Polad Gövdəli Quş: Jaguar E-Type Əfsanəsi

Enzo Ferrarinin dünyanın ən gözəl maşını adlandırdığı Jaguar E-Type, 1961-ci ildə Cenevrədə təqdim edildikdə avtomobil dizaynının taleyini dəyişdi.
Enzo Ferrarinin dünyanın ən gözəl maşını adlandırdığı Jaguar E-Type, 1961-ci ildə Cenevrədə təqdim edildikdə avtomobil dizaynının taleyini dəyişdi.

Bu Səhifəni Paylaşın

Jaguar E-Type, 1961-ci ildə Cenevrədə təqdim olunan, Enzo Ferrari'nin 'dünyanın ən gözəl avtomobili' dediyi iddia edilən ingilis idman avtomobilidir. Yarışlardan gələn XK mühərriki, müstəqil arxa suspenziyası və aerodinamik gövdəsi ilə 1974-cü ilə qədər istehsal edildi və avtomobil dizaynının simvoluna çevrildi. Bəs bu avtomobil bu şöhrətə həqiqətən layiqdirmı? Məncə mütləq bəli - və sənə səbəbini danışım.

Diqqət Çəkənlər

  • 15 mart 1961-cı ildə Cenevrədə təqdim olundu, buraxılış qiyməti 2.256 funt 15 şillinq ətrafında idi.
  • 3.8 litrlik XK mühərrik 265 at gücü ilə 150 mph maksimal sürət təklif edirdi.
  • 1961-1974 arasında təxminən 72.000 ədəd istehsal edildi.
  • 1996-cı ildə Nyu-York MoMA-nın daimi dizayn kolleksiyasına daxil oldu.
  • Plana görə 250 ədəd istehsal ediləcəkdi; sərgi bitəndə ön sifarişlər 500-ü aşmışdı.

Cenevrə 1961: Son Anda Çatan Əfsanə

Avtomobilin təqdimat hekayəsi belə özü-özünə film səhnəsidir. 15 mart 1961-ci ildə Cenevrədəki Parc des Eaux Vives-də mətbuatə göstəriləcək olan Gunmetal Grey rəngli, '9600 HP' nömrəli kupe, öz təkərləri üzərində Coventry-dən Cenevrəyə sürüldü. Yol komandası PR direktoru Bob Berry-də idi; Calais ilə Reims arasındaki duman səbəbindən gecikdi və təqdimata 20 dəqiqə qala çatdı. Ser Uilyam Layonsun reaksiyası epik idi:

Aman tanrım Berry, bura gələ bilməyəcəyini düşünmüşdüm.
Ser Uilyam Layons, Jaguar-ın qurucusu

Hadisə bitmədi: mətbuat testlərinə tələb o qədər partladı ki, test mühəndisi Norman Dewis, ilk E-Type Roadster '77 RW-ni bir gecəyə Cenevrəyə sürdü. Qeydlərdə bu məsafə bəzən 17 saatlik gecə yarışı, bəzən 600 mili orta 68 mph sürətlə 11 saatda tamamlayan marafon kimi qeyd olunub - hansı rəqəmi götürsən götür, dəlixana işi idi. Və işin ən ağıllı tərəfi: Layons buraxılışı, dünyanın avtomobil mətbuatı tam Cenevrədə olarkən və xərcləri SMMT-yə ödətdirməklə düzənləmişdi. Yəni Jaguar bu təqdimata az qala heç bir qəpik xərcləmədi. Nəticə? 250 ədəd istehsal planlaşdırılmışkən sərginin sonunda ön sifarişlər 500-ü artıq keçmişdi.

İşin daha bir maraqlı detalı var: Layons əslində yalnız roadster düzəltməyi planlaşdırırdı. Gövdə panellərini hesablamalarla istehsal edən metal usta Bob Blake, öz təşəbbüsü ilə bir də Fixed Head Coupé gövdəsi qurdu. Layons görəndə 'Bəyəndim, onu da istehsal edəcəyik' deyib. Hətta Cenevrəyə gedən avtomobil əvvəlcə roadster kimi düzəldilib sonra kupəyə çevrildi. Bu gün E-Type deyəndə ağlimıza gələn o klassik kupə silueti, az qala heç olmayabilərdi!

Malcolm Sayer: Gözəlliyi Hesablayan Adam

Malcolm Sayer'ın çizgileri güzellik peşinde değil, rüzgar tünelinde kazanılan hakikatte doğdu; E-Type'ın güzelliği bir hesabın eseriydi.

