McLaren F1 GTR Necə Le Mans'ı Qazanan Yol Avtomobili Oldu?

McLaren F1 GTR, 1995 Le Mans 24 Saat yarışını fabrika prototiplərini geridə buraxaraq qazandı və bunu kapotunun altında hələ də yol avtomobili DNT-si daşıyan maşınla bacardı. Bəs yol avtomobili dünyanın ən çətin davamlılıq yarışını necə qazandı? Cavab, bəxtli təsadüflərin, möhkəm mühəndisliyin və cəsur bir özəl komandanın hekayəsində gizlidir.

Əvvəlcə Yarış Avtomobili Olaraq Layihələndirilməyən Bir Avtomobil Vardı

Hər şey Gordon Murray-in başındakı bir fikirlə başladı. McLaren F1-i layihələndirərkən ağlında yarış maşını yox idi; dünyanın ən yaxşı yol avtomobilini yaratmaq istəyirdi. Mərkəzdə sürücü oturacağı, iki yanda iki sərnişin oturacağı, kəpənək qapılar, atmosferik qidalanan bir V12... Bunların hamısı yol istifadəsi üçün düşünülmuşdü. Deməli, 1995-ci ildə Le Mans-ı qazanan avtomobilin əcdadı, əslində səhər kahvisini içib yola çıxması üçün layihələndirilən bir avtomobil idi. Dəlicəsinəmi? Bir az, hə.

Amma həyat bəzən planından sürətlə irəliləyir. 90-cı illərin ortasında BPR Global GT Series yarandı və zəngin yarış həvəskarları McLaren-in qapısını döyməyə başladı. Ray Bellm və Thomas Bscher kimi adlar, bu möhtəşəm avtomobilin yarış versiyasını istəyirdi. Murray əvvəlcə müqavimət göstərdi, amma təzyiq artdıqca qapı bir az açıldı. Nəhayət F1 GTR doğuldu və McLaren ümumilikdə cəmi 28 ədəd istehsal etdi: 9-u 1995, 9-u 1996, 10-u 1997 spesifikasiyasında.

Yol Avtomobilindən Yarış Avtomobilinə: Nə Dəyişdi?

Dəyişiklik düşünüldüyündən xeyli yumşaq qaldı və məhz buna görə hekayə bu qədər təsirliidir. Mərkəzi oturma vəziyyəti, kəpənək qapılar və standart ötürücü olduğu kimi saxlanıldı. Əlavə edilənlərmi? Karbon əyllər, bir arxa qanad və soyutma kanalları. 1995 versiyası saatda 100 mil sürətdə, avtomobili yerə basacaq qədər aşağı qüvvə yaradırdı. Bir müqayisə edim: adi avtomobildə sürətləndikdə maşının bir az yerə oturduğunu hiss edirsən; GTR-də bu hiss superqəhrəmanın pələngi kimi səni yola yapışdırırdı.

İşte ən şirin ironiya: BMW-nin S70/2 6.064 cc-lik atmosferik V12-si yarışda hava restriktoru ilə təxminən 600 PS-ə məhdudlaşdırıldı. Yəni yarış avtomobili, yol avtomobilindən daha az güc yaradırdı! Buna baxmayaraq, məşqdə Mulsanne düzündə həmin ilin ən yüksək sürətini göstərdi: 281 km/s. Güc hər şey deyilmiş, elə deyilmi?

Kokusai Kaihatsu: Le Mans-ı Qazanan Özəl Komanda

İşte hekayənin ən az bilinən qəhrəmanları. Qazanan avtomobil McLaren-in rəsmi fabrika girişi deyildi. Kokusai Kaihatsu adlı özəl komanda idi, sponsoru Yaponiyanın Ueno Clinic kliniikası idi və trajni ilk dəfə Le Mans-a çıxaran komanda sahibi Paul Lanzante idarə edirdi. Üstəlik istifadə olunan avtomobil #01R şassisi idi: #019 nömrəli yol avtomobilinin şassisindən çevrilmiş, McLaren-in öz test avtomobili idi. Yalnız bir dəfə Le Mans-a qatıldı, qalib gəldi və sonra bir daha heç vaxt yarışmadı. Hal-hazırda McLaren-də saxlanılır. Məncə, bir avtomobilə edilə bilən ən cool təqaüddür.

Sükanı arxasında isə qarışıq bir heyət var idi: JJ Lehto, dəfələrlə Le Mans qalibi olmuş təcrübəli Yannick Dalmas və Masanori Sekiya. Bu üçlü 24 saat ərzində rotasiyonu mükəmməl idarə etdi. Dalmas-ın təcrübəsinin xüsusilə kritik olduğu düşünülür; belə bir yarışda sakit başlı, sonunu bilən bir pilot qızıl dəyərindədir.

1995 Yarışı: Favoritlər Niyə Ita Verdi?

Yarışdan əvvəl hamının gözləri xüsusi istehsal WSC sinif prototiplərinə dikilmişdi. Bunlar Le Mans üçün sıfırdan hazırlanmış, açıq kokpitli, sürətli lakin kövrək maşınlar idi. Sonra hava pisləşdi və 1995, tarixin ən yağışlı Le Mans-larından biri kimi yad edilməyə başladı. Yağışlı pist prototipləri iki şəkildə vurdu: motor problemləri və qəzalar. Öndəki Gulf McLaren daxil olmaqla iki Porsche də əvəzini ödədi. GT1 avtomobilləri isə köhnə Nokia kimi işləməyə davam etdi - yıxılıb-durarkən amma bitirərək.

