IndyCar-da Qadın Sürücülər: Danica Patrickdən Bu Günə

Bir qadın pilotun kaskını taxıb Indianapolis 500 piştinə girdiyi o ilk günə qədər, açıq təkər yarışlarının qapıları qadınlar üçün rəsmən bağlı idi. İndi isə 2026 qriddə adlar var, kilometr daşları var, hələ açılmamış qapılar da var. IndyCar-dakı qadın pilotların hekayəsi, motorsportun ən cəsur hekayələrindən biridir - və əmin ol, onu danışmaq məni hər dəfə həyacanlandırır. Gəlin əvvəldən başlayaq: Danica Patrick necə tək idi? Onun yolunu kim açdı və bu gün kimlər o yoldan gedir?
Hər Şey Janet Guthrie ilə Başladı
Janet Guthrie-nin hekayəsi, həqiqətən də bir aşq hekayəsidir. Iowa City-də 1938-ci ildə dünyaya gələn Guthrie, 1977-ci ildə həm Indianapolis 500, həm də Daytona 500-də iştirak hüququ qazanan ilk qadın oldu. Düşün bir: iki böyük yarışa aynı il damxasını vurmaq. Üstəlik yol asan deyildi. 1976-cı ildə Indy 500-ə ilk giriş cəhdində kvalifikasiya ala bilmədi. Tam o anda əfsanəvi A.J. Foyt işə qarışdı və ehtiyat avtomobilini ona sınaq üçün borc verdi. Guthrie həmin avtomobildə etdiyi ən yaxşı məşq turu ilə kvalifikasiyaya rahat girərdi - bir azdan nə dediğimi anlayacaqsan.
Guthrie üç dəfə Indy 500-də yarışdı: 1977-ci ildə 26. sıradan başlayıb 29. oldu, 1978-ci ildə biləyi qırıq halda yarışaraq inanılmaz bir 9. yer aldı, 1979-cu ildə isə 14. sıradan start alıb 34. bitirdi. NASCAR tərəfində də pioner idi: 1976 World 600-də 15. olaraq superspeedway yarışında irəliləyən ilk qadın, 1977 Daytona 500-də isə 12. bitirib ən yaxşı çaylaq mükafatını qazandı. IndyCar-dakı ən yaxşı bitirişi 5. yer idi və 1977 Bristol-dakı 6. yeri, müasir dövrdə bir qadın tərəfindən alınmış ən yaxşı üst liqa NASCAR nəticəsi olaraq 2014-cü ilə qədər əlində qaldı.
Bəs bu qədər istedadlı bir pilot niyə erkən təqaüdə çıxmaq məcburiyyətində qaldı? Cavab kədərli, lakin vacibdir: korporativ sponsorluq tapa bilmədi. O dövrdə motorsportun daxilindəki köhnə, qapalı dairə şəbəkəsinin qadın pilotlara qapıları aralamadığını illər sonra da açıq şəkildə bildirdi. Guthrie-nin kaskı və yarış geyimi bu gün Smithsonian-da sərgilanir; adı International Motorsports Hall of Fame-ə (2006) və Automotive Hall of Fame-ə (2019-cu ildə 5. qadın olaraq) yazıldı. 2024-cü ildə isə NASCAR Landmark Award ilə şərəfləndirildi. Yəni hazırladığı zəmin, ondan sonra gələn hər kəsi daşıdı.
Önə Çıxanlar
- 1977: Janet Guthrie, Indy 500-də iştirak hüququ qazanan ilk qadın oldu.
- 2008: Danica Patrick, IndyCar yarışı qazanan ilk və tək qadın.
- 2009: Patrick-in 3. yeri, bir qadının Indy 500-dəki ən yaxşı nəticəsi.
- 9 start: Sarah Fisher, Indy 500-də ən çox yarışan qadın rekordunu əlində saxlayır.
- 2026: Katherine Legge, Indy-Charlotte Double-ı sınayan ilk qadın oldu.
Yolu Genislədirənlər: Lyn St. James və Sarah Fisher
Guthrie qapını araladıysa, ondan sonra gələnlər bu qapını sonuna qədər zorladı. Lyn St. James, 1992-ci ildə Indy 500-ü 11. bitirərək yarışın çaylaq mükafatını alan ilk qadın oldu. Yarışı toplamda yeddi dəfə qacdı və dözümlülük yarışlarında da parlaq idi: masasında iki dəfə 24 Hours of Daytona, bir dəfə də 12 Hours of Sebring qələbəsi var.