E-Type-ın xətləri bir dizaynerin qaçan qələminin deyil, bir mühəndisin hesaplayıcısının məhsuludur. Gövdəni formalaşdıran Malcolm Sayer, aviasiya mühəndisliyi təhsili almış aerodinamika mütəxəssisi idi; Jaguar-ın Le Mans qələbəli C və D-Type yarış avtomobillərini də o formalaşdırmışdı. Sayer-ın metodu inanılmazdır: C-Type-ın yüngül alüminium gövdəsinin formasını uzun əl hesablamaları ilə müəyyən edir, sonra külək tunelində təkmilləşdirirdi. Yəni o xətlər 'gözəl görünür' deyə deyil, 'hava belə axır' deyə vardır.

Kiçik bir tarix qeydi: Sayer'in 'çizim etmeyen aerodinamikçi' olduğu belə söylənib, lakin bu məlumat sonradan düzəldildi - Sayer sənət təhsilli stilist idi və işə əsas eskizlərlə, formanı yerdə təbaşirlə tam ölçüdə çəkərək başlayardı. Təəssüf ki, 1970-ci ildə cəmi 53 yaşında qəfildən həyatını itirdi.

Kuzovun altındakı strukturu hekayəsi də təkamül dərsini xatırladır: XK120-nin ağır polis şassisi əvvəlcə boru polad fəza qəfəsinə çevrildi (C-Type), sonra D-Type güclü mərkəzi qayıq - yarı monokok - qazandı. D-Type-ın qoluyundakı o dişli çıxıntı, E2A-nın 3.0-dan 3.8 litrə keçidi üçün pərçinlənmiş kapot qabarıqlığı E-Type-ın ikonik imzasına çevrildi. Prototiplər də unudulmadı: E1A (1957) bir 'üç dörddə bir ölçülü E-Type' kim idi, E2A isə Briggs Cunningham rəngləri ilə 1960 Le Mans-da yarışdı, lakin 29 turdan sonra mühərrik xətası ilə təqaüdə çıxdı. Nəticə etibarilə E-Type, əvəz etdiyi XK150-dən tam 225 kq daha yüngül idi - aviasiya məntiqinin küçədəki qələbəsi.

Mühəndislik Tərəfi: 150 mph və O Məşhur Arxa Suspendiziya

Lansmanda kapota nə var idi? 3.8 litrlik düz altılı XK mühərrik: 265 at gücü güc, 260 lb-ft tork və 150 mph maksimal sürət. Bu mühərrik həm də 1950-ci illərdə Jaguar-a beş Le Mans qələbəsi qazandıran əfsanə idi. Yəni E-Type yarış avtomobilinin mühərrikini küçə geyimi ilə gəzdirirdi; XK120 kimi dünyanın ən sürətli seriya istehsalı avtomobili idi. Qiymət tərəfi isə sistemi alt-üst etdi: Aston Martin-in iki qatı, Ferrari-nin üç qatı qiymətinə satılan rəqiblərinə qarşı E-Type onların ən azı yarısı qiymətinə idi. Performans bəhalı oyuncaq olmaq məcburiyyətində deyildi - E-Type bunu sübut etdi.

Arxa tərəfdə isə tam bir inqilab var idi: Bob Knight-ın inkişaf etdirdiyi müstəqil arxa suspendiziya (IRS). Diferensialı, suspendiziyanı, əyləcləri, otxaları və aksları tək bir öz-özünü təmin edən vahiddə toplayırdı - sanki mühərrikli tam bir 'arxa sandıq'. Bunu belə düşün: velosipedinin arxa təkərini yolun çuxurlarından müstəqil, öz başına hərəkət edə bilən ağıllı modul kimi düşünmək kimi. O dövrdə arxa aksı bərk körpü olan avtomobillərdə yol tutuşu və komfort fərqi gündüz və gecə kimi idi. Bu vahid E1A prototipində mərkəzi qayıqa montaj edilmişdi və 1961-ci ildə seriya istehsalına girdi.

Series 1-dən Series 3-ə: 14 illik Təkamül

E-Type ömrü boyu üç seriyaya bölündü və hər biri öz dövrünü əks etdirdi. Qısaca gəzək:

SeriyaDövrMühərrikÖnə çıxan xüsusiyyətlər
Series 1 (3.8)1961–19643.8 litr, 265 at gücüQismən senxromlu şanzıman, qapalı faralar
Series 1 (4.2)1964–19684.2 litr, eyni gücTam senxromlu şanzıman, daha yaxşı əyləclər və oturacaqlar
Series 21969-cu ildən4.2 litrAçıq faralar, böyük barmaqlıq girişi, Girling əyləclər
Series 31971–19745.3 litr V12Yalnız roadster və 2+2 coupé

Series 2: Amerikanın Təsiri

Series 2, ABŞ təhlükəsizlik və emissiya qaydalarının məhsulu idi: E-Type'ın imzası olan qapalı farlar açılır hala gəldi, barmaqlıq hava girişi böyüdü, siqnallar çamurdastının altına endi, arxa buffer qalxdı və stop fənərləri yeniləndi. Mexaniki tərəfdə isə yaxşı xəbərlər vardı: daha güclü Girling əyləclər, ikili pərvanəli eninə axınlı radiator və isteğe bağlı hidravlik sükan. Saf estetiklər qapalı farları darıxardı, amma klassik görünüşünü qoruyan Series 2 də özünə heyran olur.

