Ford'dan AB'ye Made in Europe İtirazı: Transit Örneği

Avrupa Birliği'nin otomotiv sektörüne hazırladığı "Made in Europe" düzenlemesi, beklenmedik bir yerden güçlü bir itiraz aldı: Türkiye'de üretim yaptığı için kapsam dışında kalma riski taşıyan Ford Transit'i üreten Ford'un kendisinden. Şirketin Avrupa Başkanı Jim Baumbick, 17 Kasım'da yaptığı açıklamayla tasarımı Avrupa'da yapılıp parçalarının yarısından fazlası AB tedarikçilerinden gelen bir aracın, yalnızca son montaj yeri nedeniyle Avrupa ürünü sayılmamasının sektörü Çin rekabeti karşısında güçlendirmek yerine zayıflatacağını söyledi. Peki bu itiraz tam olarak neye karşı yapılıyor ve Türkiye otomotiv ihracatı için ne anlama geliyor?
Düzenleme Ne Getiriyor, Transit Neden Kapsam Dışında Kalıyor?
Taslak aşamasındaki düzenleme, belirli teşviklerden ve kamu alımlarından yararlanabilmek için araçların AB sınırları içinde üretilmesini ve yerel tedarik koşullarının sağlanmasını öngörüyor. Yasa paketinin parçası olarak hazırlanan metinde, Çinli otomobil üreticilerinin temel teşviklerden yararlanabilmesi ve kamu ihalelerine teklif verebilmesi için yerel tedarikçi şartı yer alıyor. Kritik nokta ise menşeinin hangi ölçüte göre belirleneceği: taslakta montaj yeri esas alınıyor ve Türkiye, İngiltere ile Fas gibi AB üyesi olmayan üretim üsleri kapsam dışında bırakılıyor.
Ford'un itirazının merkezinde tam da bu çelişki var. Baumbick'in verdiği Transit örneğine göre aracın tasarımı ve mühendisliği İngiltere ve Almanya'daki ekipler tarafından yapılıyor, parçaların yüzde 50'den fazlası AB'deki tedarikçilerden, yüzde 30'dan fazlası ise İngiltere ve Türkiye'den geliyor. Buna karşılık son montaj Türkiye'de yapıldığı için araç, mevcut plana göre "Made in Europe" sayılmayacak. Bu yüzdelerin parça adedi mi, değer mi yoksa başka bir ölçüt mü üzerinden hesaplandığı ise henüz netleşmiş değil; maliyet dağılımı olarak okunmaması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Ford Avrupa Başkanı Jim Baumbick, 17 Kasım 2026'da taslak düzenlemeye karşı Transit örneğiyle itiraz etti.
- Transit'in parçalarının %50'den fazlası AB tedarikçilerinden geliyor; ancak montaj Türkiye'de yapıldığı için kapsam dışı kalıyor.
- Ford Otosan'ın Kocaeli fabrikalarının toplam yıllık kapasitesi 612 bin araç; Avrupa'da satılan Transit ailesinin %85'i Kocaeli'de üretiliyor.
- Türkiye otomotiv ihracatının %60'ı AB'ye yapılıyor; bu, yıllık 30 milyar doları aşan bir ticaret demek.
- Düzenleme henüz taslak: kararın kasım sonunda çıkabileceği açıklandı.
Transit, Türkiye Üretim ve İhracatının Belkemiği

Ford'un itirazında Transit'i seçmesi tesadüf değil. Ford Otosan'ın resmi verilerine göre Kocaeli'deki fabrikaların toplam yıllık üretim kapasitesi 612 bin araç: bunun 207 bin adedi Transit'in üretildiği Gölcük tesisi, 405 bin adedi Custom ailesinin üretildiği Yeniköy tesisi tarafından kullanılıyor. Kapasite fiili üretim anlamına gelmemekle birlikte, ölçeğin büyüklüğünü göstermesi açısından yeterli. Ford'un Avrupa'da sattığı Transit ailesi araçlarının yüzde 85'i Kocaeli'de üretiliyor; elektrikli E-Transit da Gölcük'teki hatlardan çıkıyor.
Şirketin üretim haritası geniş: Kocaeli'de Transit ve Custom ailelerinin elektrikli ve hibrit versiyonları, Romanya'daki Craiova tesisinde ise Courier ve Puma ailelerinin tüm versiyonları üretiliyor. Yani Türkiye, Ford'un Avrupa ticari araç stratejisinin yalnızca bir parçası değil, ağırlık merkezi konumunda. Baumbick'in "kendine zarar vermenin tanımı" olarak nitelendirdiği nokta da burası: yatırımcılar milyarlarca dolarlık yatırımlarını mevcut kurallara göre planladıktan sonra koşulların değiştirilmesi, yeni büyüme yatırımlarını caydırabilecek bir belirsizlik yaratıyor.
Türkiye ve AB İçin Ne Kadar Büyük Bir Bahis?

