Elektrikli avtomobillər çeyrek millini neçə saniyəyə bitirir?

Pistdə iki maşın yan-yana durur. İşıqlar sönən kimi biri sanki yapışdığı yerə çakılı qalmış kimi partlayır, o birisi isə dövriyyə tutmaq üçün bir an tərəddüd edir. Aradakı fərq yanacaq deyil, elektrikdir. Bəs elektrikli avtomobil dörddə bir mili dəqiq neçə saniyəyə bitirir və bu vaxt porşenli canavarların kölgəsindədir, yoxsa artıq onların önündədir? Cavab sandığın qədər sadə deyil - və son dövrdə sandığından çox daha təsirli.
Drag yarışının qəlbi dörddə bir mildir: 402 metrlik düz bir zolaq, adətən 10 saniyənin altına düşən vaxtlar və saniyənin mində birliklərini ayıran bir skor cədvəli. Bu dünyada illərdir nitro qoxusu hökm sürürdü. Amma elektrik mühərrikləri əvvəl səssizcə, sonra səs-küy salaraq səhnəyə çıxdı. İndi isə növbə ilə baxaq: niyə startda bu qədər sürətlidirlər, qaydalar necə işləyir və zirvənin sahibi hazırda kimdir?
Sıfır dövriyyədə yüz faiz tork: Startın fizikası
Benzinli mühərrik güc istehsal etmək üçün dövriyyəyə gəlməlidir. Əyləc (sürtgəc), sürət qutusu, tork əyrisi... Bütün bu zəncir mühərrikə tam gücünə çatmaq üçün vaxt verir. Elektrik mühərrikində isə mənzərə tamamilə başqadır: gaza basdığın an, yəni mühərrik daha 0 dövriyyədə olarkən belə maksimum torkun hamısına sahibsən. Millisaniyələr içində zirvə torka oturursan; arada gözləyən bir dövriyyə zolağı yoxdur.
Gündəlik həyatdan bir bənzətmə edək: porşenli mühərrik nərdivanı pillə-pillə qalxan biri, elektrik mühərriki isə liftə minib birbaşa zirvəyə çıxan biridir. Hər ikisi eyni mərtəbəyə çatır ama biri əvvəldən tam gücdədir. Bu səbəbdən işıq forasında bir EV-nin startı, eyni gücə malik benzinli maşına nisbətən daha partlayıcı hiss olunur.
Ancaq burada bir dürüstlük fasiləsi verək: anolu tork, avtomobilin avtomatik olaraq daha güclü olduğu demək deyil. Hiss etdiyin o ani cavab, gücün özüdür. Akademik tədqiqatlar da iki mühərrik növünün tork artımını kəmiyyətcə müqayisə edib; fərqlər var ama sandığın qədər uçurum deyil. Əsl ayrılma, gücün nə qədər sürətli və fasiləsiz şəkildə yerə ötürüldüyündə baş verir - və pistdə məhz bu müəyyənedicidir.
Batareyanın bahası: Ağırlıq və Qaydalar
Hər üstünlüyün bir bahası var. Elektrikli drag avtomobilinin ən böyük düşməni pistdə deyil, altında durur: batareya paketinin ağırlığı. 1980-ci illərdən bəri batareya texnologiyası inanılmaz inkişaf edib və porşenli avtomobillərlə aradakı performans fərqi davamlı daralıb; amma bu gün belə daşıdığın kiloqramlar, dörddəbir mil vaxtına birbaşa əks olunur. Yarış mühəndislərinin klassik bərabərliyi burada da keçərlidir: az kilo, sürətli ET.
Qaydalar tərəfi də klassik drag-dan fərqlidir. Ümumi təhlükəsizlik qaydalarına əlavə olaraq elektrikli avtomobillərə məxsus məhdudiyyətlər var: gərginlik, batareya növü, mühərrik sayı və mühərrikin konfiqurasiyası hamısı sinfini təsir edir. Şimali Amerikadakı elektrikli drag təşkilatlarının əksəriyyətini NEDRA, yəni National Electric Drag Racing Association nəzarət edir. IHRA da öz qaydalarını qəbul edib; elektrikli otomobillər, dragsterlər və motosikllər IHRA tədbirlərində yarışa bilir. Üstəlik 9,99 saniyə və ya daha sürətli (1/8 milə 6,39) qaçan və ya 135 mph-dən yuxarı sürətə çatan nəqliyyat vasitələri üçün NHRA yarış lisenziyası mütləqdir - sürətlisənsə, ciddisən deməkdir.