Series 3 və V12 Dövrü

1971-ci ilin iyununda gələn Series 3, ürəyə dəydi: 5.3 litrlik V12 mühərrik. İki oturacaqlı coupe ləğv edildi; yalnız roadster və 2+2 coupé istehsal olundu - uzunboylu sürücülər üçün ayaq və baş məsafəsi artdı. Ailə başı E-Type deyilmə olar, amma əfsanənin son pərdəsi idi; istehsal 1974-cü ildə başa çatdı.

Hansı Seriya Alınmalıdır?

E-Type maraqlananların ən çox verdiyi sual budur və sahiblərin əksəriyyətinin cavabı eynidir: 4.2 litrlik Series 1. Niyə? Qapalı farlarla orijinal estetikasını qoruyur, amma 4.2 mühərrikin artan torku, Jaguar'ın öz yaratdığı tam sinxromalı ötürmə, yüksəldilmiş əyləclər və təkmilləşdirilmiş oturacaqlarla çox daha zərif sürülür. Yəni muzey əsəri görünüş, müasir istifadə zövqü. Mən olsam buna qol açardım.

Populyar Mədəniyyətdəki Yeri: MoMA, Filmlər və Ulduzlar

Bir maşın yalnız sürətlidirsə vasitədir; mədəniyyətə girərsə ikona olur. E-Type, Jaguar'ın öz bülleteninə görə Beatles və mini yubka qədər Swinging Sixties ilə eyniləşdi. Sahibləri arasında George Best, Brigitte Bardot, Tony Curtis və Steve McQueen kimi adlar var idi. Pists dünyasından Jackie Stewart, Graham Hill və Bruce McLaren kimi pilotlar da onu istifadə edirdi; şou dünyasının da sevimlisi idi. Kinoda isə amansız bir səhnəsi var: 'The Italian Job'da iki E-Type'ın ekskavatorla parçalanması. Yaxşı xəbər: hər ikisi bərpa edilib və hələ də yollardadır.

Və bəlkə də ən böyük şərəf: 1996-cı ildə Nyu-York MoMA-nın daimi dizayn kolleksiyasına daxil oldu - muzeyin dizayn kolleksiyasına qəbul edilən yalnız üçüncü avtomobil idi. Bir maşının incəsənət muzeyinə daxil olması, Picasso'nun divarına asılması kimidir. Hətta son illərdə MoMA, E-Type'ı Citroën DS 23 ilə birlikdə 1:64 miqyaslı Hot Wheels modellərinə də daşıdı; deməli bir ikon kiçik miqyasda da yaşayır.

Bu gün E-Type İrsi Hansı Mərhələdədir?

E-Type'ın irsi yalnız klassik qarajlarda deyil, müasir Jaguar'da da nəfəs alır. 60 illik üçün Jaguar Classic, '9600 HP' və '77 RW'dən ilhamlanan altı uyğunlaşdırılmış bərpa cütündən ibarət 'E-Type 60 Collection'ı hazırladı - konsollarında King Nerd oymaları, 24 qarat qızıl fitə push düyməli qızılağac sükanı daxil olmaqla. Bundan əlavə 60 ədəd limited-edition F-TYPE Heritage 60 Edition da istehsal olundu. 1960-cı illərdə rəqiblərinin yarısı qiymətinə 150 mph verən bu maşın, sonrakı demək olar hər idman avtomobilinin yol xəritəsi oldu: yüngül monokok bənzəri gövdə, müstəqil arxa suspenziya, disk əyləclər - bu gün 'normal' saydığımız şeylərin çoxu E-Type'ın zamanında radikal idi.

Bəs "dünyanın ən gözəl maşını" iddiası şişirtmədirmi? Bu müzakirə forumlarda hər zaman dövsə də, korporativ qeydlər və MoMA kimi bir muzeyin verdiyi şərəf arxasında çox güclü bir reallıq var. Mənim fikrim: E-Type-ı yalnız fotoşəkilə baxaraq mühakimə edə bilməzsən; o xətlərin arxasında hesablamalar, yarışlar, gecə yarısı Cenevrə yürüşləri və bir ehtiras var. Səncə də belədir? Bir gün yolda bir Series 1 görərsənsə, o qapalı faralara bir də daha yaxşı bax - aviatsiya mühəndisliyinin bizə hədiyyə etdiyi bir heykəl görürsən.

Mənbələr