Avtomatik sürüşü idarə edən çiplər: Nvidia və Mobileye

Lidardan, radardan və kameralardan saniyədə onlarla meqabayt məlumat axır. Bunu saniyənin mində birində qərara çevirən bir beyin lazımdır. Bəs bu beyinləri kim istehsal edir və bu silikon müharibəsinin bahasını kim ödəyir?
Otonom sürüş çipləri nədir və niyə bu qədər vacibdir?

Otonom avtomobilin içindəki çipi, daha doğrusu çipin yerləşdiyi kompüteri, maşının beyni kimi düşün. Gözlərin (kameralar), qulaqların (radar) və lazer məsafəölçənlərin (lidar) topladığı xam məlumatı, sükanı döndərən və əngə basan əmrlərə çevirən şey məhz bu kompüterdir. Robotaksi şirkətlərindən biri öz sürüş aparatını təqib edərkən hesablamanı sürücünün beyninə bənzədir: xam sensor məlumatını real vaxt sürüş əmrlərinə çevirən orqan kimi.
Buradaki miqyas başı qarışdıran xarakterlidir. Təxminlərə görə avtomobildəki kameralar saniyədə 20 ilə 60 MB məlumat istehsal edir, lidar 10 ilə 70 MB, radar isə daha mötədil olub saniyədə təxminən 10 KB. Bunu ev internetindən axan video kimi düşünmə; burada axan məlumat, maşının növbəti yarım saniyəsində hara gedəcəyinə qərar verəcək xam görüntü və məsafə məlumatıdır. Millisaniyəlik gecikmə qəza deməkdir. Buna görə də çip istehsalçıları qatıldıqları rəqabətə milyardlarla dollar yatırır.
Amma əsl maraqlandığın sual böyük ehtimalla budur: bu prosessor müharibəsində kim qazanır? Üç böyük oyunçu var və üçünün yolu çox fərqlidir.
Nvidia DRIVE: Oyundan oyun konsoluna bənzər platforma nəhəngi
Nvidia-nın avtomotiv tərəfinin ulduzu, DRIVE Orin adlı SoC, yəni tək çip üzərində qurulmuş tam bir kompüterdir. SoC-nin açılışı system-on-chip-dir; telefonundakı prosessorun avtomobil versiyası kimi düşünə bilərsən. Üzərinə proqram təminatı yüklənir, sensorlar qoşulur və avtomobil artıq düşünə bilir.
Avqust 2025-də tərtibatçılara təqdim edilən yeni nəsil DRIVE AGX Thor bu hekayənin güncel qəhrəmanıdır. Nvidia-ya görə Thor, AGX Orin ilə müqayisədə 7,5 dəfəyə qədər daha çox süni intellekt hesablama gücü təklif edir. Daha da əsası, avtomotiv sektorunun ciddi funksional təhlükəsizlik (ISO 26262) və kibertəhlükəsizlik (ISO 21434) tələblərinə cavab verəcək şəkildə hazırlanıb. Çünki avtomobildə işləyən çip, kompüterində işləyən çiptən çox daha fərqli qaydalara tabedir; oyun çöksə, oyunu yenidən başladarsan, sürüş çipi çöksə isə iş işlək olar.
Nvidia-nın strateji yalnız çip satmaq deyil, bütün bir platformanı əlində saxlamaqdır. CES 2026-da təqdim edilən DRIVE AGX Hyperion hesablamadan sensor arxitekturasınadək yığını əhatə edir və şirkətin otonom sürüş dünyasındakı nəzarətini gücləndirdiyi danışılır. Bunun ən konkret nümunəsi Mercedes-Benz əməkdaşlığıdır: Mercedes-in əməliyyat sistemi MB.OS, Nvidia-nın Hyperion arxitekturası və Alpamayo adlı proqramı ilə birləşir. Yəni lüks bir Alman avtomobilinin beyni, Amerika çip nəhənginin platforması üzərində işləyəcək.
