Don Prudhomme Necə Funny Car Əfsanəsi Oldu?

Bir dragstera atlanırsan, çeyrek mil boyunca 190 milden yuxarı sürətlənirsən və uduzursan... amma heç kim buna təəccüblənmir, çünkü sən artıq çıxdığın yarışların 90%-ni qazanmısan. 1960-cı illərin əvvəllərində Kaliforniyada bunu edən bir oğlan var idi və ona ilan deməyə başladılar. Peki Don "the Snake" Prudhomme necə bir drag yarışı əfsanəsinə çevrildi? Gəlin, bu hekayəni əvvəldən danışım.
Greer-Black-Prudhomme: Qazanmağa Başlayan O Dragster
Donald Ray Prudhomme 6 aprel 1941-ci ildə Kaliforniyanın San Fernando şəhərində dünyaya gəldi. Atasının avtomobil kuzov işində boyakçı kimi çalışdığı bir evdə böyüdü və San Fernando Vadisindəki fəxri Burbank Road Kings klubunun üzvü kimi yarış dünyasına addım attı. İlk dragsterini erkən ustadı Tommy Ivodan satın aldı; enjektörlü Buick mühərriki daşıyan o klassik "rail" tipli avtomobil idi. Sonra Dave Zeuschelin köməyi ilə mühərriki məcburi qidalanmalı hala gətirdi - yəni xeyr, bu oyuncaq deyildi.
Əsl dönüş nöqtəsi, Tommy Greerin sahibi və maliyyəçisi olduğu, Keith Blackin mühərrikini tənzimlədiyi dragsterin sükanına oturmaq idi. Avtomobili Kent Fuller tikdi; mühərrik-transmissiya tənzimini isə Keith Black öz üzərinə götürdü. Blackin yanaşması maraqlı bir mühəndislik seçimi idi: burnout etməyən, yəni startda təkər tüstüləməyən daha sabit bir kombinasiya işləyib hazırlamışdı. Drag yarışında sabitlik, göstərişdən daha çox qazanc deməkdir - həmişə belə olub.
İlk yarışı iyun 1962-ci ildə Pomona Drag Stripdə oldu və diqqət edin: ilk çıxışında qazandı. Sonradan gələn şey drag yarışı tarixinin ən dəlisos statistikalarından biridir. O gündən etibarən girdiyi yarışların 90%-dən çoxunu qazandı, 8 saniyədən aşağı sabit çeyrek mil vaxtları ilə və 190 mph-dən yuxarı sürətlərlə yarışdı. 1964-cü ildə isə 7.77 saniyə və 191 mph-dən yuxarı sürətlə dünya rekordu qırdı; o avtomobil təxminən 1.000 hp güc verirdi.
Bu nisbət haqqında maraqlı bir detal var. O dövrdə bir debriyaj brendinin reklamında bu dragster üçün 236-7lik qələbə-məğlubiyyət rəqəmi dövriyyədə idi; sonradan real rəqəmin təxminən 81-8 olduğu bildirildi. Hansı rəqəmə baxırsan bax, ikisi də oxşar bir cümlə deyir: 1962 ilə 1964 arasında bu komanda demək olar hər dəfə qazanırdı və hətta hər uduzması xəbər olurdu. Belə bir şeyi düşün, bir sürücünün məğlubiyyəti xəbər dəyəri daşıyırsa, qazandığı artıq xəbər belə sayılmır deməkdir.
Seçilmişlər
- 1962-64 arasında Greer-Black-Prudhomme dragsteri ilə yarışlarının 90%-dən çoxunu qazandı.
- 1964 dünya rekordu: 7.77 saniyə, 191 mph-dən yuxarı sürət, təxminən 1.000 hp.
- 1975-1978 arasında ardıcıl dörd NHRA Funny Car dünya çempionluğu.
- 1976 mövsümündə yalnız 1 yarış uduzdu; 8 milli tədbirin 7-sini qazandı.
- Karyerası boyunca 49 sürücü qələbəsi, komanda sahibi kimi 100-dən çox zəfər.
"Snake" Ləqəbi Haradan Gəldi?
İndi işin əyləncəli hissəsinə keçək. "İlan" ləqəbini sürücünün özü seçmədi. Komanda üzvü Joel Purcell bu adı taxdı: Purcell, Prudhomme'un zərif və uzun bədən quruluşuna baxıb, start xəttindəki ölümcül dərəcədə sürətli reaksiyalarına nəzər salaraq, ilan müqayisəsini ortaya atdı. Düşün, tək bir hərəkətlə tutub yaxalayan bir refleks - ilan məhz budur. Prudhomme əvvəlcə bu ləqəbdən nifrət edirdi, amma promosyon dəyərini tez anladı. Nəticədə "Snake" brendi doğuldu və 35 illik karyerası boyunca həmişə onunla birlikdə xatırlandı.
