Porsche 911 Niyə 60 İldır Dəyişmir?

Porsche 911-in mühərriki arxadadır, çünki bu yerləşmə arxadan itəli ox üzərindəki çəki sayəsində çəkilməni və əyləc performansını artırır, öndə radiator barmaqlığının olmaması isə avtomobilə əfsanəvi siluetini verir. 1963-cü ildən bəri fasiləsiz istehsal olunan 911 bu formulu səkkiz nəsildir heç vaxt tərk etməyib və onu dizayn fəlsəfəsinə çevirib.

Demək olar hər şey dəyişdi, yalnız formula dəyişmədi

Bir avtomobil düşün: 1963-cü ildə doğulub, hələ də istehsal xəttindədir. Kompüter yox ikən doğulub, gücləndirilmiş əyləclər, turbo, rəqəmsal göstərici... hamısını gördü. Amma içinə baxsan da xaricinə baxsan da hələ də özünü göstərir: yuvarlaq faralar, qabarıq arya qanad xətti və təbii ki o məşhur arxada duran boksder mühərrik. Porsche 911-in hekayəsi əslində avtomobil dizaynının ən inadkar təcrübəsinin hekayəsidir. Bəs niyə bir marka hamının "səhv" dediyi formulu 60 ildir dəyişmir?

Cavab o qədər maraqlıdır ki, hissələrə bölməliyəm. Əvvəlcə ad mübahisəsi ilə başlayaq, sonra fizikaya dalaq.

901-dən 911-ə: Bir Ad Mübahisəsi Necə İkon Yaratdı?

911 ilk çıxdığında adı 911 deyildi. 1963-cü ildə təqdim olunan avtomobilin adı 901 idi və istehsal 1964-cü ildə başladı. Ta ki Peugeot səhnəyə çıxana qədər. Fransız marka üçrəqəmli adların ortasındakı sıfıra haqq iddia edirdi və məhkəmə təhdidi ilə istədiyini aldı: Porsche, yalnız təxminən 60 avtomobil istehsal etdikdən sonra adı dəyişdi və 911 doğuldu. Bir rəqibin inadı tarixin ən tanınmış avtomobil adlarından birini yaratdı. İroniya deyirsən, məncə tale.

Arxa mühərrik fikri də əvvəlcə bir cəsarət göstəricisi deyildi; sadəcə ailə irsi idi. 911, öncülü olan Porsche 356-dan arxa mühərrik memarlığını olduğu kimi miras aldı. Elektrik süpürgəsi qutusunu yeni evə daşıyan biri kimi düşünə bilərsən: əşya eyni, ev bir az daha nəfis.

Arxa Mühərrik Niyə İşləyir? Fizika Mənbəli Bir Üstünlük

İndi texnikaya gələk amma qorxma, sadə saxlayacağam. Təkərdən yerə basdığın qüvvə, üzərindən keçən çəki ilə düz mütənasibdir. Mühərrik arxadadırsa, mühərrikin çəkisi tam olaraq itərən oxun üzərində durur. Nəticə? Xüsusilə qışda və aşağı yapışma şəraitində çəkilmə artır. Qarda gəzərkən arxana bir çanta asmaq kimi: sürüşmərsən, çünki çəki səni zəminə basır.

Fren tərəfi də maraqlıdır. Əyləc zamanı avtomobilin çəkisi önə yüklənir, elə deyilmiii? Arxa oxun üzərində onsuz da əlavə çəki daşıyan 911, daha çox əyləc qüvvəsini arxa təkərlərə ötürə bilir və əyləc performansı yaxşılaşır. Sürətlənərkən də arxa təkərlər yerə basıldığı üçün yapışma üstündür, yüksək sürətdə stabillik misilsizdir. Yəni "mühərrik arxada, hər şey əksinə" deyəndə əslində fizika Porsche'nin tərəfində işləyir.

