Borg-Warner Kuboku: Hər Çempionun Üzü Bu Kubokdadır

Təsəvvür edin: bir yarışı qazanırsınız, bütün dünya sizinlə danışır, şampan partladılır... və bir neçə ay sonra heykəltaraşın qarşısında oturursunuz. Çünki üzünüz sterling silver bir kubokka həkk olunacaq. Sonsuza qədər. Indianapolis 500-ün Borg-Warner Kuboku avtomobil idmanında tayı-bərabəri olmayan bir ənənə daşıyır: hər qazananın üzü kubokun gövdəsinə ayrıca bir sənət əsəri kimi işlənir. Bəs bu fikir haradan çıxdı, kubok dolanda nə olur və qazanan niyə medalı evə apara bilmir? Məhz bu, bu səhifanın mövzusudur.
1935-ci ildən Bəri Tək Bir Kubok: Qısa Tarixçə

Kuboku 1935-ci ildə Borg-Warner Corporation, yəni bugünkü BorgWarner-ın sələfi, Indianapolis 500 qazananını şərəfləndirmək üçün sifariş etdi. Dizayn Robert J. Hill və Çikaqo mərkəzli Spaulding şirkətinə məxsus idi; həmin dövrdəki istehsal xərci təxminən 10.000 dollar civarında idi. Kubok ilk dəfə 1936-cı ildə qazananına təqdim edildi və o tarixdən bəri hər il eyni mükafat ötürülür.
Diqqətçəkən detal məhz burada başlayır: 1936-cı ildə kubok ilk dəfə sahibini tapanda, üzərində yarışı əvvəllər qazanmış 24 sürücünün üzü artıq həkk olunmuşdu. Yəni ənənə kubokun hekayəsindən əvvəl başlamış, kubokun özü də bu mirası tək bir gövdədə toplamış. İlk əlavə olunan üz isə Louis Meyer-ə aid idi - Meyer 1936-cı ildə üçüncü Indy 500 qələbəsini qazananda üzü kuboka həkk olunan ilk şəxs oldu. Bu arada qeyd edək: süd qeyd etmə ənənəsinin də öncüsü Meyer idi; bu adam bu trassın ənənələrinə həqiqətən öz izini vurub.
Diqqət Çəkən Faktlar
- Kubok 1935-cü ildə sifariş edildi, ilk dəfə 1936-cı ildə qazananına təqdim olundu.
- Postamenti ilə təxminən 1,64 metr hündürlüyündə və 110 funt (təxminən 50 kq) ağırlığındadır; 80 funtı sterlingsilverdir.
- Bugünkü təxmini dəyəri təxminən 3,5 milyon dollardır.
- Qazanan kuboku evə apara bilməz; kubok Indianapolis Motor Speedway Muzeyində daimi olaraq sərgilənir.
- Hal-hazırda 2033 Indianapolis 500-ə qədər qazanan üçün üz yeri var.
Kubokun Dizaynı: Art Deco Ruhu və Şahmat Bayrağı
Kubok 1930-cı illərin estetikasına öz izini vuran Art Deco üslubunda dizayn edilib. Yanlardakı qanadabənzər formalar uçuş sürətini simvolizə edir - avtomobil yarışına çox uyğun bir işarə, elə deyilmi? Zirvədə isə şahmat bayrağı dalğalayan çılpaq bir Yunan idmançısı fiquru var. Fiqurun çılpaq olmasının səbəbi də maraqlıdır: Olimpik ruhu əks etdirməsi istənilib, klassik Yunan heykəlləri kimi dizayn edilib. Yəni kubok əslində bir dekorasiya əşyası deyil, əvvəldən sona bir simvollar zənciridir.
Ölçülər də böyüməyə məhkum bir hekayə danışır. Orijinal kubok 4 fut 3 düym hündürlüyündə idi və 70 qazanan üçün yer tuturdu. Kubok 1987 -cu və 2004-cü illərdə iki dəfə böyüdüldü; bu gün postamenti ilə təxminən 5 fut 4-¾ düym, yəni 1,6 metrdən uzundur. Ağırlığı postamenti ilə 110 funt və bunun 80 funtı sterling silverdir - gövdənin içi boşdur və zirvəsində çıxarıla bilən bir günbəz var. 1935-ci ildə 10.000 dollara başa gələn kubok bu gün təxmini 3,5 milyon dollar dəyərindədir. Dünyanın ən dəyərli mükafatlarından biri sayıla bilər, həm maddi, həm də emosional baxımdan.
