Dario Franchitti: Indy 500-ü üç dəfə qazanmış əfsanə

Düşün: bir pilot var, Formula 1 qapısını iki dəfə döyüb açır və hər dəfə özü bağlayır. Başqa biri olsaydı, həyatının peşmançılığı olardı; amma bu pilot Amerikaya gedib üç dəfə Indianapolis 500 qazanır, üstünə dörd IndyCar çempionluğu əlavə edir. Məhz Dario Franchitti hekayəsi tam da budur: rədd edilmiş dəvətlərin, sınan sümüklərin və son virajda heç vaxt geri addım atmamağın hekayəsi. Bəs Bathgate adlı Şotlandiya qəsəbəsindən çıxan bu uşaq necə oldu ki, Indy 500-ü üç dəfə qazanan onuncu pilot olmağa nail oldu? Gəlin əvvəldən başlayaq.
Kartinq Pistindən Avropa Formullarına
George Dario Marino Franchitti, 19 may 1973-cü ildə Şotlandiyanın Bathgate qəsəbəsində doğuldu. Ailəsinin kökləri İtaliyaya, Cassino qəsəbəsinə uzanır; baba və nənələrindən üçü oradan gəlib. Yəni yumor anlayışına Şotlandiya, qanına İtaliya sürəti qatıb deyə bilərik. Atası George dondurma dükanı işlədən, eyni zamanda həvəskar yarışçı olan bir adam idi; kiçik Dario üçün motorlu idman, evin içinə sisə aldığı bir hava idi.
Direksiyona 10 yaşında kartinglə yapışdı. Və yapışdığı yerdən buraxmadı: 1984 Şotlandiya Junior Çempionatı, 1985-86 British Junior Karting çempionluqları, 1988-də Şotlandiya Senior Çempionatı. Ümumilikdə 100-dən çox kartinq yarışı və 20 kartinq çempionluğu. 20 dənə! Mənim liseydə topladığım nişanlardan belə çox. Ailə yarışla bu qədər dolu ikən təəccüb deyil ki, qardaşı Marino Franchitti, əmisi oğlu Paul di Resta və xaç oğlu Sebastian Melrose da yarış pilotu olub.
17 yaşında Formula Vauxhall Junior-a keçdi və çempionatı 4 qələbə ilə qazandı. Tük kimi bir detal: atası bu yarışları maliyyələşdirmək üçün ailə evini ipoteka etdirdi. Yəni Franchitti ailəsi bu arzuya evlərini qoyub, sözün tam mənasında. Ardından Jackie Stewartın Paul Stewart Racing komandasına girdi; 1993-də Brands Hatch-də Formula Vauxhall Lotus çempionluğunu son 3 yarış qalmış təmin etdi, 6 qələbə ilə. 1992-də Autosport BRDC Mükafatını qazandı və mükafatın sonunda 1995-in dekabr ayında Jerez-də McLaren Formula 1 avtomobili ilə test etdi. F1 qapısı ilk dəfə aralanmışdı. Amma yalnız aralandı, elə deyilmi?
DTM-dən CART-a: Amerikaya Gedən Yol

1994 İngiltərə F3-də Dallara F394-Mugen Honda ilə 133 xalla 4. oldu, tək qələbəsini Silverstone-da aldı. Sonra 1995-96-da AMG-Mercedes ilə DTM/ITC-də Mercedes C-Class V6 sürdü; 1995 DTM-də 5. (2 pole position, 4 podyum), Mugello-da ilk tur avtomobil qələbəsi, 1996 ITC-də 171 xalla 4. və Suzuka-da bir qələbə. Oldorca yaxşı gedirdi. ITC, 1996 sonunda xərclər üzündən bağlanana qədər.