Seçilmişlər
- 250 milyonu aşan araç, Mobileye EyeQ texnologiyası ilə istehsal olunub (2026 2-ci rübü etibarilə)
- Nvidia DRIVE AGX Thor, əvvəlki nəsil Orin-ə görə 7,5 dəfəyə qədər daha çox süni intellekt hesablama gücü vəd edir
- Tesla-nın FSD kompüteri cüt SoC memarlığını istifadə edir və 12 ARM Cortex-A72 CPU ehtiva edir
- Müstəqil avtomobil çipi bazarının 14,48 milyard dollar (2026)-dan 35,49 milyard dollara (2034) çıxması gözlənilir
- Intel-in proqnozlarına görə kameralar avtomobildə saniyədə 20-60 MB, lidar 10-70 MB məlumat istehsal edir
Mobileye EyeQ: 250 milyon avtomobilin daxilindəki səssiz nəhəng
İndi səhnəyə xeyli az tanıdılan, amma sahədə ən çox sübutu olan oyunçu çıxır: Mobileye. Bu şirkət 2017-ci ildə Intel tərəfindən satın alındı və EyeQ adlı xüsusi dizayn çipi ilə ADAS, yəni inkişaf etmiş sürücü dəstək sistemlərinin görünməz infrastrukturunu qurdu. 2025-ci ilin sonu etibarilə dünya üzrə 230 milyondan çox avtomobil EyeQ texnologiyası ilə istehsal olunub; 2026-cı ilin ikinci rübündə bu rəqəm 250 milyonu keçdi. Beş oturacaqlı bir avtomobil təsəvvür et; bu rəqəm dünyadakı bütün avtomobillərin xeyli hissəsinə bərabərdir. Üstəlik 27-dən çox avtomobil istehsalçısı bu çiplərdən istifadə edir.
Mobileye-nin iddialı məhsullarından biri SuperVision: 11 kamera və cüt EyeQ 5 High çipi ehtiva edən inteqrasiya olunmuş bir kompüter. Şirkətin istehlakçı müstəqil avtomobilləri üçün elan etdiyi ən yüksək performanslı SoC isə EyeQ Ultra-dır. Beşinci nəsil EyeQ ailəsi, Səviyyə 5, yəni tam muxtar avtomobilləri dəstəkləyə biləcək tutumda təqdim olunur. Yeni nəsil EyeQ6H əsaslı bir "Surround ADAS" platforması da 360 dərəcə kamera və radar halqası, proqramla müəyyən olunan imkanlar və bəzi avtomobil yollarında əl ilə idarəetmə vədi ilə bir ABŞ istehsalçısı tərəfindən seçilib.
Nvidia-nın açıq mənbəli yanaşması qarşısında Mobileye-nin mövqeyi necə olacaq? Şirkətin CEO-su Amnon Shashua, 2026-2027 arasının şirkət üçün böyük bir dönüş nöqtəsi olacağını proqnozlaşdırır və Nvidia-nın modelinin bazar mövqelərini dəyişəcək bir şey olmadığını düşündüklərini nəzərdə uran bəyanatlar verir. Shashua-nın israrla vurğuladığı nöqtə budur: sektorlardakı elan və həyəcan dalğasının bir hissəsi səs-küydür, əsl məsələ sahədə sübut olunmuş məhsuldur. Bu cümlə kimə söylənməlidir, mübahisəli mövzudur - amma 250 milyon avtomobil, müdafiə olunacaq güclü bir arqumentdir.
Tesla niyə öz çipini dizayn etdi?
Tesla-nın hekayəsi üçü arasında ən üsyankar olanıdır. Şirkət əvvəlcə Nvidia əsaslı prosessorlardan istifadə edirdi, sonra tamamilə öz dizaynı olan FSD Chip-ə keçdi. Bu çip 12 ARM Cortex-A72 CPU ehtiva edir və Tesla tərəfindən neyron şəbəkə kompüteri kimi təyin edilib. Diqqəti cəlb edən detal, FSD kompüterinin cüt SoC memarlığına malik olmasıdır: yəni kritik hesablamalar üçün eyni anda iki prosessor fəaliyyətdədir.
Bəs niyə? Hazır platformadan istifadə edib öz çipini dizayn etməyin əziyyətinə niyə girirsən? Tesla tərəfindən söylənən əsaslandırma budur: ümumi məqsədli Nvidia çipləri Tesla-nın ehtiyacına kifayət qədər xüsusiqləşdirilməyib. Öz silikonunu dizayn etdiyində, tam sənin süni intellekt modelin üçün optimallaşdırılmış, enerji sərfiyyatına nəzarət edə bildiyin bir parça əlinə keçir. Yemək kitabı kimi düşün: başqasının yemək kitabı ilə yemək bişirə bilərsən, amma öz yemək kitabında tam istədiyin resepti yazırsan. Əlbəttə, bunun qiyməti var - çip dizaynı inanılmaz dərəcədə baha və riskli bir işdir. İstehsalat tərəfində isə TSMC kimi nəhəng fabrikalar fəaliyyət göstərir.