Üz Həkk Etmə Ənənəsi Necə İşləyir?
Ənənənin ürəyi buradadır: hər qalib sürücünün üzü, kubokusa ayrıca bir barelyef (bas-relief) kimi əlavə olunur. Proses düşündüyün qədər sürətli deyil - yarışdan yalnız bir gün sonra başlayır və həftələr çəkir. 1990-cı ildən bəri bu işi öz üzərinə götürən heykəltaraş William Behrends; bu gün kubokdakı üzlərin təxminən üçdə birini o hazırlayıb. Behrends-in portfeli idman və biznes dünyasından tanış adlarla doludur, amma Indy 500 qaliblərinin üzləri onun ən xüsusi işi kimi görünür.
Proses təxminən belə davam edir:
- Qalib, heykəltaraşın atelyesində rəsmi bir sessiyada iştirak edir.
- Üzün gil modeli barelyef şəklində hazırlanır.
- Gil model sterling silver görüntüyə çevrilib kubokusa əlavə olunur.
- Eyni heykəldən bir nüsxə, qalibin aldığı "Baby Borg" replikasının postamentinə də həkk olunur.
Yəni qalibin üzü yalnız böyük kubokda deyil, öz mükafatında da yaşayır. Zərif bir detal, amma əsas məsələ budur: niyə bu qədər əmək sərf olunur? Cavab sadədir - kubok bir il üçün deyil, sonsuza qədər qazanılır. Hər üz, o ilin hekayəsini əbədiləşdirən bir zaman kapsuludur.
Kubokdakı Rəqəmlər: 112 Üz, 2 Ortaq Qalib, 1 Qızıl Baş
Kubokdakı üz sayı hər il artır; güncəl məlumatlarla 112 üz danışılır və onların 35-i çox dəfə qazanan sürücülərin təkrar üzləridir. Bəs üz sayı niyə yarış sayından çoxdur? Çünki bəzi illərdə qaliban avtomobili birdən çox sürücü paylaşdı və hamısı kubokda ayrı bir üz ilə təltif olundu: 1924-cü ildə L. L. Corum və Joe Boyer, 1941-ci ildə Floyd Davis və Mauri Rose.
Dəfələrlə qazanan dörd ad var: Hélio Castroneves, A.J. Foyt, Al Unser və Rick Mears. Üç dəfə qazananlar Louis Meyer, Mauri Rose və Wilbur Shaw; iki dəfə qazananlar isə 12 sürüçüdür. Təkrar qazananlar üçün üz yenidən hazırlanır və hər qələbə eyni bazaya ayrılıqda həkk olunur - yəni Foyt kimi bir adın kubokda dörd ayrı üzü var. Kubokdakı tək 24 qırat qızıl baş isə bir sürüçüya deyil, Tony Hulman-a məxsusdur; 1945-ci ildə pisti satın alan və 1977-ci ildəki ölümünə qədər sahibi qalan adamın kubokdakı yeri qızıldandır.
Bir də sürpriz detal var: kubokda Indy 500-də heç tur lideri olmamış üç üz var - Tony Hulman, Floyd Davis və L. L. Corum. Yəni kubokdakı hər üz bir sürücü qəhrəmanı deyil; pistin özünü xilas edən adlar da bu daşda yaşayır. Kubokda həmçinin 12 ölkə və 21 ABŞ ştatı təmsil olunur, Unser ailəsindən doqquz üz var (Bobby üç, Al dörd, Al Jr. iki qələbə). Ən gənc qalib 1952-cü ildə 22 yaşlı Troy Ruttman, ən yaşlı isə 1987-ci ildə 47 yaşlı Al Unser olub. Səncə bu kubokda daha neçə hekayə gizlədilib?
Qalib Kuboku Niyə Evə Gətirə Bilməz?
