; Peugeot ralliləri bölüşdürən bir planla düşünürdü. Sonra İsveç Ralli gəldi və ilk WRC qələbəsi. Bu qələbə hər şeyi dəyişdirdi: Peugeot onu mövsümün qalan bütün rallilərinə yazdırdı. O il dörd qələbə və daha üç podium toplayaraq Uelsdəki mövsüm finalında Riçard Burnsdən sonra ikinci olaraq çempionluğu kilitlədi. Heç kim gözləmədiyi üçün bu, hər kəsi şoka salan ilk kubok idi.
Ən Yaxşı Nəticələr
- 2 dünya çempionluğu (2000 və 2002), hər ikisi Peugeot 206 WRC ilə
- 30 ralli qələbəsi, 61 podium, 153 WRC startı və 542 etapa qələbəsi
- Rally Finlandiyada 7 qələbə, ardıcıl qeydə alınan bir ev rekordu
- 2007 Yeni Zelandiyada Leebi geridə qoyan 0,3 saniyəlik tarixi fərq
- İkinci pilot Timo Rautiainen ilə 1995-2007 arasında 30 qələbə və 2 çempionluq
206 WRC: Qaydaları Dəyişən Kiçik Avtomobil
Peugeot 206 WRC ilə bir az tanış olaq, çünkü bu avtomobil olmadan bu hekayə olmazdı. Turboçarjlı 2.0 litrlik dörd silindrli mühərrik, dörd çəkili sistem və kompakt bir korpus. Uzun ox məsafəli rəqiblərini məğlub edərək uğurun qaydalarını dəyişdirdi və 2000-2002 arasında üç dəfə ardıcıl istehsalçılar çempionluğunu qazandı. Qrönholmun ən sevimli ralli avtomobili də elə bu idi.
| Xüsusiyyət | Peugeot 206 WRC (1999 spec) |
|---|---|
| Mühərrik | 2.0 L turboçarjlı, 4 silindrli |
| Güc | Təxminən 300 a.g. |
| Döymə momenti | 535 Nm @ 3.500 rpm |
| Çəki | 1.230 kq |
| Ötürmə | Dörd çəkili |
2001-də müdafiəsi mexaniki problemlərə görə suya düşdü və mövsümü dördüncü bitirdi. Amma 2002 başqa bir hekayə idi: demək olar ki, problemsiz bir il keçirdi, Rally Australia kritik yarışlardan biri oldu və ikinci çempionluğunu rahat şəkildə bağladı. İkinci kubok, məhz bu idi.
307 Dövrü və Subaru ilə Qısa Bir Bölüm
2003-də 206 köhnəlmişdi; üç qələbə qazandı, amma Yunanıstanda yanacaq təzyiqi, Kiprdə kardan problemləri mövsümü dağıtdı. 2004-də təqdim edilən 307 isə ötürmə qutusu və hidravlik sükan problemləri ilə dolu idi; Qrönholmun avtomobildən bezdiyi qədər açıq idi ki, bunu gizlətməyə belə cəhd etmədi. 2005-də Finlandiyada beşinci ev qələbəsini qazandı, Yaponiyada Peugeotun son WRC qələbəsini əldə etdi, amma marka mövsüm sonunda çempionatdan çəkildi.
Bəs başlıqdakı Subaru nə idi? 2009-da Prodraynın hazırladığı bir Subaru Impreza WRC2009 ilə Portuqal Rallisinə geri döndü. Əvvəlcə 12 yarışlıq planlaşdırılan müqavilə maddi səbəblərdən dörddə qaldı, Subarunun çempionatdan çəkilməsi ilə də sona çatdı. Qrönholm dördüncü yerdə olarkən şənbə günü ilk etapda qəza etdi və bu bölüm bağlandı. Yəni Subaru ilə kubok yoxdur; yalnız bir əfsanənin qısa bir geri dönüşü.
