F2-də Tərs Qayda Nədir, Nə Məqsədlə İstifadə Olunur

Formula 2 va Formula 3
Oluşturma: 23 Oktyabr 2026

F2-də tersqrid qaydası, sıralamada ən sürətli olanı P10-dan start verən bir qayda ilə sprint yarışını hər şənbə bir mərc masasına çevirir.

Bu Səhifəni Paylaşın

F2-də ters qrid qaydası, Cümə günü keçirilən Sıralama Turlarının ilk 10 sıralamasının Şənbə günündəki Sprint yarışı üçün tərsinə çevrilməsidir: ən sürətli pilot P10-dan, sıralamanı 10. tamamlayan pilot P1-dən start alır. Məqsəd, Sprint yarışına həyacan qatmaq və gənc pilotlara öndən yarışmaqla ötmək bacarığını nümayiş etdirmək şansı verməkdir. Qayda eyni zamanda serinin ən çox mübahisəli hissəsidir; çempionat üzərindəki təsiri, F1-ə hazırlıq missiyası və tənqidlər bu yazının mövzusudur.

Fərqlilər

Sprint yarışında ən sürətli sürücü P10-dan, 10-cu ən sürətli sürücü P1-dən başlayır.
Feature Race pole pozisiyası 2 xal dəyərindədir; tərs qrid polu xal gətirmir.
Sprint-də ilk 8 sürücü 10-8-6-5-4-3-2-1 xal bölgüsü ilə mükafatlandırılır.
Bir sürücü bir həftə sonunda ən çox 39 xal, bir komanda 65 xal toplaya bilər.
2017-dəki ilk mövsümdən bəri 21 sürücü F2-dən F1-ə yüksəlib.

Tərs Qrid Qaydası Necə Tətbiq Olunur?

F2'de Cuma'nın en hızlı on sürücüsü, Cumartesi Sprint'ine en arkadan başlayarak hızın ödülünü cezaya dönüştürür.

F2 həftə sonunun ritmi olduqca aydındır. Cümə günü 45 dəqiqəlik məşqin ardından 30 dəqiqəlik sıralama turu keçirilir. Şənbə günü 120 kilometr və ya 45 dəqiqəlik Sprint yarışı, Bazar günü isə 170 kilometr və ya 60 dəqiqəlik Feature Race var. Bu düzülüşün içinə tərs qrid tam ortada, yəni Şənbə günü oturub.

Mexanizm sadədir: sıralama nəticəsində ilk 10-da bitirən sürücülərin sırası Sprint yarışı qridi üçün tərsinə çevrilir. Cümə günü ən sürətli turu atan şəxs Şənbə yarışına sondan onuncu sırada çıxarkən, sıralamanı tam onuncu tamamlayan pilot Sprint-də ən öndən start alır. 11-ci sıranın arxasındakı sürücülər isə sıralama nəticələrinə görə, olduğu kimi düzülür. Bazar günkü Feature Race qridi də yenə birbaşa Cümə sıralamasından gəlir; yəni həftənin əsl böyük yarışında hər kəs haqq etdiyi yerdən başlayır.

İndi sənə qısaca sıralamanın necə reaksiya verdiyini danım. Sıralamada birinci olan sürücü həqiqətən də o həftə sonunun ən sürətlisidir. Amma Sprint-də o şəxsi ötmək, yəni 10 avtomobildən öndə bitirmək, olduqca dik bir rampaya qalxmaq kimidir. Məhz qaydanın bütün gərginliyi bu balansda gizlidir.

Xal Sistemi Tərs Qridi Niyə Ədalətdə Saxlayır?

Tərs qridin çempionluğu alt-üst etməməsinin sirri xal bölgüsündə gizlidir. Sprint yarışında xal hovuzu qəsdən kiçik saxlanılır: ilk 8 sürücü 10, 8, 6, 5, 4, 3, 2 və 1 xal alır. Feature Race-də isə mənzərə tamamilə fərqlidir; ilk 10 sürücü 25-18-15-12-10-8-6-4-2-1 bölgüsü ilə mükafatlandırılır. Yəni həftə sonunun böyük xalı, real sıralama performansının mükafatlandırıldığı Bazar yarışından gəlir.