Türkiye otomotiv ihracatının yaklaşık yüzde 60'ı AB'ye yapılıyor ve bu ticaret yıllık 30 milyar doları aşıyor. Ankara, ortak otomotiv tedarik zincirlerinin AB tarafında 250 binden fazla kişiye istihdam sağladığı vurgusuyla düzenlemeye dahil edilmek için diplomatik temaslarını sürdürüyor. Ticaret Bakanı Ömer Bolat ile sektör temsilcileri, konuyu görüşmek üzere Almanya'ya gitti; Bolat, "Made in Europe" ile ilgili kararın kasım sonunda çıkabileceğini açıkladı.
Bu çabanın arka planında somut bir endişe var: Komisyonun ilk taslağında gümrük birliği ortağı Türkiye'de üretilen içerik AB menşeli sayılırken, Fransa ile Almanya'nın 15-16 Ekim'de vardığı uzlaşının İngiltere'yi kapsarken Türkiye'yi taslakta kapsam dışı bıraktığı aktarılıyor. Bununla birlikte düzenleme henüz kesinleşmiş değil; Türkiye'nin dahil edilmesi yönünde net bir karar da yok.
Araçlar Avrupa'ya Satılamayacak mı?

Kısa cevap: hayır. Mevcut açıklamalar, Türkiye'de üretilen araçların Avrupa pazarına girişinin bütünüyle yasaklanacağı anlamına gelmiyor; tartışma, belirli teşviklere ve kamu alımlarına erişim koşullarına odaklanıyor. 1996'da yürürlüğe giren Gümrük Birliği sanayi mallarında gümrük vergilerini ve miktar kısıtlamalarını kaldırdı; ancak AB Konseyi'ne göre hizmetleri ve kamu alımlarını kapsamıyor. Yani yeni bir teşvik programı, Türkiye'yi otomatik olarak kapsamıyor. Ford tarafında ise Türkiye yatırımları için açıklanmış bir iptal kararı ya da hesaplanmış bir zarar tutarı bulunmuyor; Baumbick'in sözleri uygulanmış bir yaptırımın bilançosu değil, görüşülen taslağa yönelik bir itiraz.
Benzer bir uyarı sektör kuruluşlarından da geldi. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA) ile İngiliz otomotiv birliği SMMT, İngiltere'nin dışlanması halinde yıllık 80 milyar euroluk AB-İngiltere otomotiv ticaretinin risk altına gireceği uyarısıyla ortak açıklama yaptı; çağrı, 20 Kasım Cuma günü yapılacak AB-İngiltere zirvesi öncesinde geldi.
İhracat Rakamları Tabloyu Neden Daha Kritik Kılıyor?
Türk otomotiv sanayisi bu tartışmayı zaten zorlu bir yılın içinde karşılıyor. Ocak-ekim döneminde toplam üretim yüzde 6 azalarak 1.092.519 adede geriledi; otomobil üretimi yüzde 17 düşerken ticari araç üretimi yüzde 12 arttı ve Ford Otosan ile Tofaş'ın üretimi yükseldi. Kapasite kullanımı yüzde 61 seviyesinde. İhracat adet bazında yüzde 9 gerileyerek 779.557 adede inmesine rağmen ihracat geliri yüzde 3 artışla yaklaşık 35,2 milyar dolarla rekor kırdı; ekimde sektör, 4 milyar 32 milyon dolarlık ihracatla Türkiye'nin ilk sırasındaydı. Yıl sonu hedefi 43,7 milyar dolar. Adet düşerken gelirin artması, yüksek katma değerli üretimin ağırlık kazandığını gösteriyor; işte tam da bu nedenle Avrupa'daki menşe tanımı, salt bir teknik detay değil.
Önümüzdeki Haftalarda Neye Bakmak Gerek?
Ford'un itirazı, tek bir şirketin tedarik zinciri savunması olarak görünse de özünde Avrupa'nın sanayi haritasının nasıl tanımlanacağı sorusunu ortaya koyuyor. Otomotiv üretimi bugün ulusötesi tedarik zincirleri üzerinden işliyor; montaj yerine tasarım, mühendislik ve tedarik ağına bakan bir bakış açısı, aynı aracı tamamen farklı yerlere koyuyor. İzlenecek başlıklar belli: "uygun ülke" tanımı nasıl yapılacak, yerel katkı hangi yöntemle hesaplanacak, mevcut yatırımların durumu ve geçiş hükümleri nasıl belirlenecek. Kararın kasım sonunda çıkması bekleniyor; Türkiye'nin kapsama alınması ise henüz kesinleşmiş değil.
Türkiye otomotiv ihracatının doğrudan etkileneceği bu süreçte Ford'un Transit örneğiyle sunduğu itiraz, Ankara'nın diplomatik çabasıyla aynı yöne işaret ediyor: Avrupa'nın kendi tedarik zincirinin bir parçasını Avrupa dışı sayması, kimseyi Çin rekabetine karşı güçlendirmiyor. Nihai kurallar ve geçiş süreleri açıklanmadan pazar etkisini ölçmek mümkün değil; ama masadaki bahis, ölçülebilecek olandan çok daha büyük.
Kaynaklar
- Ford'dan AB'ye Türkiye itirazı: Transit'i örnek gösterdi
- Ford'dan AB'ye Türkiye uyarısı
- Ford'dan AB'ye uyarı: Türkiye'nin dışlanması otomotiv sektörüne zarar verir
- Ford'dan AB'ye Türkiye uyarısı: Made in EU planı otomotiv sektörünü vurabilir
- Made in EU düzenlemesi için kritik temas: Bakan Bolat ve otomotivciler Almanya'ya gidiyor
- Otomotiv endüstrisi ekimde 4 milyar dolarlık ihracatla ilk sırada yer aldı
- OSD - Ekim 2026 sonuçları