Qapılar bağlananda başqa bir qapı açıldı: Amerika. Jackie Stewartın tövsiyə məktubu ilə Carl Hoganın CART komandasına bağlandı. Məhz burada, karyerasının ən maraqlı qərarlarından biri: Ron Dennis ona həftəiçi McLaren Formula 1 test pilotluğu, həftəsonu CART yarışçılığı təklif edən 7 illik müqavilə təqdim etdi. Franchitti xeyr dedi. Sonrakı illarda Stewart GP-nin F1 təklifini də, meneceri Craig Pollock-un təklifi ilə, rədd edəcək. F1 xəyalını həqiqətən istəmədi mi? Xeyr, elə bilirəm o, sadəcə öz yarışını istəyirdi: həftənin 7 günü, ovallarda, küçaətlərində, yağışda, günəşdə.
Önə Çıxanlar
- Dario Franchitti 4 IndyCar çempionluğu (2007, 2009, 2010, 2011) qazandı.
- 3 Indianapolis 500 qələbəsi: 2007, 2010 və 2012.
- Amerika açıq təkər yarışlarında 265 start, 31 qələbə və təxminən 90 podium.
- Indy 500-ü ən azı üç dəfə qazanan onuncu pilot oldu.
- Karyerası 2013-cü il Hüustondakı ağır qəza ilə sona çatdı; bu gün Chip Ganassi Racing-də sürüçu məşqçisidir.
CART Dövrü: İlk Qələbə və Jim Clark İrsi
1997-ci ildə Hogan Racing ilə Reynard 97i-Mercedes-Benz sürdü; Toronto-da ilk CART pole position-unu aldı, mövsümü 10 xalla 22. bitirdi, amma yeniçəkilər sıralamasında 3. oldu. Sonra Team Green-ə keçdi və 1998-də işlər dəyişdi. Mövsümün 14. yarışında Road America-da ilk CART qələbəsini qazandı. Bu qələbənin ağırlığı budur: 1965-ci ildə Jim Clark Indianapolis 500-ü qazandığından bəri bir şotland pilot Champ Car qazanmamışdı. Franchitti bu ənənəni 33 il sonra yenidən alovlandırdı. Eyni mövsümdə Vancouver-də və yağışda qısaldılan Hüustonda da qazandı; çempionatı 160 xalla 3. tamamladı.
1999 həm zirvə, həm qırılma ili idi. Juan Pablo Montoya ilə eyni xalla mövsümü bitirdi, amma çempionat, daha çox yarış qazanana verilən hesablama qaydası ilə Montoya-ya getdi. Franchitti 3 qələbədə qalmışdı, Montoya 7 almışdı. Tarix, qətir-qətir qaçırılmış çempionluqlar siyahısına bir şotland adı daha yazmışdı. 2000-də isə Homestead testində keçirdiyi qəzada sol bud və çanaq sınıqları və beyin kontenziyaları yaşadı; konsentrasiyası, balansı, yaddaşı təsirləndi. Mövsümü 92 xalla 13. bitirdi.
2001 Cleveland-da 7. qələbə, 2002-də isə Vancouver, Montreal və Rockingham qələbələri gəldi. Rockingham, onun tək CART oval qələbəsi idi; əhəmiyyətsiz bir detal deyil, çünki oval qələbələr onu gələcəkdə Indy 500-də gözləyirdi. 2002-də ilk dəfə Indianapolis 500-ə də qatıldı: 28. sıradan başlayıb 19. oldu. İlk cəhd isti keçdi, amma növbədə çok daha böyüyü var idi.
İlk Çempionluq və 2007 Indianapolis 500 Qələbəsi
2003-də Andretti Green Racing ilə IRL-yə keçdi (Newman/Haas təklifini rədd edərək). Ama Aprel 2003-dəki motor qəzasında bel omburğunda sınıq aldı və mövsüm faktiki bitdi. 2004-də Milwaukee-də ilk IndyCar qələbəsini qazandı, 2005-də iki qələbə daha əlavə etdi. Parçalar yavaş-yavaş yerinə otururdu.