Diqqət Çəkənlər
- Elektrik mühərrikləri 0 RPM-də %100 moment yaradır; başlanğıcda bu nəhəng üstünlükdür.
- NEDRA sinifləri nəqliyyat vasitəsi növünə və ölçülən gərginliyə görə müəyyən edilir; 24 voltun altından 600 voltluq A5 bölməsinə qədər uzanır.
- White Zombie, 2007-ci ildə küçə qanuni EV-lər üçün 11,466 saniyə @ 114,08 mph nəticə göstərdi.
- Steve Huff, 2020-ci ildə 201,07 mph trap sürəti ilə 200 mph həddini aşan ilk elektrikli dragsterın pilotu oldu.
- Zirvədəki ad: Ford Mustang Cobra Jet 2200, 6,76 saniyə @ 222 mph ilə rekordun sahibidir.
NEDRA Sinifləri və Gərginlik Bölmələri Necə İşləyir?
Pistonlu dragda sinifləri mühərrik həcmi, hazırlıq səviyyəsi və yanacaq müəyyən edir. NEDRA-da isə bərabərlik iki oxda qurulur: nəqliyyat vasitəsinin sinfi və batareyasının ölçülən gərginliyi. Gərginlik bölmələri 26,4 voltun altındakı J bölməsindən başlayıb 600 voltun üstündəki A5 bölməsinə qədər yüksəlir. Yəni 600 voltluq bir canavarla 24 voltluq bir həvəskar layihəsi eyni təşkilatda, lakin fərqli bölmələrdə yarışa bilir.
Gərginliyi ölçməyin üsulu da aydındır: nominal hesablamalar və qurğuşun-turşu batareya sayı artıq etibarlı deyil, tək üsul birbaşa ölçmədir. Pitdən çıxışda, staging zolağında və ya start xəttində ölçülə bilir. Zamanla sistem də təkamül etdi: 2006-cı ildə "A" bölməsi rəqabəti artırmaq üçün üçə bölündü, 2013-cü ildə A4 və A5 səviyyələri əlavə edildi, 2014-cü ildə nəqliyyat vasitəsi sinif tərifləri "Watt's Allowed" cədvəli ilə dəyişdirildi.
Hansı Nəqliyyat Vasitəsi Hansı Sinifdə?
Dörd təkərli tərəfdə küçə avtomobilindən tam yarış avtomobilinə uzanan bir yelpazə var: Street Production (SP), Pro-Street Production (PP), Pro-Modified Street Production (MP), Street Conversion (SC), Pro-Street Conversion (PS), Pro-Modified Street Conversion (MC), Extreme Street (XS), Funny Car/Altered (FC) və Dragster (DR). Motosikllər üçün SPM, MPM, SCM, MCM və DMC sinifləri ayrı bir dünyadır. Üstəlik konsept nəqliyyat vasitələri üçün CV, lisey şagirdləri üçün HS, ali təhsil üçün ED sinifləri belə mövcuddur - gənclər bu idmanın tam ortasındadır.
Rekord qaydaları da dəqiqdir: sürücü və nəqliyyat vasitəsi sahibi rekord cəhdindən əvvəl üzv olmalıdır, zaman slipi 45 gün içində bildirilməlidir, bir nəqliyyat vasitəsi hər tədbirdə tək rekord qıra bilməli və etibarlı sliptə qırmızı işıq, yəni sürücü xətası olmamalıdır. 2019 oktyabrından bəri tək bir zaman slipi kifayətdir - əvvəlkidən daha aydın bir sistem. Jr Dragster tərəfində isə JR/xy formatı istifadə olunur: birinci hərf yaş sinifini, ikincisi gərginlik bölməsini göstərir.
