IndyCar tarixini şekilləndirən böyük rəqabətlər

Döz: 1982-nin son turunda Gordon Johncock, Rick Mearsı cəmi 0,16 saniyə fərqlə keçərək Indianapolis 500-ü qazanmışdı. Bu fərq o vaxta qədər Indy tarixinin ən yaxın qələbəsi idi. indi düşün: iki saat ərzində virajsız bir düellosunun sonunda qələbə, gözbərmə qədər bir boşluqla bir tərəfə vurulur. IndyCar-ı IndyCar edən məhz bu cür anlardır. Amma əsl maraqlısı budur: tək bir yarış deyil, illər boyu davam edən rəqabətlər bu seriyi əfsanələşdirdi. Bəs hansı mübarizələr IndyCar tarixini bu qədər formalaşdırdı? Gəlin baxaq.
IndyCar tarixinin ən böyük rəqabəti niyə Foyt ilə Andretti mübarizəsidir?
Yarışçılıqda rəqabət deyəndə bəzən iki adın bir-biri ilə mübarizəsindən ibarət olur. Amma A.J. Foyt ilə Mario Andrettininki fərqli idi: tərəfdarlar ya Foytu, ya da Andrettini dəstəkləyirdi. Hər ikisini eyni anda dəstəkləyən çox az tamaşaçı var idi. Yəni bu karyera müqayisəsi deyil, demək olar ki, kimlik məsələsi idi. Bu gün belə seriyada köhnə nəsildən birinin adını çəksən, hansı düşərgədə olduğun dərhal bəlli olur.
Pist üzərindəki tarazlığı anlamaq üçün rəqəmlərə baxaq. Foyt, Indy car tarixinin ən çox qələbə rekorduna sahibdir: tam 67 qələbə. Indianapolis 500-ü dörd dəfə qazanan ilk şəxs də odur. Bir də bunu əlavə et: Foyt, həm Indy 500-ü, həm 1972 Daytona 500-ü, həm də 1967 Le Mans 24 Saatını qazanan yeganə sürüçüdür. Marionun işi də pis deyil: 52 Indy car qələbəsi, 1969 Indy 500 qələbəsi, 1967 Daytona 500 və hətta 1978 Formula 1 Dünya Çempionluğu. Bu üçünü birləşdirən yeganə şəxs odur.
| Foyt | Andretti |
|---|---|
| 67 Indy car qələbəsi (bütün zamanların rekordu) | 52 Indy car qələbəsi |
| İlk dəfə dörd dəfə Indy 500 qazanan şəxs | 1969 Indianapolis 500 qalibi |
| 1967 Daytona 500 və 1967 Le Mans qalibi | 1967 Daytona 500 və 1978 F1 çempionu |
| Yeddi dəfə USAC Milli Çempionu | 1967-ci ildə 8 yarış qazanmışdı |
Amma məni əslində ən çox təsirləndirən şey pistdən kənar hekayədir. Andretti deyir ki, ikisi pitsizdə hər zaman dostane olmayıblar, amma bir-birlərinin istedadına dərindən hörmət ediblər. Hətta Foytun fərqli disiplinlərdə yarışma həvəsi, Marionun öz iddialılığını da alovlandırmışdı. Yəni bu mübarizənin sirri bəlkə də budur: özünü bir-birindən ilham alan iki divin arasında tapmaq həm tərəfdarı, həm də sürücünü daha yaxşısına itələyir. 1967 mövsümünü xatırlayaq: Foyt həmin il Indy 500-ü qazandı, Andretti isə səkkiz yarış qazanıp çempionatda Al Unserdan demək olar iki dəfə çox xal topladı. Biri qazanır, digəri daha çoxunu qazanır. Nəticə belə dönürdü işte.
Önə Çıxanlar
- Foyt, 67 qələbə ilə Indy car tarixinin ən çox yarış qazanan sürücüsüdür.
- 1982 Indy 500 o vaxta qədərki ən yaxın fərqlə tamamlandı: cəmi 0,16 saniyə.
- Unser ailəsi rekord səviyyədə 9 Indy 500 qələbəsinə sahibdir.
- 1991 Indy 500 ön sırası bütün zamanların ən təsirli start düzümü kimi anılır.
Al Unser bu üçlünün səssiz qəhrəmanı idimi?