2007-də oturdu. AGR ilə 4 qələbə aldı, birincisi Indianapolis 500 idi. İlk Indy 500 qələbəsi! Eyni ilin çempionluq mübarizəsi Scott Dixon ilə Chicagoland-dəki mövsüm finalınadək qızışdı və Franchitti, karyerasının ilk IndyCar çempionluğunu Dixon-un önündə aldı. Bir mövsüm həm Borg-Warner Kuboku, həm çempionluq. Olduqca yaxşı bir il, deyil mi? Peki niyə dərhal ardından NASCAR-a getdi? Qısa cavab: yeni bir meydan oxuma axtarırdı. 2007-2008 arasında NASCAR Cup-da Target Dodge-un 42 nömrəli avtomobili ilə yarışdı; nəticələr parlaq deyildi və 2008-də Target Chip Ganassi Racing ilə IndyCar-a qayıtdı. Qayıdışın şirin bir bonusu oldu: 2008-də Daytona-nın 24 Saatını qazandı.
Ganassi İlləri: 2009-2012 Arasındakı Üstünlük
Üst Üstə Çempionluqlar və 2010 Indy 500
2009, 2010 və 2011-də üst üstə üç çempionluq. 2007 ilə birlikdə cəmi dörd. Bu dövrdə 12 yarış qazandı və 2010-da ikinci dəfə Indianapolis 500-ü bitirdi. Komanda yoldaşlarından biri də Dixon idi; yəni 2007-in son virajdakı rəqibi artıq eyni qarajda idi. Ganassi ilə keçirdiyi 5 mövsümdə 2 Indy 500 qələbəsi daha əlavə etdi.
2012: Sato ilə Son Tur Döyüşü
2012 Indy 500, Franchitti-nin bəlkə də ən yaddaqalan yarışı idi. Yeni avtomobilə uyğunlaşma problemi yaşadığı bir mövsümdə bu qələbəyə gəldi. Son turda Takuma Sato ilə ilk viraja girdikləri döyüşdə Sato ötməyə çalışdı, toxunma oldu, fırlandı; Franchitti öndəki sırası ilə yarışı qazandı. Sonradan danışdığına görə qəza riskini göze almış, amma qazı kəsməməyi seçmişdi. Qələbədən sonra 2011-də Las Vegas-da həyatını itirən yaxın dostu Dan Wheldon-a salam göndərdi. Üç Indy 500 qələbəsinin hamısının sarı bayraq altında gəlməsi bəzi pərəstişkarlar arasında mübahisə mövzusu olsa da, son turdakı o viraj döyüşünü izləyən hər kəs yarışın rəqabətli xarakterini bilir. Və medalın o bir üzü: bu qələbə ilə Franchitti, Indy 500-ü ən azı üç dəfə qazanan onuncu pilot oldu.
2013 Hyuston: Karyeranı Bitirən Qəza
6 oktyabr 2013, Grand Prix of Houston. 5. virajda yenə Sato ilə toxunma; Franchitti-nin avtomobili havaya uçdu və baryerə çırpıldı. Qəzada Franchitti ilə yanaşı 13 tamaşaçı və bir IndyCar nümayəndəsi yaralandı. Franchitti-nin yaralanmaları ağır idi: iki onurğa sınığı, sınmış aşıq sümüyü və beyin sarsıntısı. Onurğa sınığı əməliyyat tələb etmədi, amma beyinin şokdan özünə gəlməsi uzun çəkdi; özü sonradan 5 həftəlik yaddaş itirməsi yaşadığını açıqladı. 14 noyabr 2013-də təqaüdə çıxdığını elan etdi: həkimlər bir daha yarışmaması lazım olduğunu demişdi. 31 qələbə, 265 start, təxminən 90 podium. Rəqəmlərin bir hissəsi hələ də müxtəlif siyahılarda fərqli sıralanır; podium sayı 89 ilə 92 arasında, qələbə sıralaması 8. və 9. sıra arasında göstərilir. Qısacası: hansı siyahıya baxsan, ad yuxarı sıralarda.