Ən çox verilən suallardan biri budur: qalib bu möhtəşəm kuboku evə asıb mənzərəyə baxa bilmirmi? Cavab xeyr. Borg-Warner Kuboku Indianapolis Motor Speedway Muzeyində daimi olaraq nümayiş etdirilir - kuba pistin və yarışın ortaq yaddaşı kimi baxılır, tək bir sürücünün şəxsi əşyası kimi deyil. Yarış bitən kimi isə kuba, qaliban maşın və sürücü ilə birlikdə Victory Circle-a qaldırılır və o məşhur qələbə fotoşəkilləri çəkilir.
Sürücünün evinə gedən şey isə 1988-ci ildən bəri verilən BorgWarner Championship Driver's Trophy, motor idmanı cəmiyyətinin bildiyi adla "Baby Borg"dur. Bu, kubanın 14 düymlük bənzərsiz bir replikasıdır və hər qalib üçün tək olaraq hazırlanır. Bu fikri həyata keçirən şəxs, dəfələrlə qalib olan Rick Mears oldu - ilk Baby Borg-u o aldı. Daha köhnə dövrlərə getsək, 1936-cı ildə qaliblərə yalnız adları həkk olunmuş kiçik bir taxta plaket və kubanın yarım replikası verilirdi; ənənənin bugünkü halı ilə müqayisədə bu, nəhəng bir irəliləyişdir. 1998-ci ildə isə komanda sahibləri üçün ayrıca bir mükafat təsis edildi: qızıl vurğulu Art Deco yarış maşınları zolağı daşıyan Team Owner's Trophy, qalibin arxasındakı komanda əməyini də simvollaşdırır.
Kuba Dolarsa Nə Olacaq?
Kuba hər il bir üz daha alır və fiziki bir obyektdir - tutumu məhduddur. Hal-hazırda 2033 Indianapolis 500-ə qədər qalib üçün yer var; 1987 və 2004-cü illərdə iki dəfə böyüdülmüşdü, amma bir kuba əbədi böyüyə bilməz. Dolduqda nə olacağına dair dəqiq bir qərar hələ elan edilməyib; kuba başqa bir dəfə böyüdülə bilər, yeni bir bölmə əlavə edilə bilər və ya tamamilə fərqli bir həll düşünülmə bilər. Nəticədə bu, motor idmanlarının ən dəyərli tək obyektidir - hər qərar illərlə müzakirə olunacaq.
Son olaraq güncel bir qeyd: 2026 Indianapolis 500-ü Felix Rosenqvist qazandı və David Malukas-ın dərhal önündə bitirdi; Rosenqvist-in "ömür boyu ölçülü" bənzəri kubaya həkk olundu. Həmçinin kuba həmin il əhatəli bir restorasiyadan keçdi - yəni ənənə, həm tarixi, həm də gələcəyi ilə canlılığını qoruyur.
Kubanı Bu Qədər Xüsusi Edən Şey
Bir çox idman növündə çempionat hər dəfə yeni bir kuba qazanır: hər il eyni dizayn, yeni bir ad. Indy 500-də isə qazanmaq tamamilə fərqli bir şeydir - üzün, 1936-cı ildən bəri eyni bədənə işlənən üzlər sırasına qoşulur. Louis Meyer-in üzünün dərhal yanında Rick Mears-ın dörd üzü, Hélio Castroneves-in dörd üzü, Rosenqvist-in təzə barelyefi... Kuba tək bir hekayə deyil, 90 illik hekayələr arxividir. Bir cümlə ilə xülasə etsək: Borg-Warner Kubasında qalib mükafatı almır; mükafatın bir hissəsi olur. Motorda turboçarj texnologiyasından pist ənənələrinə qədər bu idmanın hər guşəsi detal doludur, amma məncə heç biri bir insan üzünü əbədi olaraq gümüşə həkk edən bu fikir qədər romantik deyil.
Mənbələr
- The Indianapolis 500 – BorgWarner
- Borg-Warner Trophy Awarded to 2026 Indianapolis 500 Winner Felix Rosenqvist – BorgWarner
- BorgWarner Presents Championship Trophies to 2018 Winners – BorgWarner
- The Borg-Warner Trophy – MultiVu/BorgWarner
- Qalibin üzü: Power Borg-Warner heykəlini görür – IndyCar
- Borg-Warner Trofeyi – IndyMotorSpeedway.com
- Borg-Warner Trofeyindən nə hazırlanıb? – Manhattan Gold & Silver
- Borg-Warner Trofeyi – Wikipedia