İlk böyük qələbəsi də eyni illərə təsadüf etdi: 1962-ci ildə Kaliforniyanın Bakersfield şəhərindəki Smokers March Meet-də ilk Top Fuel qələbəsini qazandı. Bir kiçik detal daha: 1963-cü ildə GBP dragsterı Havayda matç yarışına getdiyi zaman Roland Leong ilə tanış oldu. Leong'un adı bir neçə il sonra yenidən qarşımıza çıxacaq, yadda saxla.
Roland Leong Dövrü və İlk Milli Qələbələr
1965-ci ildə Prudhomme, Roland Leong'un "Hawaiian" Top Fuel avtomobilinə keçdi. Həmin il Winternationals və U.S. Nationals-ı qazandılar. Bunlar karyerasındakı 49 sürücü qələbəsinin ilk ikisi idi və ən prestijli iki tədbirdə gəlmələri ayrıca məna daşıyırdı. Top Fuel-da ümumilikdə 5 qələbə aldı və bunların 3-ü U.S. Nationals-da gəldi - yəni Indy-də üç dəfə zəfər çatdı. Drag yarışının ən böyük səhnəsi ona elə də yad deyildi.
Amma əsl hekayə, rəqib xəttində gözləyən bir adamla başlayacaqdı...
Snake ilə Mongoose: Drag Yarışının Ən Məşhur Rəqabəti
Tom "the Mongoose" McEwen - yəni "yosun ovçusu" yox, ilan öldürən o heyvan - Prudhomme-un qarşısına çıxdı. Mongoose ləqəbini, Snake-ə qarşılıq olaraq motorçu Ed Donovan təklif etdi: ilanın təbii düşməni məqqust, bu ikili onsuz da avtomatik olaraq hekayəsini yazırdı. Rəqabətin rəsmi başlanğıcı adətən 12 sentyabr 1964, Lions Drag Strip hesab olunur; o gün McEwen, Prudhomme-un narıncı Greer-Black-Prudhomme avtomobilini məğlub etdi.
Sonra işlərin öbür tərəfində möhtəşəm bir marketinq hekayəsi partladı. McEwen-in anası oyuncaq nəhəngi Mattel-də katibə idi, ögey atası isə Mattel ilə çalışan bir vəkilli idi. Bu əlaqələr Mattel Sədr Müavini Art Spear ilə danışıqlara qapı açdı. Prudhomme əvvəlcə şübhəli idi amma müqavilə imzalandı və 1970-ci ildə Mattel "Snake & Mongoose" Hot Wheels avtomobil dəstlərini buraxdı. Bu, idmanın gördüyü ən böyük, ən zəngin və ən genişmiqyaslı marketinq planı idi. İkili bir anda məişət adına çevrildi; uşaqlar oyuncaq modelləri ilə oynadı, atalar pistede real halını izlədi.
Rəqabət təxminən 20 il davam etdi və 1978-ci ildə NHRA U.S. Nationals finalında zirvəyə çatdı: McEwen, gənc oğlu Jamie-nin ölümünün yasını tutarkən Prudhomme-u məğlub edərək ilk U.S. Nationals çempionluğunu qazandı. İnsanın daxilini sancan amma drag yarışının necə bir ailə olduğunu göstərən bir səhnə. Bu hekayə, 2013-cü il tarixli Snake & Mongoose filminin də mövzusu oldu.
Funny Car-a Keçid: Dört Üst Üstə Çempionluq

Hot Wheels müqaviləsi Prudhomme'u 1970-ci illərin əvvəllərində Funny Car sinfinə gətirdi və əfsanə tam mənasında orada yerini tutdu. 1975-dən 1978-ə qədər ardıcıl dörd NHRA Funny Car dünya çempionluğu qazandı - Winston Seriyasında bunu edən ilk sürücü oldu. 1976 mövsümü bir xəyal kimi keçdi: yalnız 1 yarış uduzdu, 8 milli tədbirin 7-sini qazandı. 30 raundluq qələbə seriyası qurdu, lakin bu seri U.S. Nationals finalında Gary Burgin tərəfindən dayandırıldı.
İlk Funny Car qələbəsi əslində 1973-də gəldi: John Buttera'nın qurduğu Barracuda ilə U.S. Nationals'ı qazandı. Bu, iki sinifdə də qələbə qazanan ilk sürücü olması demək idi - həm Top Fuel, həm Funny Car. 1974-də Indy'ni yenidən qazandı. 1975-də isə Ontario'da sinfin ilk 240 mph sürətini, tam 241.53 mph ilə etdi və həmin il yarımfinalda 5.98 saniyəlik beş saniyədən aşağı bir yarış həyata keçirdi. Beş saniyədən aşağı! O dövr üçün drag zolağında demək olar elmi fantastika kimi bir rəqəm.
