Hildebranddan Malukasa: Indy 500-ün Acı Finalləri

200. tur, son viraj, qabağında yavaş bir avtomobil və gözlərinin qabağında Indianapolis 500 qələbəsi. Sonra divara bir toxunma və hər şey bitdi. 2011-ci ildə JR Hildebrandın yaşadığı an, Indy 500 tarixinin bəlkə də əncə səhnəsidir, amma yeganə deyil. Uzun bir siyahıda son dövrlərdə lider olub qələbəni qaçıranların hekayəsi, yarışın özü qədər qədimdir. Bəs bu yarışı bu qədər qəddar edən nədir?
Indianapolis Motor Speedway-in öz statistikləri belə vəziyyəti rəsmi bir siyahı ilə qəbul edir: yarışın son hissəsində lider olmaq heç vaxt qələbəni təmin etmir. 1912-ci ildən bu günə uzanan bu siyahı, motorunu tüstüləyənlərdən son virajda divara çırpılanlara, pit yoluna yanacaq üçün girmək məcburiyyətində qalanlardan finiş xəttində keçirilənlərə qədər onlarla adı ehtiva edir. Bu səhifədə o adların ən unudulmazlarını, qazananın deyil, itirənin gözündən nəql edəcəyik.
Motor Tüstüsü İlhə Tüstülənən Qələbələr: Mexanik Xəsələr
Düşünsənə: 500 mil boyu hər şey yolunda, avtomobilin burnu yarışmanın önündə və sonra bir metal parçası təslim olur. Indy 500-ün ən klassik faciəsi məhz budur. 1912-ci ildə Ralph DePalma 198. turda motoru xarab olanda yarışı qazana bilmədi; 1920-ci ildə də oxşar bir taleylə, bu dəfə 186. turda yenə motor xəsələsi ilə vuruldu. Eyni sürücünün iki dəfə eyni yarışda bu şəkildə devrilməsi, bu dramanın nə qədər qədim və nə qədər daimi olduğunu göstərir.
Sonrakı onilliklərdə siyahı xeyli qalşdı. 1952-ci ildə Bill Vukovich 191. turda sükan xəsələsi ilə, 1966-cı ildə Jackie Stewart 190. turda yağ təzyiqini itirərək, 1977-ci ildə isə Gordon Johncock 184. turda sınan bir kürək vallı ilə kənarlaşdırıldı. 1992-ci ildə Michael Andrettinin 189. turda yanacaq nasosunun təslim olması isə Andretti ailəsinin Indy-dəki əncə tarixinə bir sətir daha əlavə etdi. Ən maraqlı hal bəlkə də 1967-ci ildəki Parnelli Jones idi: inkişaf dəyərindəki STP Turbine, yəni pərəstişkarların Silent Sam deyə andıqları qaz turbinalı avtomobil lider ikən, şanzımandakı ucuz bir yataq dözmadı və 196. turda yarış bitdi. 1972-ci ildə Jerry Grantın 187. turda yanacaq üçün pit yoluna uğramaq məcburiyyətində qalması da eyni siyahının parçasıdır.
Son Virajda Divar: Xəta Anları

1989: Al Unser Jr. və Fittipaldi Toqquşması
1989-cu ildə Al Unser Jr. son dövrlərdə lider apararkən 3. virajda Emerson Fittipaldinin avtomobili qalxdı və Unserın avtomobilinə təkər toxundu. Nəzarəti itirən Unser sərt şəkildə divara çırpıldı və yarışı ikinci bitirdi. Unser Jr. karyerasında 1992 və 1994-cü illərdə bu yarışı qazandı, amma illər keçsə belə 1989-cu ildəki itiriləni ən çox xatırladığını söylədi. Rəqib hücumunun belə sərt bir fiziki nəticə ilə bitməsi, Indy 500-ün son tur marjlarının nə qədər incə olduğunu anladan ən net nümunələrindən biridir.
