İlk Avtomobil Hansı? Benz Motorwagen-in Üç Hekayəsi

29 yanvar 1886-cı ildə Berlindəki bir masaya qoyulan patent sənədi bu gün də avtomobilin doğum şəhadətnaməsi kimi anılır. Amma o sənədin arxasındakı hekayə, əksər insanların bildiyindən xeyli mürəkkəbdir: Karl Benz-in mühərrikli nəqliyyat vasitəsi tək bir vasitə deyil, bir-birindən fərqli üç versiyayla həyata keçdi və "ilk avtomobil hansıdır" sualının dəqiq cavabı bu üç modelin ayrı-ayrı hekayələrində gizlidir.
DRP 37435: Avtomobilin Doğum Şəhadətnaməsi
Karl Benz, qaz mühərrikli vasitə üçün verdiyi patentin 2 noyabr 1886-cı ildə qeydiyyata alınması ilə tarixə düşdü. DRP 37435 nömrəli bu sənəd bu gün UNESCO-nun Dünya Yaddaşı proqramında avtomobilin başlanğıcını sənədləşdirən dünya əhəmiyyətli bir mənbə kimi siyahıda yer alır. 2026-cı ildə müraciətin 140 illiyi avtomobilin doğduğu markanın rəsmi kanallarında "140 Years of Innovation" adı ilə qeyd olundu.
Patentin əhəmiyyəti yalnız ixtira sənədi olmasında deyil, dizayn fəlsəfəsini qeyd etməsindədir. Benz-in inqilabı bir mühərriki mövcud avtomobile qoşmaq deyildi; mühərriki, şassi və ötürücünü tək bir bütöv olaraq, məqsədli qurulmuş benzinli vasitə kimi dizayn etmək idi. Bu bütövlükdə yanaşma onu daha əvvəl mühərrik quraşdırılmış atlı arabalardan kökündən ayırırdı. Bəs bu patent hansı avtomobili qoruyurdu və o avtomobil bu günkü halı ilə orijinaldırmı?
Model 1: Tullantıya Gedən, Sonra Yenidən Doğan Vasitə
Sıralamanın ilk həlqəsi patentlə eyniləşən vasitədir: Benz Patent-Motorwagen Nr. 1. Texniki kimliyi mühərrikin nə qədər erkən mərhələdə olduğunu dəqiq şəkildə göstərir. 954 sm³ həcmli təsilindrli, üfüqi, dördtaktlı mühərrik; liqroin adlanan yüngül neftdən alınan yanacaqla işləyirdi. Mercedes-Benz-in rəsmi məlumatına görə güc 0,75 at gücü (0,55 kVt); bəzi nəşrlərdə fırlanma tezliyinə və ölçmə metoduna görə 0,67 at gücündən 0,88 at gücünə qədər uzanan dəyərlər var. Moment isə təxminən 0,59 lb·ft səviyyəsində idi - müasir bir kompakt avtomobilin mühərrikinin bir faizindən azı.
Alovlanma kəsilməli cərəyan yaradan trembler bobin ilə təmin olunurdu; soyutma buxarlanmalı idi, yəni su tədricən itir və yenilənmək məcburiyyətində qalırdı. Boru şassi üzərində duran üç təkərli quruluşun sükanı velosipedlərin sükanına bənzər bir qolla - tiller ilə - idarə olunurdu. Ötürücü kəmər və zəncirlə maksimal sürət təxminən 16 km/s kimi göstərilir və vasitəyə o dövrdə 600 Mark qiymət verilmişdi.
Əsl təəccüblü hissə isə vasitənin taleyidir: Bu gün muzeylərdə sərgilənən, fotogenləşdirilən, replikası satılan o ikonik vasitə orijinal Motorwagen deyil. İlk vasitə istifadədən çıxdıqda tullantıya ayrıldı; təxminən 1895-ci ildə şirkətin satış müdiri vasitənin yeni korpus quraşdırılmazdan əvvəlki, 1886-cı ilin əvvəlindəki formasını yenidən yaratmağı hədəflədi. Yəni tarix kitablarında gördüyümüz Nr. 1 obrazı belə bir rekonstruksiyanın məhsuludur. Bu vəziyyət ikinci modelin hekayəsini daha da maraqlı edir.
Diqqət Çəkən Məqamlar
- DRP 37435 patenti 29 yanvar 1886-da verildi və 2 noyabr 1886-da qeydiyyata alındı.
- Model 1: 954 sm³ bir silindr, 0,75 a.g., maksimum ~16 km/saat, qiyməti 600 Mark.
- Orijinal Nr. 1 xarabaya ayrıldı; bu günkü forması ~1895-cü ildə yenidən qurulub.
- Bertha Benz 5 avqust 1888-ci ildə Mannheimdan Pforzheimə 106 km yol qət etdi - ilk uzun məsafəli avtomobil səyahəti.
