Tofaş Neden Peugeot ve Citroën İçin de Üretim Yapıyor?

Bursa'da bir fabrika düşünün: kapılarından bir gün Fiat çıkıyor, ertesi gün Peugeot, bir sonraki gün Citroën, Opel, hatta Vauxhall. Kulağına biraz sürreal geldi, değil mi? Ama bu gerçek bir hikâye ve 2007'de tek bir projeyle başladı. Tofaş'ın neden yalnızca Fiat değil de aynı çatı altındaki başka markalar için de üretim yaptığını merak edenler için: cevap, tek bir anlaşmadan bugünün K9 projesine uzanan, neredeyse yirmi yıllık bir sözleşmeli üretim geleneğinde saklı.
Bu yazıda o geleneği adım adım izleyeceğiz. Ama önce şu soruyu soralım: Fiat ile özdeşleşmiş bir fabrika, rakip bir gruba nasıl olur da araç satar, üstelik o aracın fikri mülkiyeti nasıl olur da hâlâ kendisinde kalır?
Fiat'ın Bursa'daki Evi: Kısa Bir Kuruluş Hikâyesi
Tofaş, 1 Ekim 1968'de Vehbi Koç önderliğinde Koç Holding ve İtalyan Fiat ortaklığıyla kuruldu. İlk model Murat 124, 1971'de Fiat lisansı altında bantlardan indi. Yani fabrika, ilk gününden beri bir ortaklığın çocuğuydu; bu detay, ileride anlatacağımız çok markalı üretim hikâyesinin tohumu aslında.
1975'te Mısır'a ihracat başladı, 1990'da kapasite 100 bin adede, 1993'te 250.000 adede ulaştı. 1994 ise kritik bir yıldı: Tofaş Ar-Ge kuruldu. Fabrika artık sadece başkasının çizdiği arabayı monte eden bir yer değil, kendi aracını tasarlayabilen bir mühendislik merkeziydi. Bugünkü ortaklık yapısında Koç Holding ve Stellantis eşit paylarla, yüzde 37,8'er oranında yer alıyor; kalan yüzde 24,3 diğer ortaklarda. Yıllık üretim kapasitesi 450 bin araç.
Öne Çıkanlar
- 2007: Minicargo projesiyle Tofaş, tarihinde ilk kez PSA'ya araç üretti (Peugeot Bipper, Citroën Nemo)
- Minicargo'nun fikri mülkiyet hakları Tofaş'a aitti; toplam yatırım 265 milyon sterlin
- 2013: Tofaş, FCA'nın 175 fabrikası arasında WCM Altın Seviye'ye yükseldi
- 2025-2026: K9 projesiyle Bursa'da dört markanın beş modeli üretiliyor, yıllık 100 bin araç kapasiteyle
2007 Minicargo: Tofaş Bir İlke İmza Attığında

Üç Marka, Tek Bant
Hikâyenin dönüm noktası 2007'de geldi. Fiat, PSA Peugeot Citroën ve Tofaş, hafif ticari araçlarda ortak bir proje geliştirdi; kod adı Minicargo. Sonuçta üç farklı isimle aynı araç ailesi piyasaya çıktı: Fiat Fiorino, Citroën Nemo ve Peugeot Bipper. Araçlar 2007 sonundan itibaren kademeli olarak pazara sürüldü ve dünya tanıtımı doğrudan Bursa'da yapıldı. 3,86 metre uzunluğuyla segmentinde kısa boyutlu, şehir içi kullanım için kuytu dar sokak dostu bir araçtı.
İşin çarpıcı yanı şu: bu, Tofaş'ın tarihinde ilk kez bir modelinin haklarını PSA'ya sattığı ve PSA grubuna üretim yaptığı olaydı. Daha da önemlisi, projenin fikri ve sınai mülkiyet hakları Tofaş'taydı. Yani Tofaş burada sıradan bir montajcı rolünde değildi; aracı geliştiren, tasarımı sahiplenen taraf konumundaydı. Basında bu ortak üretim platformunu kuran anlaşma, döneminin en büyük sanayi hamlelerinden biri olarak lanse edildi; doğal olarak, çünkü benzeri Türkiye'de görülmemişti.
Rakamlar Neler Söylüyor?