Rally Finlandiyada Yeddi Qələbə: Göl Kənarlarının Kralı
Qrönholmun adı çəkiləndə hər ralli həvəskarının ağlına eyni şey gəlir: evinin rallisinə hökmranlıq. Rally Finlandiyanı tam yeddi dəfə qazandı: 2000, 2001, 2002, 2004, 2005, 2006 və 2007. 2005-dəki qələbə, həmin mövsüm ardıcıl altı ralli qazanmış Leebin seriyasını qıran yarış oldu. 2006-da altıncı, 2007-də yeddinci ev qələbəsi gəldi; sonuncusunda Ford komanda yoldaşı Hirvonen ilə 1-2 etdilər, Loeb üçüncü idi.
Bu rekord niyə bu qədər vacibdir? Çünki Rally Finlandiya, sürətli çınqıl etapları, havada uçan avtomobilləri və sıfır bağışlamayan jump-ları ilə ralli təqviminin ən sürətli yarışıdır. Orada yeddi dəfə qalib gəlmək, yalnız cəsarətlə deyil, avtomobilin eniş anını və zəminlə təmasını millimetrik hesablama bacarığı ilə olur. Motosiklet krosunda tullanma bucağını hiss etmək kimi; məhz burada Qrönholmun motokros keçmişi işə düşür.
Ham Sürət və "Sisu": Qrönholmü Fərqləndirən Nə İdi?
Qrönholmün ham sürəti ilə bağlı mübahisə yoxdur; karyerasını 30 qələbə ilə bitirdiyində bu rəqəm tarixdə üçüncülük idi və 542 etap qələbəsi nə qədər sürətli pilot olduğunu öz başına danışır. Qələbələrinin 24-ü çınqıl, 5-i qar, biri asfalt-qar qarışığı idi; yəni əsl krallığı boş zəminlər idi.
Onu rəqiblərindən fərqləndirən nə idi? Motokros keçmişindən gələn boş zəmində yapışma hissi və sürüşmədən istifadə bacarığı. Rallidə boş zəmində istifadə olunan klassik texnikalardan biri Skandinaviyalı flick: avtomobili döngəyə girməzdən əvvəl qısa əks istiqamətlə sürüşdürüb burnunu daxilə çevirməklə, avtomobili çox daha erkən qazlamaq. Digəri sol ayaq frenləmə: sağ ayaq gazda olarkən sol ayaqla fren edilməklə avtomobilin balansı daim nəzarət altında saxlanılır. Bunlar hər ralli pilotunun istifadə etdiyi texnikalardır; Qrönholmün fərqi bu hissi motokros pistində illər boyu inkişaf etdirməsi idi.
Bir də onun mədəniyyətinin o məşhur sözü var: sisu, yəni inadkar qərarlılıq və cəsarət. Qrönholm özünün bol miqdarda sisu daşıdığını, hətta bəlkə də artıq daşıdığını deyərdi; çünkü Ford illərindəki iki çempionluq itkilərini də bu artıq iddialılığına bağlayırdı. 2006-cı ildə Loeb-ə 1 xal, 2007-ci ildə 4 xal fərqlə ikinci oldu. Bir xal! Düşünmək belə insana pis gəlir, elə deyilmi?
2007: Çempionluqdan 0,3 Saniyə Uzaqda Təqaüd
2007 mövsümü o üçüncü kupa nağılının ən realist olduğu il idi. Monte Karloda üçüncü olduqdan sonra İsveçi qazandı, Yunanıstanda 28. karyera qələbəsi ilə Loeb-i məğlub edib yay tətilinə 9 xal öndə daxil oldu. Finlandiyada Ford 1-2 oldu. Sonra Yeni Zelandiyada o 0,3 saniyəliq dastan: Loeb-i tarixi fərqlə ötdü, 10 xal öndə, beş tur qalırkən çempionluğa yaxından yaxınlaşmışdı. Sonra Yaponiya və İrlandiyada ardıcıl qəzalar baş verdi və liderlik Loeb-ə döndü. 14 sentyabr 2007-ci ildə mövsüm sonunda təqaüdə çıxacağını elan etdi; gerekçe olaraq hələ də ralli qazanacaq sürətdə olarkən dayanmağı üstün tutduğunu bildirdi.