Rəqəmlər daha da təəccüblüdür: 1975 ilə 1978 arasında 35 milli tədbirin 19-unu qazandı. 1982-də Pepsi Challenger Pontiac Firebird ilə Cajun Nationals'da 250 mph-i aşan ilk Funny Car oldu və Indy'də 5.637 saniyəlik (o dövrün rekordu 5.89 saniyə idi) bir yarışla sinfi sarsıdan bir performans nümayiş etdirdi. Funny Car sinfində 45 final çıxdı və 35-ini qazandı - 77,7 faiz nisbət, yəni 10 finalda 8-ini qazanmaq kimi bir şey.
Prudhomme'un Karyera Milestone'ları
| İl | Hadisə | Mənası |
|---|---|---|
| 1962 | Pomona'dakı ilk yarışını qazanır | GBP dragster'ının başlanğıcı |
| 1962 | Smokers March Meet | İlk Top Fuel qələbəsi |
| 1964 | 7.77 saniyə / 191 mph üzəri | Dünya rekordu |
| 1965 | Winternationals + U.S. Nationals | İlk iki milli çempionluq |
| 1970 | Hot Wheels Snake & Mongoose | Məşhur marketinq müqaviləsi |
| 1973 | U.S. Nationals (Barracuda) | İlk Funny Car qələbəsi |
| 1975-78 | Winston Seriyası | Ardıcıl dörd çempionluq |
| 1982 | 250 mph üzəri yarış | Bunu edən ilk Funny Car |
| 1989 | 3 qələbə, 7. U.S. Nationals qələbəsi | Funny Car karyerasının sonu |
| 2000 | NHRA'nın Bütün Zamanların 50 Sürücüsü | 3. yer |
Top Fuel'a Qayıdış və Rəhbər Kimi Əfsanə
Prudhomme Funny Car karyerasını 1989-da 3 qələbə ilə (o il 7. və son U.S. Nationals qələbəsini də özündə birləşdirən 3 qələbə) başa vurdular. 1990-da Top Fuel'a qayıtdı və 1994 "Final Strike" turunda 3 qələbə daha alaraq ümumi 49-a çatdı; həmin il çempionluq yarışını Scott Kalitta'nın arxasında ikinci olaraq bitirdi. Təqaüdə çıxdığında əlində çox təsirli rekordlar vardı: ən uzun qələbə seriyası və ardıcıl ən çox qələbə, raund, final və 1 nömrəli sıralama rekordları.
Əsl hekayə burada bitmir. 1995-dən 2009-a qədər komanda sahibi kimi zolaqda qaldı. Larry Dixon 1995-2008 arası 43 qələbə və 2002-03 dünya çempionluqlarını gətirdi; Ron Capps 1997-2005 arası 16 qələbə qazandı, Tommy Johnson Jr. 2, Spencer Massey 2009-cu ildə 2 qələbə qazandı. Ümumi: 112 turnir qələbəsi, 10 U.S. Nationals kuboku və 6 dünya çempionluğu. Sürücü kimi 49, komanda sahibi ilə birlikdə 100-dən çox qələbə - yəni 35 illik karyerada iki ayrı rolda da zirvədə qalmağı bacardı.
Don Prudhomme Necə Əfsanə Oldu? Qısa Cavab
Don Prudhomme drag yarışı əfsanəsi oldu, çünki 1962-64 arasında Greer-Black-Prudhomme dragsteri ilə çıxdığı yarışların 90%-dən çoxunu qazandı, ardından Funny Car sinfində 1975-1978 arasında ardıcıl dörd NHRA dünya çempionluğu əldə etdi və karyera boyunca 49 sürücü qələbəsi ilə iki sinifdə də U.S. Nationals qələbələri qazanan ilk sürücü kimi tarixə keçdi. Snake ləqəbi, start xəttindəki ölümcül refleksləri ilə qazandığı şöhrəti; Tom McEwen ilə Snake və Mongoose rəqabəti və Hot Wheels müqaviləsi isə onu pəristən tanımayan milyonlarla insana tanıtdı. Texniki ustalıq, marketinq dahiliyi və ardıcıllıq bir adamda birləşdi - əfsanə məhz bu üçünün qarışığıdır.
Mənbələr
- The 10: Don Prudhomme - NHRA
- Don Prudhomme - Wikipedia
- Don Prudhomme - International Motorsports Hall of Fame
- About - Snake Racing
- 1962 Greer-Black-Prudhomme Dragster - MyCarQuest.com
- Greer-Black-Prudhomme AA/FD - Cacklefest
- Looking Back on Prudhomme's Career - Competition Plus
- Snake and Mongoose Collection - NHRA
- Snake & Mongoose (2013) - IMDb