Gustave Trouvé'nin Unudulan İlk Elektrikli Nəqliyyatı

19 aprel 1881-ci ildə Parisin mərkəzindəki Rue Valois küçəsində bir adam üçtəkərli bir nəqliyyat vasitəsini öz güc mənbəyi ilə sürdü. O günə qədər heç kimin görmədiyi bir şey idi bu: üzərində batareya daşıyan və bir insanı yolda hərəkət etdirən elektrikli nəqliyyat vasitəsi. Adəmın adı Gustave Trouvé idi və elektrikli avtomobil tarixinə aid hər bir yazıda onun adının çəkilməməsi mühəndislik tarixinin ən qəribə itirilmiş sənədlərindən biridir. Bəs bu vasitə niyə unuduldu və dünyanın insan daşıyan ilk elektrikli avtomobili iddiası niyə hələ də mübahisəli mövzudur?
Rue Valois'də Bir Trisikl Etdikləri
Trouvé'nin 1881-ci il sınağının texniki komponentləri diqqətlə araşdırılmağa dəyər. Vasitə, ingilis istehsalçısı James Starley-in trisiklinin üzərinə quraşdırılmış kiçik bir elektrik motoru daşıyırdı. Motor, Siemens-in 1867-ci ildə Johan Kravogl-dan aldığı bir dizayna əsaslanırdı; Trouvé bu motorun səmərəliliyini yaxşılaşdırdı və gücünü o dövrdə yeni işlənib hazırlanmış təkrar doldurula bilən bir pillərdən aldı.
Uğur tək bir inqilabdan deyil, üç ayrı təkmilləşdirmənin düzgün ardıcıllıqla birləşdirilməsindən gəldi: daha səmərəli bir motor, artıq istifadədən sonra atılmayan enerji mənbəyi və yüngül, üçtəkərli şassi. Bu birləşmə 19 aprel 1881-ci ildə Rue Valois boyunca problemsiz işlədi. Trouvé vasitəni daha sonra Trouvé Tricycle adıyla 1881 Paris Elektrik Sərgisində təqdim etdi; vasitə maksimum 12 km/saat sürətə çata bilirdi. Noyabr 1881-ci ildəki Beynəlxalq Elektrik Sərgisində də işlək üçtəkərli elektrikli vasitə ictimaiyyətə nümayiş etdirildi.
Ən ironik detal isə buradadır: Trouvé bu vasitəni patentləşdirə bilmədi. Tarixin sənədləşdirilmiş ilk insan daşıyan elektrikli vasitəsi, sahibinin adını daşıyan rəsmi sənədi belə olmadan yollara çıxdı - və bəlkə də məhz buna görə tarix kitablarına çətin daxil oldu.
Diqqət Çəkənlər
- 19 aprel 1881: Trouvé Parisin Rue Valois küçəsində insan daşıyan ilk elektrikli avtomobillə yola düşdü.
- Texniki təməl: təkmilləşdirilmiş Siemens motoru, təkrar doldurula bilən pil və James Starley trisikli.
- Trouvé Tricycle 1881 Paris Elektrik Sərgisində 12 km/saat maksimum sürətlə təqdim edildi.
- Trouvé tək başına 40 patent aldı; bəzi mənbələrə görə patent sayı 70-i keçir.
- 15 may 2024-də doğulduğu yer Descartes-da Trouvé Muzeyi açıldı.
Dünyanın İlk Elektrikli Avtomobili İddiası Niyə Mübahisəlidir?
"İlk" iddiaları avtomobil tarixində həmişə rəqabət deyil, tərif məsələsidir. Bu məsələdə üç ayrı tərif mövcuddur. Öz güc mənbəyi ilə işləyən və insan daşıyan ilk elektrikli avtomobil axtarılırsa, Trouvé'nin 1881-ci il trisikli güclü namizəddir. İlk üçtəkərli elektrikli avtomobil axtarılırsa, bəzi mənbələr bunu birbaşa 1881-ci ildəki sərgi təqdimatı ilə əlaqələndirir. İlk sənədləşdirilmiş elektrikli vasitə axtarıldıqda isə mənzərə dəyişir, çünki Trouvé patent ala bilmədi və vasitəni seri istehsal etmədi; sənədsiz qalan bir öncül, sənədləşdirilmiş öncül qədər görünür ola bilmir.
Daha qədim köklər də var. 1830-cu illərdə, 1832-1839 arasında Robert Anderson doldurulmayan batareyalarla işləyən ilk elektrikli avtomobil sınaqlarından birini həyata keçirdi - amma bu nəqliyyat vasitəsi praktik bir vasitə olmaqdan uzaq idi. 1884-cü ildə ingilis ixtiraçı Thomas Parker ilk seriya istehsalı elektrikli avtomobili istehsal etdi; Parkerın adı artıq Londonun yeraltı tramvaylarını elektrikləşdirməsi ilə məşhur idi. Yəni Trouve-nin iddiası boşluqda dayanmır; ondan əvvəl və ondan sonra eyni istiqamətdə səylər var. Aralarındakı fərq ondadır ki, Trouve-nin nəqliyyat vasitəsi ilk dəfə öz batareyası ilə bir insanı real Paris küçəsində daşıdı.