Karyera Göstəriciləri: Rəqəmlərlə Dario Franchitti
| Karyera göstəricisi | Dəyər |
|---|---|
| IndyCar çempionluqları | 4 (2007, 2009, 2010, 2011) |
| Indianapolis 500 qələbələri | 3 (2007, 2010, 2012) |
| Indy 500 start sayı | 10 |
| Qələbə (ABD açıq təkər) | 31 |
| Start (ABD açıq təkər) | 265 |
| Podium | Təxminən 90 |
| Doğum | 19 may 1973, Bathgate, Şotlandiya |
| Təqaüd | 14 noyabr 2013 |
Franchitti Harada Oturur? Mirası və Bugünü
İndi əsas sualımıza qayıdaq: Dario Franchitti həqiqətən əfsanəvidir? Məncə, rəqəmlər cavabı verir. Dörd çempionluq, üç Indy 500, 31 qələbə. 2007 ilə 2012 arasında, açıq təkər yarışının bölünmə və birləşmə illərində (CART və IRL 2008-də yenidən birləşmişdi) heç bir pilotdan geri qalmadı; bəzilərinə görə hamısından yaxşı idi. NASCAR macərasının solğun keçməsi bəzi izləyicilərin gözündə mirasına kölgə salırsa da, bir pilotu etdiyi ilə yox, edə bilmədiyi ilə qiymətləndirmək mənə həmişə haqsızlıq kimi görünüb.
Sürücülük üslubu da onun mirasının bir hissəsidir: yumşaq, lakin cəsur. Yavaş döngələrdə maşını şişirtməyən, son turda qazı kəsməyən bir pilot. 2012-ci ildəki Sato düyellosu bu üslubun xülasəsi sayılır: "keçiləcəyimi bilmirdim, amma dayanmayacağam" deyən bir adam.
Bugün? Pistdən ayrılıb, amma dünyadan yox. Chip Ganassi'nin dəvəti ilə 2014-cü ildən bəri Ganassi-də məsləhətçi və sürücü məşqçisi kimi çalışır; 2026-cı il fevral ayının vəziyyətinə görə də bu vəzifəni davam etdirir. Formula E yayım heyətində şərhçi kimi çalışdı, Gordon Murray Automotive-nin inkişaf pilotluğunu üzərinə götürdü. Hətta 52 yaşında NASCAR Trucks-da St. Petersburgda bir yarış üçün belə geri döndü. Deməli, motor onun qanındadır. Long Beach Motorsports Walk of Fame, Indianapolis Motor Speedway Hall of Fame, Motorsports Hall of Fame of America, Şotlandiya və Kanada idman şərəf siyahıları... 2007-ci ildə BBC Scotland İlin İdmançısı seçildi. Bathgate-dən gəlib Borg-Warner Kubokunu üç dəfə öpən bir uşaq üçün pis deyil, elə deyilmii?
Mənbələr
- Dario Franchitti - Wikipedia
- Dario Franchitti - Motorsports Hall of Fame of America
- Dördqat çempion Franchitti karyerasını bitirdiyini elan edir - indycar.com
- Dario Franchitti'nin yarış karyerası başa çatdır - Indianapolis Motor Speedway
- Dario Franchitti - IMS Sürücü Statistikaları
- Franchitti kluba qoşulur: üçqat Indy 500 qalibi - indycar.com
- Dario Franchitti - IMS Muzeyi Şərəf Zalı
- Franchitti mentor rolunda Ganassi komandasının irəliləyişinə dəstək olur - indycar.com
- INDYCAR çempionu Dario Franchitti: St. Pete-də yük maşını startı - Fox Sports
- Franchitti və azarkeşlər Hyustonda yaralanıb - ESPN