Yarış sona yaxınlaşarkən mənzərə təsirli idi: beş McLaren hələ pistdə olanda cəmi üç WSC avtomobili qalmışdı. Son dövrlərdə Kokusai Kaihatsu avtomobili ilə Courage prototipi arasında başa-baş bir düello yaşandı və qələbə, 1950-ci illərdən bəri alınan ən qısa fərqlərdən biri ilə gəldi. Nəticə? Ümumi sıralamada qələbə, sinif qələbəsi deyil. Kremer və Courage prototiplərini də keçən bir ümumi qələbə. 28 F1 GTR-dən 7-i bu yarışa qatıldı və bitirənlər 1-ci, 3-cü, 4-cü, 5-ci və 13-cü oldu. Bir markanın ilk cəhdində ilk beşlikdə dörd yeri tutması əvvəllər heç vaxt baş verməmişdi.

Porsche və Toyota Niyə Geridə Qaldı?

Porsche tərəfində vəziyyət ürəkparçalayıcı idi: 1995-ci ildə F1 GTR-yə rəqib olacaq heç bir avtomobili yox idi. Toyota və Honda isə Supra və NSX ilə GT siniflərinə girmişdi amma ümumi qələbədən uzaq idilər. Rəqabətin əsl əti, WSC prototiplərinin öz-özünü məhv etməsi oldu. Yarışın qəhrəmanı o qədər sürətli düşmənlər idi ki, düşmənlər bitmədən özlərini bitirdilər.

Bunu belə düşün: Le Mans, marafon qaçışına bənzəyən bir yarışdır. Sprinti qazan hamı bir saat sonra çökdüyü halda, templisini pozmayan qaçıvan öne keçir. McLaren-in dizaynının möhkəmliyi tam olaraq burada işə düşdü; Murray-in yol avtomobili kimi qurduğu əsas, 24 saatlıq əzablə davam gələcək qədər yaxşı inşa edilmişdi.

Qələbədən Sonra Nə Oldu? GT1 Partlayışı və Dövrün Sonu

Bu qələbə qığılcım oldu. 1995 BPR mövsümündə McLaren dəli bir seriya tutdu: ilk dörd yarışı qazandı (Jerez, Paul Ricard, Monza, Jarama) və Nürburgring-də ilk beş yeri süpürdü. Digər istehsalçılar oyaqdır və qısa amma coşqulu bir GT1 dövrü başladı.

• 1996: Porsche 911 GT1 gəldi və iş çətinləşdi; altı McLaren bitirdi, lakin 911 GT1-lərin və qalib Porsche LMP-nin arxasında qaldı.
• 1997: Mercedes CLK-GTR üstünlüyü ələ keçirdi; McLaren avtomobilləri ümumi sıralamada 2. və 3. olaraq GT sinifində 1-2 oldu. Longtail versiyası Mulsanne-də 317 km/s sürətə çatdı - rəqib 911 GT1 Evo 326, Nissan R390 isə 319 km/s sürətlə gedirdi.
• 1998: BMW Motorsport McLaren ilə müvəqqəti ortaqlıqdan öz LMP layihəsi V12 LM-yə keçdi, McLaren fabrikin dəstəyini çəkdi və GT1 sinifi Mercedesin dominantlığı səbəbindən həmin ilin sonunda ləğv edildi.

McLaren F1 GTR buna görə xüsusi bir yerdə dayanır: Le Mans-ı qazanan son yol avtomobili əsaslı maşın kimi adlandırılır. Ondan sonra qələbə kürsüsü, tamamilə sıfırdan istehsal olunan prototiplərə qaldı.

Bu Gün Nələr Baş Verir? 2026-da F1 GTR İrsi Yaşayır

Qələbənin şərəfinə McLaren, beş ədəd F1 LM istehsal etdi və hekayə heç vaxt bitmədi. 2026-da qazanan #01R şassisi auksionda 34.655.000 $ ilə rekord bir qiymətə satıldı. (Bunu da qeyd edim: bu maşınla #10R plakalı, Nick Mason-a məxsus 1996-spec maşın qarışdırılmasın - ikisi fərqlidir.) McLaren həmçinin 720S və 750S Le Mans xüsusi versiyaları ilə bu qələbənin irsinə hörmət əlaməti göstərdi və MCL-HY hypercar F1 GTR-nin ruhani varisi kimi təqdim edildi.

Bu Qələbə Tarixin Ən Böyük Supervisoru mudur?

Kimilər buna şans deyir: rəqib prototiplar xarab oldu, hava yağışlı idi, doğru gündə doğru yerdə idilər. Kimilər dizaynın bütövlüyünə baxır: Murray-in mükəmməl mühəndisliyi, 24 saatda özünü göstərdi. Məncə ikisinin də bir hissəsidir - amma unutma, Ferrari belə ilk cəhdində Le Mans-ı qazana bilməmişdi. Şans, yalnız hazırlaşanları tapır və bu maşın hazırlaşmışdı. 1995-in yağışlı iyun gecəsində, bir yol avtomobili tarixə düşdü. Səncə bu nağıl hekayəsinin bir daha təkrarı olacaq?

Mənbələr

• McLaren F1 GTR
• 1995 24 Hours of Le Mans
• F1 GTR
• Our legendary Le Mans triumph told by those who lived it
• Inside the McLaren that won its first and only race at Le Mans
• Remembering The McLaren F1 GTR That Won The 24 Hours of Le Mans in 1995
• How the McLaren F1 GTR won the '95 Le Mans
• McLaren F1 GTR 95 Guide
• The McLaren 720S Le Mans pays tribute to the F1 GTR's 1995 triumph