Rəqəmsal bir qeyd: Nvidia-nın öz çipinin 320 TOPS, yəni saniyədə trilyon əməliyyat, Tesla-nın isə iki çipli sisteminin 144 TOPS performans göstərdiyi barədə iddialar dolaşır. Amma burada ehtiyatlı olmaq lazımdır; bu rəqəmlər fərqli təriflərdən və dövrlərdən gəlir və TOPS tək başına nə bir sistemin, nə də digərinin üstünlüyünü sübut edir. Nəticədə hesablama gücü bir avtomobil qədər, üstündəki proqram təminatının keyfiyyəti ilə məna kəsb edir.
Üç platform yan-yana: Nvidia, Mobileye və Tesla
| Xüsusiyyət | Nvidia DRIVE | Mobileye EyeQ | Tesla FSD Chip |
|---|---|---|---|
| Yanaşma | Açıq platform, istehsalçılara satılır | Açarla təhvil verilən avadanlıq-proqram həlli | Tamamilə öz sərəncamında, öz avtomobillərinə xüsusi |
| Mövcud ulduz məhsul | DRIVE AGX Thor | EyeQ 5 / EyeQ Ultra | FSD Chip (cüt SoC) |
| Miqyas | Mercedes-Benz kimi istehsalçılarla əməkdaşlıqlar | 250 milyon+ avtomobil, 27-dən çox istehsalçı | Yalnız Tesla avtomobilləri |
| Ən yeni nəsil | DRIVE AGX Hyperion (CES 2026) | EyeQ6H əsaslı Surround ADAS | 12 ARM Cortex-A72 CPU |
| Ekosistem gücü | CUDA və geniş tərtibatçı dəstəyi | Sahədə sübuta yetmiş geniş fleet | Şaquli inteqrasiya, avtomobil-proqram uyğunluğu |
Bu üç yol eyni zamanda üç biznes modelini təmsil edir. Nvidia platformasını hamıya satır, Mobileye paketləşdirilmiş həlli ilə miqyaslanır, Tesla isə hər şeyi özü edir. Hansı qazanır? Böyük ehtimalla hamısı bir müddət daha bazarda yaşayacaq; çünki hər istehsalçının ehtiyacı və risk iştahası fərqlidir.
Proqram təminatı ilə müəyyən edilən avtomobil inqilabı istehsalçıları çip istehsalına itələyir?
Son illərdə avtomobil dünyasının ən çox danışılan anlayışlarından biri proqram təminatı ilə müəyyən edilən avtomobil, yəni SDV-dir. Fikir sadədir, amma inqilabi: avtomobili artıq mühərrik gücü ilə deyil, proqram təminatı ilə fərqləndirirsən. Yeni funksiyalar simsiz yeniləmələrlə gəlir, avtomobilin zəkası mərkəzləşdirilmiş hesablama platformasında toplanır. Bu, klassik avtomobil memarlığındakı onlarla kiçik idarəetmə vahidinin yerini güclü və mərkəzləşdirilmiş beynin alması deməkdir.
Məhz bu nöqtədə işlər qarışır. Əgər avtomobilin rəqabət gücü proqram təminatındadırsa və proqram güclü çip tələb edirsə, istehsalçılar kritik bir sualla üzləşir: beyni kimdən alacaqsan? Hazır platformdan istifadə edən istehsalçı, fərq yaradan texnologiyaya təchizatçısından asılı olur. Nvidia-nın öz yığını üzərindəki nəzarətini gücləndirməsi məhz buna görə bəzi istehsalçıları narahat edir. Öz çipini dizayn edən istehsalçı isə milyardlarla dollarlıq inkişaf xərcini daşımaq məcburiyyətindədir. İki pis seçim arasında yalan yalan gedib-gələn bir sektor təsəvvür et - bir az gərgin, elə deyilmi?
Üstəlik bu texnoloji asılılığın xərc ölçüsü də var. Hər yeni ADAS funksiyası kalibrləmə mürəkkəbliyi və təmir xərci əlavə edir; bu da istehsalçıların marjalarına təzyiq göstərir və bu sistemlərin giriş seqmenti avtomobillərdə yayılmasını çətinləşdirir. Bir də təchizat tərəfi var: süni intellekt məlumat mərkəzlərinin çip komponentlərinə (xüsusən DRAM yaddaşlara) olan iştahı avtomobil çip tədarükünü sıxışdırır. Deməli, çip fabrikaları əvvəlcə kimə istehsal edəcək? Telefonundakı süni intellekt tətbiqinə, yoxsa avtomobilindəki əyləc assistentinə? Prioritet sırası mübahisəsi 2026-cı ilin real təchizat problemi olacaq.