Bundan əlavə, dizaynın maraqlı bir detalı var: Arxada hava ilə soyudulan boksор mühərrik olduğundan öndə radiator barmaqlığına ehtiyac yox idi. Bu kombinasiya avtomobilin bütün quruluşunu formalaşdırdı və o kürəvi, dünyanın hər yerindən tanınan siluetin yolunu açdı. Ön kapotun üzərində duran qanadlar belə mühərriyin arxada olmasının nəticəsidir. Porsche'nin baş dizayneri Michael Mauer illərdir bu quruluşu müdafiə edir və sözləri hər şeyi xülasə edir:

Quruluş o qədər xarakterikdir ki... Əgər avtomobili kökündən dəyişməli olsaydım, artıq 911 olmazdı.

Daxildən Baxanda: 911 Əslində Arxa Mühərrik Ətrafında Layihələndirilibmi?

İşte bura işin ən sevdiyim hissəsidir, çünki hər ikonun bir də ləkəsi olur. 2015-ci ildə irəli sürülən maraqlı bir fikrə görə 911 əslində arxa mühərriyin ətrafında layihələndirilməyib. Dizaynın əsas səbəbi arxa oturacaqların olma zərurəti imiş: 911 bir 2+2-dir, yəni arxada iki kiçik oturacaq daşımalı idi. Mühərriyi arxa oxun arxasına qoymaq məhz həmin oturacaqlara yer açdı. Sürücü oturacağının hündür olması və ön şüşənin öndə və yuxarıda durması da bu quruluşun nəticəsi imiş.

Eyni fikir "Porsche arxa mühərrikə and içer" ideyasına da şübhə ilə yanaşır. Tarixçə belədir: 356-nın sələfi orta mühərrikli idi; 911-dən əvvəl 550 və 904, sonra 914 orta mühərrikli idi; 924 və 928 öndən mühərrikli idi. 911 markanın ikinci və son arxa mühərrikli layihəsidir. Yəni markanın arxa mühərrik fəlsəfəsinə həsrəti sonrakı onilliklərin 911 yönümlü baxışının məhsulu ola bilər. Mənim şərhim? Hər ikisi də doğru ola bilər: quruluş pragmatik qərar kimi doğuldu, lakin zamanla DNAYa çevrildi.

Başqa bir təsiredici detal da ölçülərdir. Erkən 911 bugünkü Golf qədər uzun və bir Volkswagen Up! qədər dar idi; bugünkü modern 911-dən isə 23 sm daha dar və təxminən 300 kq daha yüngül idi. Yəni "911 heç dəyişməyib" sözü formaya aiddir, ölçüyə yox. Gözəl olsun deyə əlavə edim: 911 E-Type kimi saf "gözəl" avtomobil kimi yox, daha çox "cazibədar" hesab olunur. Amma tam mükəmməl-olmama vəziyyəti onun cazibəsinin bir hissəsidir. Qüsurlu şeyi sevənlər ən sadiq sevənlərdir.

Səkkiz Nəsil, Tək Fikir: 901-dən 992-yə Nəsillər

911-in daxili kodları klassik lövhəsi kimidir: hər nəslin öz kodu var və hamısı "9-rəqəm-1" modelindədir. Bugünkü 992 səkkizinci nəsildir. Əvvəlkilərdən daha böyük, daha sürətli və daha çox "rəqəmsal". Nəsillərin əsas xətləri belədir:

Təkcə yol avtomobili də deyil təbii ki. 991 GT3 RS, Turbo gövdəsindən və 918 Spyder-dan gələn arxa təkərlərdən istifadə edən ilk GT3 nümunəsi idi; yəni yarış dünyasından texnologiya sıza-sıza həmişə küçəyə enib. Bu "pistdən yola" prinsipi, Ferdinand Porsche-nin davamlılıq prinsipinin özüdür: əvvəlcə 917 pistdə parladı, sonra seriya istehsal 930 Turbo ilə yollara çıxdı. 911-in tarixində ralli tərəfində də klassik anlar var; model, Monte Karlo Rallisi qələbələri ilə ralli tarixinə adını yazdırdı.