White Zombie-dən 200 mph-ə: Dönüş Nöqtələri

Bu hekayənin əfsanəvi adlarından biri, adı ilə tam bir ironi daşıyan White Zombie. John Waylandın 1972 model Datsun 1200 üzərində qurduğu bu nəqliyyat vasitəsi, arxa ötürücülü bir klassikdir; yedə NiCad batareya ilə qidalanan elektrik mühərriki ilə yenidən mühəndislik edilmişdi. 0-60 mph sürətini təxminən 1,8 saniyəyə başa çatdıran avtomobil, dünyanın ən sürətli küçə qanuni elektrikli avtomobillərindən biri kimi tarixə düşdü. 14 iyul 2007-ci ildə küçə qanuni EV-lər üçün çeyrəng mil rekoru qırdı: 11,466 saniyə @ 114,08 mph. Hekayənin ən gözəl hissəsi isə budur: pistdə həddindən artıq sürətli olduğu üçün qadağan edildiyi belə ötürülür - bir EV üçün əfsanəvi reputasiya.
Növbəti böyük sıçrayış, 200 mph baryeri ətrafında döndə. Steve Huff Motorsports, Tucson Dragway-də gecə yarısı koşduğu cəhddə bu baryeri aşan ilk elektrikli dragster unvanını ələ keçirdi. Rəsmi qeydlərə görə səfər mərhələli idi: 2017-ci ildə Unlimited Voltage Electric sinfində 180,03 mph, ardından 2020-ci ildə eyni sinifdə 201,07 mph trap sürəti. Rekor daha sonra Pacific Raceways-də 201,37 mph-a daşındı və elektrikli motosikletin əlindəki ümumi ən yaxşı EV göstəricisi ilə bərabərləşdi. Huff, 200 mph həddini aşdıqdan sonra məqsədin dragsterı 6 saniyəlik zonaya salmaq olduğunu açıqlamışdı - və təxmin et, növbəti bölmədə 6 saniyənin nə qədər vacib olacağını.
True Cousins: Daniyadan Gələn Rekorçular
Avropa tərəfinin ulduzu Danimarkalı Team True Cousins. Komanda, 24 volt bölməsində 8,677 saniyəlik rekorun sahibi idi; Silver Giant II adlı avtomobilləri isə 2010-cu ildə Mosten-də 48V NEDRA motosiklet sinfində 1/8 mildə 7,800 saniyə koşaraq rekor qırdı - dörd ədəd 24V mühərrik, 48V/600A qidalandıran lityum-ion polimer batareya, təxminən 100 kW güc və 65 km/s-də CO2-pnevmatik avtomatik sürət qutusu keçidi. Mühərriklər koşular arasında quru buzla 5 selsi dərəcəsinə soyudulurdu; mühəndislik yaradıcılığının özü.
Əsl partlayış 2018-də gəldi: TC-X adlı elektrikli doorslammer, 1/4 mildə 7,98 saniyə ilə elektrikli doorslammer dünya rekoru qırdı (əvvəlki koşu 7,99). Eyni avtomobil 1/8 mildə 4,89 saniyə / 233 km/s ilə elektrikli avtomobillər dünya rekordunu da əlinə keçirdi. Və 2021-də komandanın elektrikli drag bike-ı 1/4 mil rekordunu 6,74 saniyəyə @ 195,4 mph (314,4 km/s) qədər aşağı çəkdi. Diqqət et: o 6,74 rəqəmi, elektrikli motosikletə aiddir - avtomobillərdə son söz hələ deyilməmişdi.