Sarah Fisher isə fərqli bir növ pioneerdır. Doqquz Indy 500 startı ilə qadınlar arasında ən çox start alan ad. 2000-də hələ 19 yaşında ikən Indy 500-də yarışan ən gənc qadın oldu. Amma əsas fərqi budur: IndyCar Series tarixində komanda sahibi olan yeganə qadın və eyni zamanda serinin ən gənc komanda sahibi. Yəni pistdə sürdü, sonra öz komandasını qurub gridi idarə edənlərin sırasına girdi. Məncə bu, pilotluq qədər cəsarət tələb edən bir addımdır.
Siyahıya daha bir ad əlavə olunsun: Venesuelalı Milka Duno da Indy 500-də yarışan qadınlar arasında yer aldı. Simona de Silvestro isə? 2010-da Indy 500-də çaylaq mükafatını qazandı, dörd mövsüm tam ştatlı IndyCar sürüçüsü oldu, Formula E-də xal alan və tam ştatlı yarışan ilk qadın oldu, hətta F1 testi də etdi. Amma 2015-də xəyal etdiyi Sauber F1 kreslosu, sponsorluq pulu yetərsiz qaldığı üçün birTürlü reallaşmadı. Görürsən, pul məsələsi hər hekayədə qarşımıza çıxır - bunu bir azdan açacağıq.
Danica Patrick: Tarixi Dəyişən Ad
İndi səhnəyə bu hekayənin ulduzu çıxır. Danica Patrick, IndyCar yarışı qazanan yeganə qadın. 2005-də ilk Indy 500-ündə çaylaq mükafatını aldı, 2008-də isə tarixə düşdü: IndyCar yarışı qazanan ilk qadın sürücü. Və 2009-da Indy 500-də 3. olaraq bir qadının bu yarışda aldığı ən yaxşı nəticəni əldə etdi. Məncə ən təsirli tərəfi budur: bunların hamısını Patrick-dən əvvəlki pioneerlərin açdığı yolda edən, amma o yolu bambaşka bir səviyyəyə daşıyan biri olmağı bacarması.
Patrick-in təsiri IndyCar ilə məhdudlaşmadı. NASCAR tərəfinə keçdi, 2012-də karyerasının ən yaxşı sıralaması olan 10-luğu yaxaladı. Və 2013 Daytona 500-də 196.43 mph ilə pole pozisiyası alan ilk qadın oldu - o tur, hələ də Daytona 500 tarixindəki ən sürətli tək avtomobil pole turu. Texniki maraqlılara qeyd: pole turundakı o sürət, avtomobilin pistin tamamında əldə etdiyi ən yüksək sürətlə deyil, iki müəyyənedici turun orta sürəti ilə ölçülür; bir mənada şifahi imtahanın ən kritik sualına ilk cəhddə düzgün cavab vermək kimi.
2018-ə keçək: Patrick, Indy 500-ə bir vida yarışı üçün qayıtdı və 227.610 mph-lik 4-tur ortalaması ilə Fast Nine Shootout-a girərək 9. sıradan kvalifikasiya oldu. O yarış onun son IndyCar yarışı idi; ardından mikrofonun qarşısına keçib TV analitliyinə başladı. Bəzi pilotlar səssizcə təqaüdə çıxır; Patrick, səhnədə bir final şousu ilə çıxdı.
Qadınlar Indy 500-ü Qazana Bilərmi? Bu Günün Cavabı
Sualtı sorulan bu sualın dəqiq cavabı budur: Hələ bir qadın Indy 500-ü qazanmadı, amma yarışdan çəkilən yoxdur. Ən yaxşı nəticə Danica Patrick-in 2009-dakı 3-lüyü, ən çox start Sarah Fisher-ın 9 startı. Qazanmaq məsələsi bacarıqdan çox fürsətlə bağlıdır - və fürsət də, bir azdan görəcəyimiz kimi, griddeki qadın sayısı ilə birbaşa əlaqəlidir.
Bununla belə, bəzi illərdə griddə heç bir qadın pilot olmur. 2020-ci il Indy 500 tam da belə bir nümunə idi: Pippa Mann sponsorluq tapmadığı üçün iştirak edə bilməyəndə yarışda tək bir qadın pilot belə yox idi. Saniyədə təxminən 100 metrdən çox - avtomagistralda səni ötürən avtomobilin iki qatından çox. Yəni irəliləyiş düz bir xətt deyil; bəzən irəli, bəzən geri gedir.