Bundan əlavə, tarixləndirmə ilə bağlı kiçik bir qeyd vermək lazımdır: trisiklin tamamlanması bəzi mənbələrdə 1880-ə, yol sınağı isə 19 aprel 1881-ə tarixlənir. Bu iki məlumat əslində ziddiyyət təşkil etmir; vasitə 1880-ci ildə hazırlanıb, insanlı sınaq növbəti baharda aparılıb.
Sardinka Qutusundan 40 Patente: Trouve Necə Bir İxtiraçı İdi?
Gustave Pierre Trouve 2 yanvar 1839-cu ildə La Haye-Descartes-da (bugünkü Indre-et-Loire) doğulub və 27 iyul 1902-ci ildə həyatını itirib. Atası Jacques varlı mal-qara taciri idi; oğlu isə yeddi yaşında bir sardinka qutusu və çətir tellərindən işləyən miniatür buxar mühərriki düzəldəcək qədər erkən parladı. Həyatının qalan hissəsi bu erkən başlanğıcın böyüdülmüş halı oldu.
Parisın mərkəzində, rue Vivienne 14 ünvanındakı emalatxanasında Trouve elektrikli nəqliyyat vasitəsindən əlavə təəccüblü bir çeşid istehsal etdi: daşınabilir mühərrikli elektrikli qayıq, elektrikli hava gəmisi, daşınabilir elektrikli təhlükəsizlik lampası, endoskop, elektrikli tüfəng, elektrikli "işıq qılıncları", elektrikli zinət əşyaları və işıqlı fəvvarələr. Yalnız öz adına qeydə alınmış 40 patent var; bəzi mənbələr ümumi sayın 70-i aşdığını və ona Légion d'Honneur ordeninin verildiyini bildirir. Emalatxanasından çıxan əl işi alətlər bu günə çatmışdırsa, hər biri eyni möhürü daşıyır: Trouve, 14 rue Vivienne, Paris - Eureka.
1881 yalnız trisiklin ili deyildi. Trouve həmin il Seine çayında doldurula bilən batareyalarla işləyən ilk elektrikli kənar mühərrikli qayığı ixtira edib sınadı; ilk kənar mühərrikin meydana çıxdığı il kimi Paris 1881 göstərilir. 1894-cü ildə isə elektrikli piano patentini aldı - bu ixtira illər sonra muzeyinin ən yeni parçalarından birinin əsasını qoyacaqdı.
Trouve-nin İxtirasından Sonra Elektrikli Nəqliyyat Vasitələrinə Nə Oldu?

Trouve-nin trisikli bir başlanğıc idi, amma tamamlanmış bir sistem deyildi. İlk məşhur dört təkərli elektrikli avtomobil, 1888-ci ildə Almaniyada istehsal olunan Flocken Elektrowagen oldu. 1890-cı illərdə elektrikli avtomobillər xüsusilə şəhər ərazilərində populyarlaşdı; səssiz idi, təmiz idi və istifadəsi asan idi. Erkən 1900-cü illərə gəldikdə üstünlük siyahısı təəccüblü dərəcədə müasir görünür: benzinli vasitələrdəki titrəmə, qoxu və səs-küy yox idi; ən əsası, qolla çevrilən əl krankını tələb etmirdilər.
O halda benzinin niyə öncə keçdiyi sualının cavabı yenə ölçülə bilən rəqəmlərdə gizlidir. Benzinli vasitələr daha uzağa və daha sürətli gedə bilirdi; uzun məsafəli turistik istifadədə məsafə üstünlüyü həlledici idi və benzin qiymətləri düşməyə başladı. 1912-də Charles Kettering-in elektrikli startor motoru əl qolu problemi aradan qaldırdı - elektrikli avtomobilin gündəlik istifadədəki ən real üstünlüklərindən biri bu sayədə aradan qalxdı. Təxminən 1920-yə gəldikdə elektrikli nəqliyyat vasitələri yollardan demək olar ki, tamamilə yox olmuşdu.