Minicargo toplamda 265 milyon sterlinlik bir yatırımdı ve bunun 132 milyonu doğrudan Ar-Ge'ye harcandı. Projeyle kapasite 250 binden 360.000'e çıktı; 2008'de ise 400 bine ulaştı. Aynı yıl Tofaş Ar-Ge Merkezi resmen tescillendi: 17.000 metrekarelik merkezde 500'den fazla çalışan görev alıyor, patent başvuruları beş yılda 145'e ulaşmıştı. Kısacası Minicargo, Tofaş'ın bir otomobil montaj tesisinden küresel ölçekli bir üretim ve mühendislik şirketine evrilmesinin somut kanıtıydı.
2009: Kuzey Amerika Kapısı Açılıyor

Burada sık yapılan bir karışıklığı düzeltelim: 2009'da Türkiye'den Kuzey Amerika'ya ihraç edilen ilk araç, Tofaş'ın değil, Ford Otosan'ın ürettiği Ford Transit Connect oldu. Kocaeli'deki üretim hattından çıkan Transit Connect, ABD ve Kanada yollarına açıldı ve dört yılda 176 bin adet ihraç edildi. Bu, Türkiye'nin otomotiv ihracat tarihi için dev bir kilometre taşıydı; ABD'ye giden Transit'lerin dörtte biri Türkiye üretimiydi.
Peki Tofaş bu resmin neresinde? Aynı küresel ihracat rüzgârından o da yararlandı. Daha 2011'de Doblo, Opel ve Vauxhall markaları için üretilmeye başlandı; 2013'te ise Doblo'nun ABD ve Kanada'ya ihracatını hazırlayan yatırımlar duyuruldu. Ram ProMaster City adıyla Kuzey Amerika pazarına çıkan araç da bu çabanın ürünüydü. Yani 2009'un kapısı Ford Otosan açtı, Tofaş da o kapıdan kendi arabasıyla geçti.
2013 WCM Altın Seviye: Kalite Sınavından Geçen Fabrika
Çok markalı üretim güzel de, dünya devleri neden aracını tam olarak Bursa'ya emanet etsin? Cevabın bir bölümü 2013'te geldi. Tofaş, Fiat-Chrysler dünyasındaki 175 üretim tesisi arasında WCM (Dünya Klasında Üretim) programında Altın Seviye'ye yükselen fabrika oldu. Bunu bir sınav gibi düşünün: grubun tüm fabrikaları aynı kalite ölçütlerinden geçiyor ve Bursa, tedarikçilerin 350 fabrikası dahil bu seviyeye ilk kez çıkan tesis olarak öne geçiyor.
Zaten 2009'da FCA bünyesinde Gümüş Seviye'ye ulaşan ilk fabrika Tofaş'ydı. Bu dereceler abartı değil, gerçek birer kalite referansı: peş peşe gelen markaların Bursa'yı üretim üssü seçmesinin ardında bu güvenilirlik kaydı var.
Stellantis Çağı ve Bugünkü K9 Projesi
Birleşmeden Tek Çatıya
Zincirin son halkası için takvimde ileri saralım. 2020'de FCA ile PSA birleşerek Stellantis'i kurdu. Böylece Fiat, Peugeot, Citroën, DS, Opel ve Vauxhall tek çatı altına girdi; Tofaş'ın ortaklarından biri olan Fiat tarafı da doğal olarak bu yeni gruba dönüştü. 2025'te ise Stellantis, Türkiye'deki operasyonlarını Tofaş'a devretti ve Eylül 2025'te stratejik bir üretim anlaşması imzalandı.
K9: Dört Marka, Beş Model, Tek Bant
İşte hikâyenin bugünkü durumu: 300 milyon dolarlık K9 yatırımıyla üretim resmen başladı ve ilk banttan inen model Fiat Doblò oldu; resmi tören 26 Ekim 2026'da Bursa'da yapıldı. K9 kapsamında dört markanın beş modeli üretiliyor: Citroën Berlingo, Fiat Doblò, Opel Combo, Peugeot Rifter ve Peugeot Partner. Yıllık kapasite 100 bin araç. İhracat hedefi ise Orta Doğu ve Afrika ülkeleri; demonte araç ihracatı dahil yıllık 150 bin adet hedefleniyor.