Başqa bir maraqlı detal: sıralama turlarında pole pozisiyasını tutan sürücü 2 xal qazanır, amma Sprint yarışında tərs qrid sayəsində öndən başlamaq, yəni guya tərs qrid polu, heç bir xal gətirmir. Əlavə olaraq, hər iki yarışda da ilk 10-da bitirən sürüçüyə ən sürətli tur üçün 1 xal verilir. Bütün bunların cəmi buna çıxır: sürücü bir həftə sonunda maksimum 39 xal, komanda isə 65 xal toplaya bilir.

Xüsusiyyət	Sprint yarışı	Əsas yarış
Gün	Şənbə	Bazar
Start sırası	Sıralamanın ilk 10-u əks	Sıralama nəticələrinə görə
Uzunluq	120 km və ya 45 dəq	170 km və ya 60 dəq
xallar	10-8-6-5-4-3-2-1	25-18-15-12-10-8-6-4-2-1
Məcburi pit-stop	Yoxdur	Var, iki təkər kompozisiyası istifadə olunur
Pole xalı	xal yoxdur	2 xal

Seriyasının rəsmi yanaşması da bu istiqamətdədir: Şənbə günü paylanan xal az olduğu üçün əks start sırası son çempionluq nəticəsini müəyyən etmir; ən yaxşı hazırlaşan və ən ardıcıl sürücü zirvəyə yerləşir. Yəni qayda həftəsonuna ləzzət qatır, amma mətbəxin nəzarətini əlindən almır.

Qayda Niyə Var? Gənc sürücülərə nə qazandırır?

Mədə ən sürətli avtomobili arxadan start vermək ilk baxışda qəribə görünsə də, bu ideyanın arxasında ciddi əsaslar var. Əvvəla, F2, FIA-nın təkərli piramidasının son pilləsidir və bütün turlar F1 yarış həftə sonlarında keçirilir. Bu seriyasının vəzifəsi yalnız sürətli dövrə vurmak deyil, F1-ə hazır sürücülər yetişdirməkdir.

Ötmək bacarığı real imtahandır

Sıralamada öndə çıxıb dörd divar arasında kilitlenmək əvəzinə, trafik içində irəliləməyi öyrənmək bir sürücünün karyerasında ən kritik bacarıqlardan biridir. Əks start sıralı yarışlar tam da bunu test edir: arxadan başlayan sürücü qarşısındaki hər avtomobili ötmək məcburiyyətindədir və bu, çətin, lakin çox dəyərli bir təcrübədir. Sıralamalarda adətən 5 ilə 8. sıralar arasında qalan sürücülərə isə öndə yarışmaq və podiya qalxmaq şansı yaranır; normalda podiya görmə ehtimalı aşağı olan bir isim, Şənbə günü bəlkə də karyerasında ilk kubokunu qaldıra bilir.

İşin gözəl tərəfi budur: F2 tək markalı, yəni spesifikasiyalarlı bir seriyadır. Bütün komandalar eyni Dallara şassisi və Mecachrome'un 3.4 litrlik V6 turbo mühərrikindən istifadə edir. Əks start sırasında belə texnoloji üstünlük fərqi yoxdur; arxalnı yalnız öz istedadına və komandasının hazırlığına söykəmək məcburiyyətindəsən. Bu da qaydanı ədalətsizlik ittihamlarından qoruyan ən güclü qalxandır.

