Made in Europe Kararı Kasım Sonunda Netleşebilir

Avrupa Birliği'nin sanayi politikasında hazırlanan kademelerden biri, otomotiv sektörünü doğrudan ilgilendiren "Made in Europe" yaklaşımıdır: elektrikli araç teşviklerinin ve bazı sanayi teşviklerinin yalnızca AB sınırları içinde üretilen araçlarla sınırlandırılması fikri. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, 12 Kasım'daki değerlendirmelerinde bu düzenlemeyle ilgili kararın kasım sonunda netleşebileceğini söyledi. Otuz yıllık Gümrük Birliği entegrasyonuna sahip bir ülke için bu netleşme, milyarlarca dolarlık ihracat dengesinin yanı sıra Türkiye pazarındaki üretici ve marka konumlanmasını da yeniden tanımlayabilecek bir eşik anlamına geliyor.
Made in Europe Düzenlemesi Tam Olarak Ne Getiriyor?
Düzenlemenin çekirdeği basit ama sonuçları geniş kapsamlı: Avrupa Birliği, Çin'e karşı hazırladığı sanayi politikası çerçevesinde, elektrikli araç teşviklerini ve bazı sanayi ile otomotiv teşviklerini yalnızca AB sınırları içinde üretilen araçlara uygulmayı hedefliyor. Taslak tasarıda kamu alımları ve bazı sanayi teşviklerinde en az yüzde 70 Avrupa menşei parça ve montaj şartı, yani "Made in Europe" ölçütü aranması öngörülüyor.
Burada sık yapılan bir yanlış anlamayı düzeltmek gerek: düzenleme, Türkiye'den Avrupa'ya otomobil ihracatını doğrudan yasaklayan bir madde değil. Ancak Avrupa üretimine öncelik veren teşvik ve kamu alım koşulları, Türk otomotiv sanayisinin rekabet gücünü dolaylı yollardan etkileme kapasitesine sahip. Mevcut taslağın İKV değerlendirmesinde de altı çizildiği gibi, Türkiye'de montajlanan araçlar "Birlik içinde montajlanan" sayılmıyor; buna karşılık Gümrük Birliği sayesinde Türkiye'de üretilen araçların AB'ye gümrüksüz girişi sürüyor.
Öne Çıkanlar
- Ticaret Bakanı Bolat: Made in Europe kararı kasım sonunda netleşebilir.
- Türkiye'nin ocak-eylül 2026 otomotiv ihracatı 31,1 milyar dolar; bunun 22,9 milyar doları AB ülkelerine.
- Taslakta bazı teşviklerde en az yüzde 70 Avrupa menşei parça ve montaj şartı yer alıyor.
- Türkiye'deki otomotiv üretiminin yaklaşık yüzde 75'i Avrupalı şirketler tarafından yapılıyor.
Bakan Bolat'ın Kasım Sonu Beklentisi ve Ankara'nın Argümanı

Bolat'ın açıklaması, TBMM'de Ticaret Bakanlığı bütçesinin görüşüldüğü dönemde geldi. Kabul edilen kanun tasarısında Türkiye'nin Gümrük Birliği ve Made in EU kapsamında değerlendirildiği, ancak AB Parlamentosu ve Bakanlar Konseyi'ndeki tartışmaların sürdüğü kaydedildi. Bakan, Türkiye'nin AB ile otuz yıllık Gümrük Birliği entegrasyonuna işaret ederek sanayi ve demir çelik sektörlerinde malların serbest dolaşımının bulunduğunu hatırlattı.