- Səyahət avtomobilin yuxarı qalxma zəifliyini üzə çıxardı; Benz silindr həcmini artırdı və ikinci bir kəmər sistemi əlavə etdi.
Model 2: Tarixin kölgəsində qalan praktik addım
İki model arasındakı halqa, ən az sənədləşdirilən, lakin bəlkə də ən maraqlı olanı: Model 2. Bu versiyanın gücü ilk avtomobilinkindən təxminən iki dəfə çox artaraq 1,5 a.g. (1,1 kVt) səviyyəsinə çatmışdı. Daha güclü mühərrik, daha istifadəyə yararlı avtomobil demək idi - və məhz buna görə bəzi avtomobil tarixçiləri hesab edir ki, real mənada praktik ilk avtomobilin hansı olması sualını Model 2 üzərindən müzakirə etməyə dəyər.
Model 2-nin kölgədə qalmasının səbəbi qismən qeydlərin seyrəkliyi, qismən də ondan sonra gələn üçüncü modelin yaratdığı parlaqlıq idi. Benz & Cie, Motorwagen'i 1885-1893 illəri arasında istehsal etdi və bu proses tək bir prototipten seriyaya uzanan öyrənmə əyrisini izlədi. Hər model əvvəlkini ən aydın zəifliyini aradan qaldırdı: güc artdı, istifadəyə yararlılıq yaxşılaşdı. Üçüncü model isə bu əyrinin ən məhsuldar nöqtəsinə çatdı və tarixin şahidi olduğu ən böyük sınaqdan keçdi.
Model 3 və Bertha Benzın 1888-ci ildəki 106 kilometri

Silsilənin zirvəsi olan Model 3, gücü 2 a.g. (1,5 kVt)-a yüksəldən versiya idi və 1886-cı ildən etibarən bir neçə variantla istehsal edildi. Bu model, Motorwagen'in dünya səhnəsinə çıxmasını təmin edən hadisənin qəhrəmanı oldu: 5 avqust 1888-ci ildə Bertha Benz, ərinə xəbər vermədən iki oğlunu götürüb Mannheimdan anasının yaşadığı Pforzheimə yola düşdü. Marşrut 106 km ətrafında idi və təxminən 12 mil/saat (təxminən 19 km/saat) sürətlə gedən avtomobil üçün uzun, yorucu bir gün demək idi. Bu, tarixin ilk uzun məsafəli avtomobil səyahəti idi - eyni zamanda avtomobilin marketinqinin ilk böyük addımı. Əlavə etmək lazımdır ki, Bertha əvvəlcə işi maliyyələşdirən şəxsin özü idi.
Səyahət hər şeyin qaydasında getdiyi bir piknik deyildi. İki sürətli ötürmə zəif mühərriklə birləşəndə yüksəkliklər ciddi problem oldu: mühərrik sönür, avtomobil çətinlik çəkəndə Bertha və oğulları çiyinləri ilə itələmək məcburiyyətində qalırdı, hətta yüksəkliklərdə avtomobili birlikdə itələmələri lazım gəlirdi. Yollar pisləyişli və izdihamlı idi; üçü avtomobili idarə etmək üçün növbəyə durdu. Benzini apteklərdən təmin etdi - buna görə də apteklər tarixdəki ilk benzin stansiyaları hesab edilir. Əyləcin təmiri üçün isə sərracdan dəri aldı və alətindən istifadə etdi.
Amma məhz bu nöqtədə səyahətin mühəndislik dəyəri ortaya çıxır: Berthanın yaşadığı çətinliklər avtomobilin ən kritik zəifliyini - yuxarı qalxma qeyri-kifayətliliyini - konkret məlumatla ortaya qoydu. Benz bu geri bildirimi texniki cəhətdən işlədi: silindr həcmini artırdı və ötürücüyə ikinci bir kəmər sistemi əlavə edərək güc ötürülməsini yamaclarda daha istifadəyə yararlı hala gətirdi. Praktik bir mühəndislik dövrü: sahədəki nasazlıq hesabatı, dizayn revizyonu, daha yaxşı avtomobil. Model 3 bu dövrün nəticəsində tarixin ilk uzun məsafə etibarlılıq testini keçmiş oldu.
| Model | Güc | Önə çıxan xüsusiyyət |
|---|---|---|
| Nr. 1 | 0,75 ah | Patentli ilk vasitə; 954 cc tək silindr; ~1895-ci ildə yenidən quruldu |
| Nr. 2 | 1,5 ah | Güc iki dəfə artırıldı; praktik istifadəyə ən yaxın halqa |
| Nr. 3 | 2 ah | Bertha Benzin 106 km yolunu qət edən model |
Bəs İlk Avtomobil Əslində Hansıdır?