Anlaşma çerçevesinde Tofaş, 2024-2032 arasında toplam 1 milyon araç üretmeyi hedefliyor. Yatırım rakamlarıyla ilgili bir netleştirme yapalım: K9 için duyurulan tutar 300 milyon dolar civarında; farklı belgelerde anlaşma kapsamındaki üretim sözleşmesi yatırımı euro bazında ayrı gösteriliyor. Bu farklar bir çelişki değil, farklı kapsamların ayrı muhasebesi. Nitekim önceki hafif ticari nesillerine beş yılda yaklaşık 1 milyar dolar yatırılmıştı.
Bursa'daki tablo da hızla değişti. 2026 başında Citroën Berlingo, marka tarihinde ilk kez Türkiye'de üretilmeye başlandı; Peugeot Rifter'ın bant çıkışı temmuz sonunda geldi. Aynı yıl, 11 yılda 1,4 milyon adet üretilen Fiat Egea'nın üretimi temmuzda sonlandı. Eskiye veda, yeniye kapı açılır misali: fabrika büyük ticari modellere, yani Fiat Ulysse/Scudo, Peugeot Traveller/Expert, Citroën Spacetourer/Jumpy ve Opel Zafira/Vivaro ailelerine ek olarak hafif ticari segmente yoğunlaştı.
Peki Neden Tofaş Birden Fazla Markaya Üretim Yapıyor?
Söz verdiğimiz net cevabı verelim: Tofaş, Fiat'la 1968'de kurulan ortaklığın ve 2007 Minicargo projesiyle başlayan sözleşmeli çok markalı üretim geleneğinin doğal sonucu olarak, bugün Stellantis çatısı altındaki Peugeot, Citroën, Opel ve Vauxhall için üretim yapıyor. Koç Holding'in hem Tofaş hem Stellantis nezdinde ortak konumda olması, Bursa fabrikasının 450 bin araçlık kapasitesi, Ar-Ge gücü ve WCM Altın Seviye'yle kanıtlanmış kalite altyapısı bu modelin temel dayanakları.
Burada bir itiraf da gerekli: 90'lar ve 2000'lerin Türkiye otomobil sanayii zaman zaman montaj ağırlıklı üretimle eleştirildi. Ama Tofaş örneği bu eleştiriyi aşan bir kanıt sunuyor. Çünkü Doblo ve Minicargo projelerinin fikri ve sınai mülkiyeti Tofaş'ta. Bir fabrikanın kendi geliştirdiği aracı başka markalara kendi ismiyle satarak üretmesi, montajcılıktan çok öte bir şeydir; bu, tam anlamıyla tasarım ve üretim sanayii demek.
Bu Hikâyenin Bugünkü Anlamı
Tofaş'ın çok markalı üretim serüveni bir tesadüf değil, arka arkaya gelen doğru hamlelerin ürünü: 1994'te kurulan Ar-Ge, 2007'de fikri mülkiyetin korunarak kurulan ortaklık, 2013'te kazanılan Altın Seviye ve 2025'te imzalanan K9 anlaşması. Her adım bir öncekinin üzerine inşa edildi.
Bir sonraki merak edilen soru belli: 2032'ye kadar 1 milyon araç hedefi gerçekten tutacak mı? K9 hattından çıkan ilk Doblò'yu gördük; sırada ihracat rakamları var. Bursa'nın hikâyesi yazılmaya devam ediyor ve bu kez sahneye sadece Fiat çıkmıyor.
Kaynaklar
- The new compact, economy van concept developed by Fiat and PSA Peugeot Citroën in partnership with Tofas
- Minicargo, 'Nemo, Fiorino ve Bipper' oldu
- Tofaş, Minicargo'nun üretimine başladı
- Ford Otosan - Vikipedi
- Koç Holding - Tofaş'ın K9 Yatırımı Üretime Başladı
- Tofaş ve Stellantis üretim sözleşmesi imzaladı
- Tofaş targets to produce 1M vehicles by 2032 under Stellantis deal
- Fiat Doblo Türkiye'ye döndü: Tofaş'ta 5 model üretilecek
- Tarihçe - Tofaş resmi sitesi
- 'Altın' fabrika