Ankara'nın ana argümanı iki yönlü. Birincisi, Türkiye'nin düzenleme kapsamı dışında bırakılmasının Avrupa'nın kendi otomotiv sanayisine de zarar verebileceği; Bolat, Türkiye'nin dışlanması hâlinde Avrupa tarafının zarar göreceği mesajını açıkça verdi. İkincisi, Türkiye'deki otomotiv üretiminin yaklaşık yüzde 75'inin Avrupalı şirketler tarafından gerçekleştirilmesi. Bu oran, kapsama dahil edilme talebini yalnızca Türkiye'nin değil, Avrupa üreticilerinin de çıkarı hâline getiriyor. Nitekim Avrupa Otomotiv Sektörü, Türkiye'nin "Made in EU" yaklaşımına dahil edilmesini destekliyor; Volkswagen ve Stellantis de üreticileri yerel içerik kullanmaya teşvik edecek bir kamu programı çağrısı yapmış durumda. Piyasa tarafında da duyarlık gözle görülür durumda: AB tarafında Türkiye için yürütülen çalışmanın duyulmasının ardından otomotiv hisseleri yükseldi.
Karar Aslında Hangi Zeminde Şekillenecek?
Kasım sonu beklentisi siyasi bir öngörü; düzenlemenin teknik çerçevesi ise AB'nin genel sanayi politikasını oluşturacak Sanayi Hızlandırma Yasası (IAA) teklifiyle netleşecek. Fransa, "Made in Europe" ısrarını bu yasanın hazırlıklarında da sürdürüyor. 16 Ekim'de Almanya ve Fransa, Avrupa otomotiv sanayisini korumaya yönelik yeni yaklaşımda ortak bir çerçeve üzerinde uzlaşmıştı.
Tüm girişimlere rağmen Türkiye'nin programa alınma ihtimalinin zayıf olduğu yönünde değerlendirmeler de mevcut; mevcut uzlaşı metninde Türkiye'nin dışlandığı yorumu yapılıyor. Yani kasım sonu, kararın bağlanacağı yer olmayabilir; kritik eşik, önümüzdeki aylarda son şeklini alacak IAA teklifi. Eskiden bu tür düzenlemeler iki ülke uzlaşısıyla seyrederdi; şimdi Almanya-Fransa hizalanması, Brüksel'deki müzakereleri tek bir büyük eksene sıkıştırıyor. Bu da Türkiye gibi ortakların elini güçlendirmekten çok, pazarlık alanını daraltıyor.
Çinli Markalar İçin Türkiye Neyi Temsil Ediyor?
Düzenlemenin arkasındaki baskının ölçüsünü veren bir rakam var: Çin'den Avrupa'ya tek ay içinde 606 bin elektrikli ve hibrit araç ihracatı yapıldı. AB'nin "Made in EU" gündemi, büyük ölçüde bu akının yarattığı endişenin ürünü.
Türkiye bu denklemde hem pazar hem geçiş kapısı. 2023'te Çin'den ithal elektrikli otomobillere getirilen ek yüzde 40 gümrük vergisinin kapsamı genişletildi. Buna rağmen Çinli üreticiler Türkiye'yi terk etmedi; tersine, Türkiye'de üretim açıkladılar. BYD gibi markaların düşük işçilik maliyeti nedeniyle Türkiye yatırımlarını öne çektiği ve Avrupa'da Çinli üreticilere uygulanan vergi barajını "Made in Türkiye" etiketiyle aşmak istediği aktarılıyor.
Sektörün yönetici kademesi bu akışa temkinli yaklaşıyor. OSD Başkanı Cengiz Eroldu, Çinli yatırımlarda AB ile ortak politika izlenmesi gerektiği mesajını verdi ve Türkiye'nin yeni montaj fabrikasına ihtiyacı olmadığını söyleyerek, Türkiye'nin "Çin'in arka bahçesi" olacağı endişelerine yanıt getirdi. Sektör temsilcisi Saim Aşçı ise mevcut ve gelecek yatırımlar için kalıcı güvence talebini dile getiriyor. Yani Çinli markaların Türkiye'deki konumu, yalnızca gümrük vergisi politikasıyla değil, AB ile koordineli bir sanayi stratejisi tercihiyle belirleniyor.
İhracat Rakamları Neden Bu Kadar Kritik?
Türkiye, 2026 ocak-eylül döneminde 31 milyar 145 milyon dolarlık otomotiv ihracatı yaptı; bunun 22 milyar 948 milyon doları AB ülkelerine gitti. AB'ye bu bağımlılık, "Made in Europe" şartının Türkiye'yi denklem dışı bırakan bir düzenleme olarak yaklaşık 30 milyar dolarlık otomotiv ihracatını doğrudan etkilemesinin nedenini açıklıyor.