2026-da Kimlər Var? Katherine Legge və Yeni Nəsil
2026-ya gəldikdə IndyCar start qərgindəki qadın hekayəsi Katherine Legge'nin ətrafında fırlanır. Legge, 2026-cı ildəki 110. Indianapolis 500-ə HMD Motorsports with AJ Foyt Racing ilə No. 11 Chevrolet ilə geri döndü və qərgindəki tək qadın pilot olaraq iştirak etdi. 229.456 mph-lik 4-dövrəlik kvalifikasiya ortalaması ilə 9. sıradan (9-cu sıranın ortası) start götürdü və iki dəfə Indy qalibi Josef Newgarden'ın elə arxasında yer tutdu. Bu, onun beşinci Indy 500 startı idi.
Amma 2026-nın əsl tarixi anı başqa yerdə idi: Legge, 24 may 2026-da Indy 500 və NASCAR'ın Coca-Cola 600-ünü eyni gündə qaçmağa cəhd edən ilk qadın oldu. Bu məşhur Indy-Charlotte Double, yarışdan sonra bir ştatlararası səyahət deməkdir - dünyanın ən yorucu birgünlük tapşırıqlarından biri. Təəssüf ki, cəhd Ryan Hunter-Reay ilə baş verən bir hadisədən sonra erkən sona çatdı. Yenə də cəhd etmək belə tarixdir. Bilmədiyim bir şey yoxdur əslində, amma Legge'nin pist rekordlarına da bir nəzər salaq: 2023-də 231.627 mph-lik ən sürətli tək dövrə kvalifikasiyası və 231.070 mph-lik ən sürətli 4-dövrəlik ortalaması ilə Indy 500 sürət rekordlarını əlində saxlayır. O sürət nə deməkdir bilirsən? Saniyədə təxminən 100 metrdən çox - avtomagistralda səni ötən avtomobilin iki qatından çox.
Gələcəyə baxdıqda isə Jamie Chadwick'in adı önə çıxır. INDY NXT by Firestone-da (IndyCar'ın bəsləmə seriyasında) yarışan Chadwick, Legge ilə idmanın böyüməsi haqqında danışdığı bir video ilə də gündəmə gəldi. 2026 əsas qərgində Palou, Kirkwood, Lundgaard, O'Ward kimi adlar var; qalıcı bir ikinci qadın adı hələ yoxdur. Yəni qadın pilotların əsas seriyaya çıxma boru kəməri hələ tikilmə mərhələsindədir.
İmkanlar və Maneələr: Pul, Nümayəndəlik və Gələcək

Bu hekayənin acı həqiqəti budur: bacarıq heç vaxt problem olmayıb; pul olub. Guthrie sponsorluq çatışmazlığı üzündən erkən təqaüdə məcbur edildi, de Silvestro'nun F1 xəyalı sponsorluq büdcəsiz qaldı, Mann 2020-də qərgində ola bilmədi. Bundan əlavə, motorsportdakı qadınlar kişi həmkarlarının aldığından qat-qat çox maraq çəkir, amma bu maraq sponsorluqlara çevrilmir. Digər tərəfdən mənzərə tamamilə qaranlıq deyil: dəstək şəbəkələri, əhatəlilik təşəbbüsləri və Porsche'nin Şimali Amerika qadın pilot proqramı kimi strukturlar yeni nəslə qapılar açır. Əlbəttə, bir müzakirə də var: kota əsaslı yanaşmaların qadın pilotları tokenləşdirib səylərə əslində zərər verə biləcəyi tənqidi. Tarazlıq, real imkan ilə nümayiş üçün olan nümayəndəlik arasında qurulmalı olan bir şeydir.
İndi əvvəldəki suala toplu cavab verək: IndyCar-da qadın pilotlar üçün yol, Janet Guthrie-nin 1977-ci ildəki cəsarətli ilk addımı ilə açıldı; Lyn St. James və Sarah Fisher genişləndirdi, Danica Patrick zirvəyə daşıdı - tək IndyCar qələbəsi, tək Daytona 500 polu və bir qadının Indy 500-dəki ən yaxşı nəticəsi ilə - və bu gün Katherine Legge həm 110. Indy 500-də, həm də tarixi Double cəhdi ilə bu irsi yaşadır. Qazanan bir qadın hələ yoxdur, amma bu sual işarəsi deyil; geri sayımdır. Səncə növbəti kilometr daşı kimin olacaq? Mən o günü səbirsizliklə gözləyirəm.