Sualın bu qədər mübahisəli olmasının səbəbi "avtomobil" sözünün tərifindədir. 1769-cu ildə Nicolas-Joseph Cugnot buxarlı üç təkərli vasitəsi ilə öz-özü hərəkət edən quru nəqliyyatını həyata keçirmişdi; bəziləri ilk avtomobili onun düzəltdiyini sayır, hətta 1771-ci ildəki ilk avtomobil qəzası da ona aid edilir. Tarixin daha geniş panoramasında nəticəyə aparan yüz minlərlə patent və bir-birini əvəz edən ixtiralar var; "ilk gerçek avtomobilin" hansı olması barədə fikir ayrılığı asanlıqla bağlanmır.
Amma praktiklik meyarı işə düşəndə mənzərə aydınlaşır. Cugnotun buxarlı vasitəsi öz-özü hərəkət edən ilk maşındır; Benzin vasitəsi isə ilk praktik benzinli avtomobildir. Mühərriki, şassini və ötürücünü tək bir məqsədlə qurulmuş vasitədə birləşdirməsi və gündəlik istifadəyə davam gətirməsi tarixçilərin əksəriyyətini Benz avtomobilini həqiqətən funksional ilk vasitə kimi qəbul etməyə gətirib çıxarır. Yəni sualın səmimi cavabı belədir: İlk avtomobil praktikliyi ölçü götürdükdə Benz Patent-Motorwagenidir; üç modeldən hansının "əsl" praktik ilk avtomobil sayılacağı isə gücü və istifadəyə yararlılığı harada məhdudlaşdırdığınızdan asılıdır - buna görə də Nr. 2 və Nr. 3-ün hekayələri tək bir əfsanənin arxasında əzilməyə layiqdir.
Miras: Replikalar, Muzeylər və Qiymətverilməyən Orijinal
Motorwagenin bu günkü görünmə qabiliyyətinin böyük hissəsi yenidən qurmalara və replikalara əsaslanır. Mercedes-Benzin 2002-ci ildə istehsal etdiyi replika bir dövr satışa çıxarılmışdı; orijinal vasitə isə bir Alman muzeyində, qiyməti ölçülməyəcək dəyərdə durur. Yaponiyadakı Toyota Avtomobil Muzeyində həmçinin ~15 km/saat sürətlə hərəkət edən bir replika sərgilənir. Hərrac qeydləri 1886 Motorwagen rekonstruksiyalarının maraq gördüyünü təsdiqləyir: 2013-cü ildə 41.250 ABŞ dollarına satılan bir nüsxə 2019-cu ildə də bir hərracda lot kimi təqdim olundu; başqa bir replika isə 34.500-44.000 funt-sterlinq diapazonunda əməliyyat gördü.
Marka tarixi baxımından bağ da birbaşadır: Benz & Cie ilə aynı il - 1886-cı ildə - paralel işləyən Daimlerin səyi Mercedes-Benzin "ən qədim avtomobil istehsalçısı" mövqeyinin təməlini qoyur. 1893-cü ildə Benz patentini aldığı cüt-oxlu sükanı daşıyan Victoria modeli, Motorwagenin üç təkərli quruluşundan dörd təkərə keçərək müasir avtomobilə çevrilmə yolunun ilk addımı kimi önə çıxır.
Üç hekayə, bir patent
"İlk avtomobil hansıdır" sualına veriləcək ən möhkəm cavab tək bir nəqliyyat vasitəsi deyil, bir inkişaf zənciridir: patentlə özəlləşən, hurdaya gedib 1895-ci ildə yenidən doğan Nr. 1; gücü ikiqat artırıb praktikiliyə ilk ciddi addımını atan Nr. 2; və Bertha Benzin 106 kilometrliyi ilə həm sahədə sınaqdan keçirilən, həm də o sınağın gətirdiyi həcm artımı və ikinci kəmər sistemi ilə yetkinləşən Nr. 3. Patent bir gecədə doğulmadı; üç versiya, bir qadının mühəndislik sınağı və bir neçə aptar dolusu yanacaqla avtomobili həyatla bağladı. 140 ildən sonra baxanda görünən şey budur: tarixi yaradan tək bir dahi deyil, təkrarlanan bir mühəndislik dövrüdür.
Mənbələr
- Benz Patent Motor Car: ilk avtomobil (1885–1886) - Mercedes-Benz Group
- Benz üçtəkərlisi patent kimi qeydiyyata alınıb - Mercedes-Benz Public Archive
- Patent DRP 37435 "Qaz mühərriki ilə işləyən nəqliyyat vasitəsi" - UNESCO
- Benz Patent-Motorwagen - Wikipedia
- 1886-cı il Benz Patent Motorwagen inqilaba səbəb oldu - Car and Driver
- İlk avtomobili kim düzəltdi? - History.com
- İlk praktik avtomobil - EBSCO Research Starters
- Karl Benz ilk praktik avtomobili qurdu, amma Bertha Benz onu məşhur etdi - AutomotiveHistory.org
- 1886 Benz Patent-Motorwagen rekonstruksiyası - RM Sotheby's
- Mercedesin öz replikasını satın alın - Motor Authority