2011: JR Hildebrand və Tarixin Ən Dəliz Finalı
Son tura lider girdin, son viraja gəldin, qabağında yavaş bir avtomobil var. Onu keçməyə çalışarkən xarici divara dəydin və qələbəni Dan Wheldona buraxdın. Bəli, 2011-ci ildə JR Hildebrandın yaşadığı tam da bu idi. Yarışı yalnızca ikinci tamamlaya bildi, çünki avtomobili xətti süzərək keçdi, amma qalib Wheldon idi. Yarış dünyası bu finişə illər keçsə də hələ də mübahisə edir və hətta trassa da bu yarışın tarixin ən dəli finalı olub-olmadığını soruşur. 1994-cü ildə Emerson Fittipaldi də oxşar tale yaşadı: 184-cü dövrdə 4-cü dönüşdə divara çırpıldı və komanda yoldaşı Al Unser Jr. qələbəni xəbərdarlıq bayrağı altında öz üzərinə götürdü. Fittipaldi həmin dövrdə lider idi və bir dövr geridə olan avtomobili ötməyə çalışırdı.
Finis Xəttində Ötürülənlər
Bəzi itkilər mexaniki və ya səhv mənşəli deyil; rəqib sadəcə daha sürətlidir və səni tam olması gərəkən yerdə ötür. 2006 finali bunun dərslik nümunəsidir: Marco Andretti son dövrdə öndə idi, Sam Hornish Jr. isə ağ bayraqda təxminən on avtomobil boyu geridə idi. Andretti, Hornishin daxilidən hücum edəcəyini düşünərək manevrini bağladı, amma rəqibinin sürəti çox idi və enli qaldı. Hornish, finis xəttindən bir az əvvəlki düz yolda ötürərək yarışı qazandı. Andretti ailəsinin Indianapolisdəki acı tarixinə daha bir sətir yazıldı.
Siyahı bununla məhdud deyil. 1991-ci ildə Rick Mears, Michael Andrettini 1-ci dönüşün xaricindən ötdü. 2005-ci ildə Dan Wheldon, Danica Patricki 194-cü dövrün 1-ci dönüşündə ötdü. 2019-cu ildə Simon Pagenaud, Alexander Rossini 3-cü dönüşün girişində, 2021-ci ildə Hélio Castroneves, Alex Palouyu 1-ci dönüşün girişində ötməyə nail oldu. 2012-ci ildə Scott Dixon 195-ci dövrdən etibarən lider idi, amma 199-cu dövrdə Dario Franchitti önə keçdi. 1995-ci ildə Scott Goodyearın hekayəti daha da acı idi: restartda pace carı ötdüyü üçün cəza aldı və liderliyi əlində saxlaya bilmədi. 2023-cü ildə Marcus Ericsson və 2024-cü ildə Pato O'Ward da son dövrdə qalibin hücumuna müqavimət göstərə bilməyib ikinci oldular.
Önə Çıxanlar
- 1912-ci ildən bəri Indianapolisun rəsmi statistikasında son dövrlərdə lider olarkən qazana bilməyənlərin siyahısı aparılır.
- 2011-ci ildə JR Hildebrand son dövrdə son dönüşdə divara dəydi və qələbə Dan Wheldona qismət oldu.
- 2006-cı ildə Sam Hornish Jr., ağ bayraqda təxminən 10 avtomobil boyu geridən gələrək Marco Andrettini finis xəttində ötdü.
- 2026 Indianapolis 500, tarixin ən yaxın finişi ilə 0.0233 saniyə fərqlə Felix Rosenqvistin oldu.
Yanacaq Hesabının Yanında Qoyanlar
Bir də heç kim səni ötmədən, divara çırpılmadan itirdiyin yarışlar var: yanacaq bitir. Telefonun şarjı tam işin ortasında bitməsi kimi, amma milyonlarla insanın izlədiyi bir finalda. 1978-ci ildə Tom Sneva 180-ci dövrdə yanacaq üçün pita girdi. 2010-cu ildə Hélio Castroneves 189-cu dövrdə liderliyi aldıqdan sonra yalnız üç dövr sonra, 192-ci dövrdə yanacaq narahatlığı ilə pit yoluna qayıtdı. 2016-cı ildə Carlos Muñoz, 2018-ci ildə Stefan Wilson və 2020-ci ildə Zach Veach də eyni səbəblə liderliyi buraxdı; Veachin durumu Takuma Satoya qələbə hədiyyə etdi. 2004-cü ildə Adrian Fernandez 174-cü dövrdə yanacaq üçün pit etdikdə yağış yağırdı, yarış 180-ci dövrdə dayandırıldı və iş işdən keçmişdi.