"Mühərrik Öndə Olmalıdır" Deənlərə Porsche-nin Cavabı

Tənqidçilər illərcə eyni şeyi deyirdi: mühərrik öndə olmalıdır, balanslı olur. Porsche-nin cavabı əla idi; mühərriki arxaya qoydu və səhv olan, zamanla çox düzgün hala gəldi. Bu gün GT3-ün fəlsəfəsi 1999-cu ildəki çıxışından bəri demək olar heç dəyişməyib, sadəcə daim cilalanıb. 992 seriyası da bunu davam etdirdi: evolyusiya var, inqilab yoxdur. Məhz bu inad, ikon olmanın bəlkə də ən vacib xammalıdır. Çünki ikonluq, təkrarlanan cəsarətlə gəlir; bir dəfə şık dizayn etməklə deyil.

Ağ Ekrandan Etiketə: 911 Necə Bir Kult İkona Oldu?

911-i danışarkən filmləri ötürmək olmaz. Stiv Makvin, 911-in ən məşhur film səhnəsini ehtiva edən Le Mans filminin çəkilişlərinə tam 50 il əvvəl başlamışdı və Porsche bu anı, 911 Targa 4S Heritage Design Edition ilə təntənələndirdi. İdman avtomobilinin mədəni elçisi deyə bir tərif eşitmisən? Porsche-nin öz tərifidir bu və məncə tam yerindədir. Bu gün belə 911, xəyalları qidalandıran və film ulduzları ilə yada salınan bir status simvolu kimi varlığını davam etdirir.

İkonluq təkcə yolda deyil, masalarda da yaşanır: 1:64 ölçülü GT3 R modelləri, 1:43 yarış kolleksiyaları, 1:12 Spyder modelləri... Kolleksiyaçılar 911-i miniatürdə belə sahiblənmək istəyir. Rennsport Reunion kimi tədbirlər, brendin irsini nümayiş etdirən nəhəng görüşlərə çevrilib. Porsche-nin Jaguar E-Type ilə müqayisəsi də əfsanədir: E-Type "yılanan heykəl", 911 isə "dəqiqlik"dir. Hər ikisi ikondur, amma birini divara asmaq, digərini istifadə etmək kimi bir şey var sanki.

Sən Olsan? Dəyişərdinmi?

60 ildir eyni formula, insana iki seçim təqdim edir: ya dinozav bir vərdiş, ya da tam dəyərini tapmış bir fikir. Məncə ikinci. 911, mühərriki arxada olduğu üçün deyil, o mühərrikin gətirdiyi hər şeyi nəsildən nəslə daşımağı bacaran bir brend olduğu üçün ikon oldu. Fizika doğrudur, siluet taninandır, fəlsəfə aydındır. Səndən də soruşuram: hamının "mühərrik öndə olmalıdır" dediyi yerdə dirəyə sipərəşmək cəsarətdir, dəlizəlikmi? Cavabı sanırım 911-in hələ də istehsal xəttində olması verir.

Mənbələr

• Why is the Porsche 911 engine in the rear?
• A brief history of the Porsche 911
• Continuity as a principle: The philosophy of Ferdinand Porsche
• A Leap in Time: McQueen's Le Mans
• The Porsche Heritage Experience
• The Porsche 911 Was Not Designed Around Its Rear Engine
• 60 years on, the Porsche 911 remains a cultural icon
• Porsche 911 tarixi: 901-dən 992-yə qədər tam zaman xətti
• Porsche 911 Alıcı Üçün Bələdçi: Hər Nəsil
• Porsche 911 - Ətraflı Bələdçi (Hər Nəsil və Variant)
• Porsche 911-də niyə arxa mühərrik var?
• Porsche necə daha yaxşı 911 GT3 yaratmağa davam etdi
• Jaguar E-Type vs Porsche 911 vs Mustang