Foyt-Andretti danışılarken ortada dayanan, amma daha az qışqıran bir ad var: Al Unser. İlk Indy 500 qələbəsini 1970-ci ildə qazandı və Indianapolis Motor Speedway tarixinin ən çox medal qazanmış karyeralarından birini çıxartdı. Statistika baxımından: 27 Indy 500 startı - yalnız Foyt (35) və Andrettinin (29) arxasında üçüncü pillə. Yəni Foyt ilə Mario döyüşərkən Unser öz yerini təsvirolunmaz bir soyuqqanlılıqla tutmuşdu. Bu, basketbol oyununda iki ulduz gərişərkən üçüncü oğlanın sərbəst atışları ilə oyunu oğurlamasına bənzəyir.
Üçlünün kəsişdiyi anlar da vardır təbii ki. 1970 DuQuoin Ted Horn Memorial-da Foyt, pol pozisiyasındakı Unser'ı keçməyə çalışmış, sonra qəza etmişdi. 1974 Ted Horn 100-də isə qələbə üçün Andretti, Unser və Foyt üçü çarpaz döyüşürdü. Və bir gözəllik daha: Unser ailəsi ümumilikdə rekord 9 Indy 500 qələbəsinə sahibdir - yəni soyadı tək başına bir əfsanədir. 1991 Indy 500-ün ön sırasında da Foyt və Andretti ilə birlikdə yer alırdı; həmin start düzülüşü bu gün də bir çox insan tərəfindən bütün dövlərin ən təsirli sırası sayılır.
1982 Indianapolis 500: 0,16 saniyəlik klassik
İndi gəl, yarışçılıq tarixinə keçən o düelloya. Gordon Johncock, 1973-cü ildəki yağmur ilə qısaldılmış yarışı qazanmış bir ad idi; 1982-yə pol pozisiyasındakı Rick Mears'ı ovlayaraq gəldi. Yarış boyu döyüşdülər və nəhayət Johncock, Mears'ı 0,16 saniyə fərqlə keçdi. O gün üçün bu, Indy tarixinin ən yaxın qələbə fərqi idi. Sonrakı illərdə rekord qırıldı - 1992-ci ildəki yarışda fərq 0,043 saniyəyə qədər endi. Amma 1982-nin yeri ayrıdır, çünki o duello iki divin adını yan-yana yazdırdı.
Johncock, bu qələbəni karyerasının ən böyük həyəcanı kimi xatırlayırdı. 25 mövsümlük karyerasında 25 yarış qazandı və may 2026-da, 90 yaşında aramızdan ayrıldı. Ölüm xəbərlərində belə ən çox nə ilə xatırlandığı bir cümləyə sığdırılırdı: Mears ilə o 1982 düellosu ilə. Bir rəqabətin insanın qalan ömrü bu qədər uzun ola bilərmi deyirsən? Bəli, ola bilər.
Mears'ın adına da bir qeyd düşək: Rick Mears, Foyt, Unser ilə birlikdə dörd Indy 500 qələbəsinə çatan adlar arasındadır. Bu dördlüklü klub, Autoweek'in də vurğuladığı kimi hələ də rəqibsizdir - yəni dörd qələbə həddinə oynamış sürücülərin qalxdığı o zirvəyə hələ də çox az ad toxuna bilib.
Split dövrü: rəqabət yox, bölünmə yaraladı

Bütün bu əfsanələr günəşli bir hekayə kimi görünür, elə deyilmi? Amma Amerikan açıq təkər yarışçılığının qarşısına çıxan bir də böyük maneə oldu: təşkilati bölünmələr. 1979 və 1996-dakı narazılıqlar iştirakçıları və pərəstişkarları iki ayrı seriyaya böldü. İdman 2008-də yenidən birləşdi, amma həmin dövrdə NASCAR, Indy car'ı keçmiş və Amerikada yarışçılıqla eyniləşmişdi. Səncə ironik deyilmi? Pistdəki rəqabətlər seriyani böyüdərkən, pistlər arasındaki dava kiçildirdi. Buna görə rəqabətin yaxşı növü ilə pis növünü ayırmaq vacibdir. Bir tərəfdən pərəstişkarlar qütbləşib iki əfsanəni dəstəkləyir, digər tərəfdən isə seriyanın özü ikə bölünür. Birincisi idmanı böyüdür, ikincisi isə onu yeyib bitirir.