Təqaüddən sonra da boş durmadı: 2008-ci ildə rallycross-a 560 bhp və 800+ Nm tork istehsal edən bir Ford Fiesta ST ERC ilə daxil oldu və ilk yarışını Höljes-də qazandı. 2011-2012-də Global RallyCross-da beş qələbə aldı, X Games Los Angeles 2012 məşqində aldığı xəstəlik rallycross karyerasını bitirdi. 2019-cu ildə Rally Sweden-də bir Toyota Yaris WRC ilə tək yarışlıq bir vida turu atdı. Bu gün oğlu Niclas Qrönholm rallycross pistlərində ailə adını daşıyır; deməli qan bağından danışırıq.
Timo Rautiainen: Sağ oturacağın səssiz memarı
Qrenholm hekayəsi kob-pilot hekayəsi olmadan natamam qalır. Timo Rautiainen ilə 1995-dən 2007-yə qədər birlikdə yarışdılar və aralarındaki bağ yalnız peşəkar deyildi: onlar həm də kürəkən idilər. Birlikdə 30 WRC qələbəsi və iki dünya çempionluğu topladılar, 2007-nin sonunda isə birlikdə təqaüdə çıxdılar. Rautiainen karyerası boyunca Toyota, Seat, Mitsubishi, Peugeot və Ford zavod komandalarında çalışdı; deməli, sağ oturacaqda dünyanın ən təcrübəli səslərindən biri otururdu.
2005 Finlandiya qələbəsi zamanı Rautiainen onurğa xəsarəti aldı, 2004-də isə Türkiyədə yaşadığı qəza ilə gündəmə gəldi; deməli, kob-pilotluq hamının düşündüyü kimi səssiz bir səyahət deyil. Rautiainen illər sonra, 2024-də Niclas Qrenholm üçün oturacağa geri döndü və 2023-də ikili bir klassik avtomobil rallisində yenidən birlikdə yarışdı. Bəzi ortaqlıqlar həqiqətən bitmir.
Nəticə: Kuboklar, Demək olar Kuboklar və Əsl Miras
Onda aydın cavabı verək: Markus Qrenholm iki dəfə dünya ralli çempionu oldu, 2000 və 2002-də, hər ikisində Peugeot 206 WRC-nin sükanında. Subaru ilə deyil, Ford Focus RS WRC ilə keçirdiyi 2006-2007-də isə iki dəfə ikinci oldu və xüsusilə 2006-dakı fərq tək xal idi. Üçüncü kuboku qazandığını demək olmaz; amma Loeb kimi bir əfsanəyə qarşı 0,3 saniyəlik bir qələbə ilə, qırılmağı gözləyən rekordlarla və Rally Finlandiya'dakı yeddi qələbəsi ilə, kubok sayından ötə bir miras buraxdı. Bəzən bir pilotun böyüklüyü, qazandığı kuboklarda deyil, qazana bilmədiyi kuboklara nə qədər yaxınlaşmasında ölçülür. Qrenholm hər iki ölçüdə əfsanədir.
Mənbələr
- Marcus Grönholm - Wikipedia
- Marcus Grönholm | WRC Official
- How it Started: Marcus Grönholm - DirtFish
- Peugeot 206 WRC | WRC Official
- Peugeot 206 WRC: Marcus Grönholm's Favorite Rally Car - DirtFish
- Timo Rautiainen (co-driver) - Wikipedia
- Gronholm seals sixth Finland win - BBC Sport
- The moment Grönholm knew he should retire from WRC - DirtFish
- What it's like to become WRC champion: Grönholm's journey to the top - WRC Official
- WRC champion Marcus Gronholm set for rally return - Motorsport.com