Digər seriyalarda vəziyyət fərqlidir

F2 ilk 10-u əks çevirirkən, qardaş seriyası Formula 3-də ən sürətli 12 pilotun sıralaması əks çevrilir. Üstəlik bu ideya yayılmağa davam edir: Formula Regional European Championship də 2026-dan başlayaraq əks start sırası formatına keçdi; orada sıralamanın ilk 12-si əks çevrilir və əsas kimi sürücüləri gələcəkdə istifadə edəcəkləri formata öyrəşdirmək göstərilir. F1 Academy isə 2025-dən başlayaraq əks start sıralarına geri döndü. Qısacası, F1-in alt mərhələlərində bu format artıq bir tədris vasitəsi kimi qəbul edilir.

Tənqidlər: Ədalət, DRS qatarı və 2021 sınağı

Mədə qayda bu qədər faydalıdırsa, niyə hamı sevmir? İşin ağrılı tərəfi buradan başlayır. Ən çox eşidilən tənqid, sıralamanın əhəmiyyətinin sulandırılmasıdır. Cümə günü hər şeyi mükəmməl edən bir sürücünün mükafatını Şənbə üçün zibilə atmaq, bəzilərinə qumar kimi görünür. Sosial mediada da oxşar reaksiyalar var: seyirci üçün əyləncəli ola bilər, amma sürücü baxışından hər şey bir az təsadüfi görünür.

F1-dən tanıdığınız adlardan George Russell, həm F3 həm də F2-də tərs qrid təcrübəsi yaşamış biri olaraq F1-də bu qaydanın tətbiq edilməməsi lazım olduğunu müdafiə edir. Onun arqumentinə görə: ilk 10 ən sürətli avtomobili tərs çevirsəniz hər avtomobil qabağındakını keçməyə fokuslanır və nəticə əsl yarış deyil, sadəcə bir DRS qatarı olur. Yəni hamı izləyir, heç kim həqiqətən hücuma keçə bilmir. Russell həmçinin yaxşı sprint yarışlarının lastiklərin aşınması və ya fərqli strateji yarışlar olduğunu xatırladır, məsələn Qatara və Braziliyaya nümunə verir. F1 pilotlarının ümumi mövqeyi də oxşardır: Lewis Hamilton tərs qrid fikrini pis qaydalar üçün bəhanə hesab etdiyini bildirdi və Nico Hülkenberg daxil bir çox ad bu ideyaya şübhə ilə yanaşır.

2021-ci ilin Qısamüddətli Sınağı

F2 və F3 2021-ci ildə daha da iddialı bir format sınadı: həmin mövsümdə ilk Sprint yarışının ilk 10-u tərs çevrilməklə ikinci Sprint-in qridi formalaşırdı. Yəni cümə günü atılan sürətli tur, şənbə günü iki ayrı yarışın da taleyini müəyyən edirdi. Sürücülər bu qaydanı stresli, amma strateji baxımdan qiymətləndirdi və format müzakirə yarandı. Ən maraqlı reaksiyalardan biri Oscar Piastri-dən gəldi: yeni formatda qəsdən tərs qrid pole-unu, yəni Sprint-də öndən başlamağı hədəfləməyin idman qaydalarına uyğun olmadığını söylədi. Seriyalar bu tənqidlərdən sonra formatı yenidən nəzərdən keçirdi və bugünkü balanslı struktura keçildi. Mənim rəyim budur: 2021 sınağı tərs qridin dozasının nə qədər vacib olduğunu göstərdi. Az miqdarda ədviyyat yeməyi xilas edir, artıq isə korlayır.

F1-ə Keçid Müzakirəsi: Tərs Qrid F1-ə Gəlir?

Əsl qaynar mövzu məhz budur. F1 sprint yarışları üçün tərs qrid formulasını ciddi şəkildə nəzərdən keçirir; əsas fikir ilk 10 avtomobilin tərsinə çevrilməsi istiqamətindədir. Daha iddialı planlar da mövcuddur: 2027-ci ildən etibarən tərs qrid sistemini tətbiq etmək və sprint yarışlarının sayını iki dəfə artırmaq müzakirə olunur. Bəzi ssenarilərdə seçim turunun şənbə günü keçirilən sprint yarışı ilə əvəz olunub qridin tərs sıralama ilə müəyyən edildiyi yeni bir həftə sonu formatı belə sınanmaq istənir. Bununla belə, pilotların və komandaların etirazı artdığı üçün bu planların gələcəyi hələ də qeyri-müəyyəndir.