Zirvənin Sahibi: Ford Mustang Cobra Jet 2200
| Elektrikli Dönüş Nöqtəsi | Tarix | Çeyrəng Mil | Sürət |
|---|---|---|---|
| White Zombie (küçə qanuni EV) | 2007 | 11,466 s | 114,08 mph |
| True Cousins TC-X (doorslammer) | 2018 | 7,98 s | - |
| True Cousins drag bike | 2021 | 6,74 s | 195,4 mph |
| Steve Huff dragster (trap sürəti) | 2020 | - | 201,07 mph |
| Mustang Cobra Jet 2200 | 2026 | 6,76 s | 222 mph |
İşte xronologiyanın zirvəsi: 2020 apreldə təqdim edilən Ford Racing-in Mustang Cobra Jet 2200-ü, NHRA Charlotte-dakı 4-Wide Nationals həftəsonunda 2.200 at gücü ilə pistsə çıxdı və çeyrəng mili 6,76 saniyəlik aşağı ET ilə 222 mph son sürətlə başa vurdu. Bu nəticə ilə avtomobil dünyanın həm ən tez, həm də ən sürətli elektrikli drag avtomobili oldu. Rəqəmin rəsmiliyi də aydındır: Ford, həftə sonunun rəsmi nəticələri kimi ən yaxşı ET-ni 6,76 saniyə və 222 mph sürət olaraq elan etdi.
Tədbirdə qət olunan fərqli turlara görə əldən-ələ dolaşan başqa rəqəmlər də var: bəzi qaçışlarda 6,87 saniyə / 221 mph görülür, bir spikerin anonsunda isə 6,801 saniyə / 220,22 mph keçir. Bunlar ziddiyyət deyil; biri bütün turların ən yaxşısıdır (low ET), digərləri isə müəyyən bir tək qaçışın nəticəsidir. Pist terminologiyasına vərdiş etsən, bu fərqi gözlərin bağlı edirsən. Müqayisə üçün arxa plan belədir: əl keçirməli stick-shift dünyasında rekord 6,458 saniyə @ 233,44 mph, doorslammerın ümumi zirvəsi isə 5,114 saniyə @ 262,79 mph-dir. Yəni elektrikli zirvə, porsionlu ümumi rekora yaxınlaşır, lakin hələ ki onun üstündə deyil - və məhz bu, gələcək illərin ən həyəcanlı yarışıdır.
Bəs Elektrikli Avtomobillər Çeyrek Mili Neçə Saniyəyə Bitirir?
Sualın tək bir cavabı yoxdur, amma aydın bir mənzərə var. Sinifinin ən yaxşısı olan küçə qanuni elektrikli avtomobil 11 saniyəlik zonada qaçarkən (White Zombie-nin 2007-ci ildəki 11,466 saniyəsi kimi), təkmilləşdirilmiş doorslammerlər 8 saniyəyə, elektrikli drag velosipedləri (drag bike) 6,74 saniyəyə enir. Və bugünün mütləq zirvəsində Mustang Cobra Jet 2200 2.200 at gücü ilə çeyrek mili 6,76 saniyəyə 222 mph sürətlə bitirir - bir avtomobilin qət etdiyi ən sürətli və ən tez elektrikli çeyrek mil budur. Yəni cavab, avtomobilin sinfinə, gərginliyinə və nə qədər ciddi bir yarış layihəsi olmasına görə 11 saniyədən 6,7 saniyəyə uzanan bir şkaladadır.
Əsl təsiredici olan rəqəmlər deyil, əyridir: 2007-ci ildə 11 saniyə dünya rekordu idisə, bu gün eyni məsafə 6,7 saniyəyə bitir. Batareyalar yüngülləşir, mühərriklər güclənir və qalxışda başdan sahib olunan o %100 moment (tork), hər il daha uzun bir pist payına çevrilir. Nitro dövrünün taxtı sarsılır - və bu taxtı sarsıdan, tamamilə səssiz qalxan bir mühərrikdir. Səncə hansı rekord ilk düşəcək?
Mənbələr
- Inside the Breakthrough of Cobra Jet 2200
- Ford Mustang Cobra Jet 2200 Becomes World's Quickest Electric Drag Racer - Road & Track
- NEDRA Classes, Voltage Divisions and Record Rules
- Electric drag racing - Wikipedia
- Steve Huff Motorsports Records
- White Zombie 2007 Record - Plasma Boy Racing
- Electric Doorslammer 1/4 Mile World Record - CleanTechnica
- Electric Drag Bike Sets New Quarter-Mile World Record - autoevolution
- IHRA Adopts Rules For Electric Drag Racing - Motor Authority
- Instant Torque: The EV Performance Advantage - Alpha Motor