Öte yandan panik havası yaratmak da abartı olur. Gümrük Birliği koşulları sürdüğü sürece Türkiye'de üretilen araçların AB'ye gümrüksüz girişi devam ediyor. Sorun ihracatın durması değil; AB içi üretime tanınan teşvik avantajının Türk üretimini maliyet tarafında geride bırakma riski. Uzun vadeli yatırım kararları da bu belirsizlikten etkileniyor; kalıcı güvence talebinin kaynağı tam olarak bu.
İç Pazar ve Yerli Üretim Teşvikleri Üzerindeki Etkisi
Düzenlemenin Türkiye iç pazarını neye bağlayacağı, ihracat tarafı kadar net değil. AB kaynaklı araçların Türkiye'de pahalanıp pahalanmayacağı gündeme gelen tartışma konuları arasında; kesin bir sonuç henüz yok. Veri açısından da dürüst olmak gerek: düzenlemenin Türkiye'deki Çinli markaların pazar payı veya AB'den yapılan araç ithalatı üzerindeki somut etkisine dair eldeki materyalde sayısal bir gösterge bulunmuyor. Bu sayfa netleşene kadar, iç pazar etkisi bir olasılıklar alanı olarak kalıyor.
Yapısal resim ise şöyle: AB, kendi sınırları içinde üretilen araçları teşviklerle ödüllendiren bir çerçeveye doğru ilerliyor. Türkiye bu çerçeveye dahil edilirse, Türk üretim tesisleri Avrupa menşei sayılan üretim merkezleri hâline gelir; Çinli markaların Türkiye yatırımları da bu kapsamda yeni bir anlam kazanır. Dışarıda bırakılırsa, Gümrük Birliği gümrüksüz girişi korusa bile teşvik avantajı kaybolur ve Türkiye'nin Avrupalı üreticilerle otuz yıllık üretim bağı yeni bir maliyet hesabına girer.
Kasım Sonu Bekleyişi Ne Anlama Geliyor?
Kısa yanıt şu: Bakan Bolat'a göre "Made in Europe" kararının kasım sonunda netleşmesi mümkün, ancak düzenlemenin kesin çerçevesi AB'nin Sanayi Hızlandırma Yasası teklifiyle önümüzdeki aylarda şekillenecek; Türkiye'nin dahil edilmesi hâlinde Türk üretimi Avrupa menşei sayılacak, dışlanması hâlinde ise ihracat durmayacak ama teşvik avantajı kaybedilecek.
Otuz yıldır bu işin içinde olanlar bilir; bu tür düzenlemeler nadiren bir günde biter. Kasım sonu, masadaki pozisyonların netleşeceği tarih olarak okunmalı. Gerçek sınav, IAA teklifinin AB kurumlarındaki seyri ve Türkiye'nin oradaki yeri olacak. Ankara'nın elindeki en güçlü koz, Avrupa üreticilerinin kendi sanayi zincirlerinin Türkiye'ye bağlı olması; en büyük risk ise Almanya-Fransa uzlaşısının bu bağı ikincil plana itmesi. Önümüzdeki haftalar, hangi kuvvetin baskın çıkacağını gösterecek.
Kaynaklar
- Bakan Bolat: Made in Europe ile ilgili karar kasım sonu çıkabilir
- AB'nin “Made in Europe” planı Türkiye'yi otomotiv yatırımlarında dışarıda bırakabilir
- Almanya'dan Fransa'ya “Made in Europe” tavizi: Türkiye otomotiv teşviklerinde dışarıda kalıyor
- Çinli otomobil markalarından Türkiye'de üretim açıklaması
- 'Made in Türkiye' taktiği: BYD Türkiye fabrikası Avrupa pazarına mı kilitlendi
- Otomotivde Çin'e karşı AB ile ortak hareket mesajı: Türkiye'nin yeni montaj fabrikasına ihtiyacı yok