Vədlə reallıq arasındakı boşluq: hesablama gücü pulsuz deyil
Bəri buradakı hər şey həyəcanlandırıcıdır. Amma tənqidi baxmalı olduğumuz bir məqam var: bütün bu hesablama gücünün bir qiyməti var və yalnız maddi deyil. Bir universitetin təhlili günə bir saat avtonom sürüş edən və kompüteri 840 vat işlədən 1 milyard muxtar avtomobilin emissiya baxımından ciddi yük yaradacağını hesablayıb. Deməli, avtonom avtomobilləri ekoloji cəhətdən təmiz deyə təriflədiyimiz zaman beyinlərinin istehlak etdiyi enerjini də nəzərə almaq lazımdır. Avtomobillər elektrikli olanda egzoz sıfırdır, amma fişə taxılmış avtomobilin beyni hələ də elektrik sərf edir.
Başqa bir realist məqam: bazar proqnozları böyükdür, amma hazırkı vəziyyətdə "bu qədər TOPS lazımdır" deyə dəqiq bir formula yoxdur. Səviyyə 5 tam avtonomluğun nə qədər hesablama gücü istəyəcəyi hələ də açıq mühəndislik problemidir. Mobileye-nin beşinci nəsil çipləri Səviyyə 5 qabiliyyəti ilə təqdim olunur, amma qabiliyyət ilə sübut olunmuş reallıq arasındakı məsafə Shashua-nın "gurultu" dediyi şeyin tam ortasında durur.
Bəs bu silisium müharibəsində qalib kim olacaq?
Dürüst cavab: hələ bəlli deyil və ehtimal ki, tək bir qalib olmayacaq. Nvidia platforma gücü və Mercedes kimi əməkdaşlıqlarla proqram tərəfindən müəyyən edilən avtomobil dövrünün ən nüfuzlu təchizatçısı mövqeyini möhkəmləndirir. Mobileye 250 milyon avtomobillik sübut olunmuş parkı və miqyas üstünlüyü ilə sahədə ən yetkin oyunçudur. Tesla isə öz silisiumunu istehsal etməyin həm bahasını, həm gəlirlərini təkbaşına öz üzərinə götürən bir istisnadır. Üçü də bir-birinin yerini almır; üç fərqli suala üç fərqli cavab verirlər.
Əsl ağıllı sual bəlkə də budur: avtomobillərin beyni bir neçə şirkətin əlində cəmləşəndə sürücülər və istehsalçılar nə qazanır, nə itirir? Qazanc - texnolojinin sürətlə yetkinləşməsidir. İtiranc isə asılılıqdır - və o asılılığın hesabı bu çiplər ilk dəfə yolda sübut olunduqda deyil, ilk dəfə bir şey səhv gedəndə çıxarılacaq. Ona görə izləmədə qal.
Mənbələr
- The Evolution of EyeQ - Mobileye
- Mobileye Releases Second Quarter 2026 Results
- New Mobileye EyeQ Ultra - Intel Press Release
- Mobileye SuperVision Put to the Test - Mobileye Blog
- Nvidia launches Drive AGX Thor developer kit
- Nvidia: How It Is Tightening Its Grip on the Autonomous Vehicle Stack
- Mercedes-Benz və NVIDIA Tərəfdaşlığı Genişləndirir - Nvidia Newsroom
- Tesla Autopilot aparatı - Wikipedia
- Avtomatik idarəetməli avtomobillər sahəsində Süni İntellekt çipləri - Lux Research
- Bizim baqajımızın altına baxış: Waymo hesablama sistemi - Waymo Blog
- Avtomobil sürərini avtomatik idarəetməsi üçün kompüter - Premio
- Avtomatik idarə olunan avtomobilləri işlədən kompüterlər böyük karbon emissiyası mənbəyi ola bilər - MIT News
- Mobileye və Nvidia-nın Təhlükəsizlik Sistemləri Nə Qədər Bənzəyir?
- Avtomobil sürərini avtomatik idarəetməsi çipləri bazarı - Fortune Business Insights
- Avtomobil ADAS çip bazarı - Dataintelo
- DRAM sıxıntısı - Area51ESG
- Proqram təminatı ilə təyin olunan avtomobil - Valeo