| Tarix | İnkişaf | Mənası |
|---|---|---|
| 1830-cu illər | Robert Anderson-un doldurulmayan batareyalı avtomobili | İlk elektrikli avtomobil cəhdi |
| 19 Aprel 1881 | Trouve-nin Rue Valois cəhdi | İnsan daşıyan ilk elektrikli nəqliyyat vasitəsi |
| 1884 | Thomas Parker-ın ilk seriya istehsalı elektrikli avtomobili | İstehsala keçən ilk nümunə |
| 1888 | Flocken Elektrowagen | İlk məşhur dört təkərli elektrikli avtomobil |
| 1912 | Kettering-in elektrikli startor motoru | Əl qolu problemini aradan qaldırdı |
| ~1920 | Elektrikli nəqliyyat vasitələrinin yox olması | Benzinli avtomobillərin qəti üstünlüyü |
Müdrik İntibahın Turnir Nöqtələri
20. əsrin sonunda hekayə bir də daha danılmalı oldu. 1990 emissiya qanunvericiliyindən sonra GM ilk məqsədyönlü seriya istehsalı elektrikli nəqliyyat vasitəsi cəhdi EV1-i başlatdı; 1996-da 1117 avtomobil istehsal edildi və icarəyə verildi. EV1, ilk müasir və kütləvi bazar üçün nəzərdə tutulmuş elektrikli avtomobil kimi kult izləyicilər qazandı. Əsl dönüş isə 2000-ci illərin əvvəlində gəldi: daha səmərəli litium-ion batareyalar sayəsində kiçik şirkətlər uzun məsafəli vasitələr inkişaf etdirməyə başladı. Tesla bu dövrdə 350 km məsafəli Roadster-ı inkişaf etdirdi; Roadster, litium-ion batareyalı ilk magistral yola uyğun seriya istehsalı tam elektrikli vasitə olaraq 200 mil üstü məsafə təklif etdi və batareya paketi dünyanın ən böyük və ən inkişaf etmiş Li-ion paketlərindən biri idi. Tesla Model 3, 2020-nin əvvəlində Nissan Leaf-i keçərək ən çox satılan elektrikli avtomobil oldu və iyun 2021-də 1 milyon satış həddini aşan ilk model kimi tarixə düşdü.
Descartes-da Açılan Trouve Muzeyi: Miras Niyə 2024-də Yenidən Kəşf Edildi?
Trouve-nin ölümündən təxminən 122 il sonra, 15 May 2024-də, doğulduğu yer Descartes-da onun adını daşıyan bir muzey açıldı. Muzey, filosof René Descartes-in doğulduğu yerdəki bir muzey kompleksinin bir hissəsidir; eyni kompleks René Descartes və yazıçı René Boylesve muzeylərini də bir yerdə saxlayır. 2022-də təsdiqlənən layihə, Trouve-nin 1894-cü il elektrikli piano patenti əsasında hazırlanmış işləyən bir replikanı da nümayiş etdirir.
Bu açılışın mənası yerli bir mədəniyyət xəbəri olmaqdan ötəri gedir. rue Vivienne 14-dəki köhnə emalatxanasının və Descartes-da doğulduğu yerin bu gün lövhələrlə işarələnmiş olması, bir ixtiraçının tarixdən silinməsinin və geri dönüşünün fiziki sübutudur. Elektrikli nəqliyyat vasitələri dövründə yaşayan bir oxucu üçün Trouve Muzeyi, yaddaşın da mühəndislik kimi baxım istədiyinin sübutudur.
Nəticə: İlk Elektrikli Avtomobili Kim Hazırladı?
Sualın dürüst cavabı, tərifə bağlıdır: Öz güc mənbəyi ilə insan daşıyan ilk elektrikli vasitə, 19 aprel 1881-ci ildə Gustave Trouvé tərəfindən Parisin Rue Valois küçəsində sürülmüş, təkmilləşdirilmiş Siemens mühərrikli Starley trikasikli idi. Praktiki, seriya istehsalına uyğun ilk elektrikli avtomobil isə ondan sonrakı onilliklərə, Parker və Flockenə məxsusdur.
Trouvé'nin hekayəsinin bu gün də danılmasının səbəbi, trikasiklin 12 km/saat sürəti deyil, o sürətin üzərində qurduğu məntiq zənciri idi: daha səmərəli mühərrik, təkrar şarj olunan batareya, uyğun şassi. Bu formula, 140 il sonra Tesla Roadster'ın batareya paketində və hər müasir elektrikli avtomobilin ötürmə qurğularında eyni ardıcıllıqla oxunur. Fərq yalnız miqyasdadır.
Mənbələr
- Gustave Pierre Trouvé - History Today
- Gustave Trouvé - Wikipedia
- Gustave Trouvé Facts for Kids - Kiddle
- Oliver Turland's Post - LinkedIn
- Cars - The Common Vein
- Short history of the electric vehicle - The Mobility House
- Gustave Trouvé: The First Outboard Motor, Paris 1881 - Powerboat News
- Maison natale de Descartes - MuseumsAtlas
- L'Espace Muséal (Descartes) - Touraine Val de Loire
- The History of the Electric Car - US Department of Energy