Müasir dövrün mübarizələri: kağız üzərində soyuq, ptradakı isə isti
Ataları qarşılaşan iki nəsil
Foyt-Andretti nəslinin uşaqları da səhnəyə çıxdı. Michael Andretti ilə Al Unser Jr. arasındakı mübarizə 1990-cı illərin ən çox danışılan rəqabətlərindən biri idi. Ataları kimi, onlar da seriyaya yeni bir tamaşaçı kütləsi qazandırdı. Sonrakı illərdə Bobby Rahal ilə Michael Andretti'nin mübarizəsi və daha aktual olaraq Graham Rahal ilə Marco Andretti'nin qarşıdurması da siyahılara daxil oldu - yəni rəqabət sanki genetik olaraq ötürülür. Həmçinin Sébastien Bourdais ilə Paul Tracy'nin qarşıdurması bütün dövrlərin ən böyük açıq təkər rəqabətlərindən biri kimi təsvir olunur. Gördüyün kimi tək bir şablon yoxdur: hər nəslin öz əfsanəvi düellyosu var.
Bu gün əsl rəqabət sürücülər arasındaşıdırmı?
İşte işin maraqlı tərəfi: bəzi şərhçilərə görə bugünkü IndyCar'ın ən yaxşı rəqabəti sürücülərin deyil, komanda sahiblərinin arasındaşıdır - Chip Ganassi ilə Zak Brown arasında, demək olar ki, şəxsi bir düellyo. 2026-ci il mövsümündə Alex Palou ardıcıl dördüncü, ümumiyyətlə beşinci çempionluğunu qazandı və mövsümü Indy 500 qalibi kimi tamamladı. Rəqiblər belə zirvdəki Palou'nun çətin olmağa davam edəcəyini qəbul edir. Gənc tərəfdə isə fərqli bir hava var: Kyle Kirkwood ilə David Malukas'ın oxşar karyera yolları ilə zirvəyə yüksəlişi yeni nəslin dostane rəqabəti kimi təqdim olunur. 2026-cı il mövsümü həmçinin ilk dəfə Arlington, Texas'dakı küçə pistində yarış ehtiva edirdi və seri rəsmi bəyanatıyla böyümə dövründədir. Yəni rəqabətin forması dəyişdi, amma istiliyi hələ də yüksəkdir.
Rəqabətlər IndyCar'a nə qazandırdı?
Bütün bu hekayələrin ortaq payasına baxaq. Foyt ilə Andretti'nin mübarizəsi 1970-ci illəri hər iki seriya üçün qızıl dövrə çevirdi və Indy pərəstişkarı o dövrdə bu adları adətən komanda kimi izlədi. Johncock ilə Mears'ın düellyosu Indy 500'ün nə üçün ən böyük yarış sayıldığını tək bir fotoqrafik kadr ilə anlatdı. Unser'ın soyuqqanlılığı ardıcıl qələbələrin əfsanələşməsini təmin etdi. Müasir dövrdə də Will Power'ın dilə gətirdiyi görüş əks-səda doğurur: Formula 1 zirvə ola bilər, amma IndyCar yarış rəqabəti baxımından xeyli daha mübarizəli və pərəstişkar üçün daha məmnunedici. Bu, təsadüf deyil - illərlə davam edən rəqabətlərin ptrada yaxınlık mədəniyyəti yaratmasının nəticəsidir.
Mənim fikrim budur: IndyCar tarixi rəqəmlərdən ötə şəxsi hekayələrin tarixidir. 67 qələbə bir rəqəmdir; amma Foyt'un Mario'ya duyduğu hörmətin, Mario'nun Foyt'dan aldığı ilhamın hekayəsi o rəqəmi canlı saxlayır. Səncə hansı nəslin rəqabəti ən böyüyü idi? Mənim param hələ də 1982'nin son metrlərindədir.
Mənbələr
- Mario Andretti: Career 'richer' for battles with A.J. Foyt
- Al Unser | Where Tradition Never Stops
- 1982 Indianapolis 500
- Gordon Johncock - IMS Museum
- Ikiqat Indianapolis 500 qalibi Gordon Johncock 90 yaşında vəfat etdi
- Mario Andretti
- A.J. Foyt | USAC Şöhrət Zalına daxil edildi
- Amerika açıq təkərli avtomobil yarışları
- Birləşməyə geridönüş - John Oreovicz
- MARTIN: IndyCar-ın ən yaxşı rəqabəti
- 2026 IndyCar Seriyası
- Dostluq rəqabəti: Kyle Kirkwood, David Malukas
- Tarixi mövsüm böyümənin yeni dövrünü başladır
- Power: F1 zirvədir, IndyCar rəqabət üçün ən yaxşısıdır