2026: Malukas'ın Az Qala Uduzduğu Tarixi Final
Bu dramatik ənənənin ən təzə nümunəsi 24 May 2026-da gəldi. 110. Indianapolis 500 tarixin ən yaxın finişilə başa çatdı: qaliban Felix Rosenqvist ilə ikinci David Malukas arasındakı fərq cəmi 0.0233 saniyə idi. Beləcə, 1992-ci ildə Al Unser Jr.-ın Scott Goodyear'a qarşı qazandığı 0.043 saniyəlik qələbə rekoru aşırıldı.
Son tur Marcus Armstrong öndə başladı. Komanda yoldaşları Malukas və Rosenqvist onu keçdi; Armstrong ilə Rosenqvist 1. virajın ortasından 4. virajın girişinə qədər 23 saniyə boyunca yan-yana mübarizə apardı. Rosenqvist bütün turu üst xəttdə tam gaz getdiyini, alacağa enmə lüksünün olmadığını, çünki yer qalmadığını danışdı. Ağ bayraqda dört maşın boyu öndə olan Malukas isə hər şeyi etdiyini, edə biləcəyi başqa bir şeyin qalmadığını dedi. Rosenqvist son tur hücumu ilə bu yarışı qazanan beşinci sürücü kimi tarixə düşdü. Bu finali 2006 Hornish-Andretti düellosu ilə müqayisə edənlər üçün fərq budur: Hornish son tura yalnız bir rəqiblə mübarizə apardı, Rosenqvist isə Armstrong, Malukas, O'Ward və McLaughlin ilə eyni anda boğuşdu.
Niyə Son Tur Dramı Indy 500 Əfsanəsinin Parçasıdır?
Qısa cavab budur: Indianapolis 500-də sontura lider girmək qələbə zəmanəti deyil; yarış rəsmi olaraq da bunu qəbul edir. Pistin öz statistika qurumu 1912-ci ildən bəri son hissədə lider olub qazanmayanları ayrı siyahıda saxlayır. Hansı yarış ki, uduzanlar üçün rəsmi statistika aparır?
Bunun arxasında yarışın təbiəti var. 500 mil, yəni təxminən üç buçuk saatlıq tam qaz dözüm sınağı, hər şeyin bir tura sıxşdırıldığı bir finala çevrilir. Oversteer limitində gedən maşınlar, yanacaq hesablamaları, təkərlər və drafting dediyimiz külək arxası üstünlüyü ilə son düzlükdə katlanan sürət fərqləri bu yarışın materialıdır. Deməli, qalibani ümumiyyətlə sürət yox, son turda doğru qərar verə bilən və bir az da bəxti gətirən müəyyən edir.
Qalibanların özləri belə ən unudulmaz anları kimi yaxın finişləri göstərir: 27 yaşayan Indy 500 qalibanı ilə aparılan sorğuda, Al Unser Jr.-ın 0.043 saniyə ilə qazandığı 1992 yarışı tarixin ən böyüyü seçildi. Final turlarının mərasimi əhəmiyyəti də yeni deyil; Indiana doğumlu Howdy Wilcox qələbə turlarını tamamlayarkən yanıbəndlərində ordu hərbi bəndası çaldığı deyilir. Qısası, son tur dramı bu yarışın bu günə qədər daşıdığı bir ənənədir.
Bir də bu gerçək var: burada hər il bir qaliban və 32 uduzan çıxır. DePalma'dan Hildebrand'ə, Michael Andretti'dən Malukas'a uzanan o uzun siyahı tam da buna görə var. The Greatest Spectacle in Racing, yəni yarışçılığın ən böyük şousu, qələbəni hamının yox yalnız birinin qucaqladığı bir final deməkdir. Uduzanın baxışından baxanda Indianapolis 500-ün amansızlığı ancaq o zaman başa düşülür.
Mənbələr
- Leaders Late In Race | Indianapolis 500 Race Stats
- Felix Rosenqvist Drives Final Lap for the Ages To Win at Indy
- Dan Wheldon JR Hildebrandın qəzasından sonra möhtəşəm Indy 500 qalibiyyəti
- 1989 Emerson Fittipaldi və Al Unser Jr. toqquşması
- Al Unser Jrın 1989 Indy 500-də Emerson Fittipaldiyə yaddaqalan məğlubiyyəti
- 1994 Indianapolis 500
- İndiyə qədərki ən gərgin Indy 500 finişi
- Indy 500 qalibləri öz sevimli "şou"larını seçirlər
- Indianapolis 500 ənənələri