F2-nin bu müzakirədəki rolu vacibdir, çünkü formatın sahədə sınandığı laboratoriya məhz burasıdır. F2-də qayda işləyir, çünkü avtomobillər bərabərdir və xallar balanslıdır. F1-də isə milyonlarla dollarlıq performans fərqləri olduğu üçün eyni qayda tam fərqli nəticələr verə bilər. Russell-ın DRS qatarı arqumenti də tam olaraq bu qeyri-bərabərlikdən yaranır.

F1-ə Hazırlıq Kontekstində Tərs Qridin Yeri

F2-nin F1-ə hazırlıq missiyasını rəqəmlərlə görmək təsirlicədir: 2017-ci ildəki ilk mövsümdən bəri 21 sürücü F2-dən F1-ə keçdi. Charles Leclerc, Lando Norris, George Russell, Oscar Piastri, Yuki Tsunoda və Alexander Albon bu siyahidadır. 2025-ci ildə isə bir mövsümün rekordu qırıldı və eyni anda beş F2 debütantı F1 qriddinə daxil oldu: Gabriel Bortoleto, Isack Hadjar, Oliver Bearman, Kimi Antonelli və Jack Doohan.

Superlisenziya düsturu da seriyu əvəzedilməz edir. F1 üçün üçillik dövrdə ən azı 40 xal tələb olunur və F2 çempionu bu xalı bir mövsümdə tamamlayır; F3 çempionuna isə 30 xal verilir. Sürücülərin F2 üçün A və ya B dərəcəli yarış lisenziyasına malik olması və ən azı 17 yaşında olması tələb olunur. Bu mənzərədə tərs qriddin funksiyası aydınlaşır: F1-də qarışıq şəraitdə, trafik içində, təzyiq altında irəliləmək məcburiyyətində qalacaq pilotlar, şənbə günləri bu imtahanı əvvəlcədən verir. 2026 mövsümündən kiçik bir nümunə də var: Noel León, tərs grid Sprintində ön sıra üstünlüyündən istifadə edərək Sainte Dévote-da liderliyi ələ keçirdi. Ön sıradan başlamaq kifayət deyil, onu qorumaq da lazımdır; tərs grid hər iki bacarığı da ölçür.

2026 formatı və xallar 2025-inki ilə eynidir; qriddə 11 komanda və 22 avtomobil var. Mövsümün Bakı mərhələsi genişləndirilmiş proqramla keçirildi və son iki tur olan Doha ilə Yas Marina normal formatda davam edir. Yəni tərs grid müzakirəsi F2-də sabit bir yuvaya yerləşib; əsl sual işarəsi F1-in qapısında gözləyir.

Şoumu, ədalətmi? Mənim Cavabım

Tərs grid qaydasını bir tərəzinin şalvari kimi düşün: bir çanaqda şou, o birisində ədalət var. F2, xal sistemini kiçik Sprint hovuzları ilə tarazlayaraq bu tərəzini xeyli yaxşı qurub. Çempionluq yenə cümə sürуяətliyinə və bazar günü davamlısına gedir; amma şənbə, sıralamanın ortası ilə alt sıralar arasında körpü quran, ötməyi mükafatlandıran bir gün kimi həyatda qalır. Mən bu tarazlığı sevirəm; amma 2021 sınağından da görürük ki, qayda yalnız sabit format və kiçik xallarla işləyir. F1 bunu kopyalamaq istəsə, əvvəlcə öz tarazlığını qurmaq məcburiyyətindədir. Sən nə deyirsən, ən sürətli avtomobili arxadan başlatmaq sənə ədalətsizlikmi, yoxsa daha yaxşı yarış vədi kimi gəlir?