Le Mans'ın Ən Yaxın Finali 1969-cu ildə Necə Yaşandı?

1969-cu il Le Mans 24 Saati yarış tarixinin ən kiçik fərqlə bitən yekununa şahid oldu: Jacky Ickx və Hans Herrmann son turda cəmi təxminən 120 metr fərqlə döngəyə girdi və qələbəni Gulf rəngli Ford GT40 qazandı. Amma bu yarışı əfsanə edən əsas şey son döngə deyil; Ickx-in qaçaraq start almayı rədd etməsi ilə ənənəvi Le Mans startının tarixə qovuşması oldu. 14-15 iyun 1969-cu ildə keçirilən bu düelloya həm bir saniyəlik final, həm də təhlükəsizlik inqilabının doğulduğu an kimi baxılır.

1969 Le Mans Niyə Hələ də Danışılır?

Özünə bunu sual et: 24 saatlıq yarışın nəticəsi bir saniyədən qısa bir anda bəlli olsa, o an nə qədər dəyərli olardı? 1969-cu il Le Mans 24 Saatı məhz bunu yaşatdı. 37. dəfə keçirilən və Beynəlxalq Markalar Çempionatının 8. mərhələsi olan bu yarışda John Wyer Automotive komandasının Ford GT40-ı, Hans Herrmann və Gérard Larrousse-un Porsche 908-i ilə demək olar sinə-sinəyə bitirdi. Fərq? Bəzi ölçmələrə görə 2 saniyə, yəni düzlüyün sonunda bir neçə avtomobil uzunluğu. Bu, Le Mans-ın yarım əsri aşan tarixində görünməmiş bir şey idi.

Amma məni bu yarışa əsas bağlayan şey bitirmə xətti deyil, start xətti. Çünki 1969-cu ildə iki tamamilə fərqli hekayə eyni anda yaşandı: bir tərəfdə Porsche-nin nəhəng yeni silahı 917 ilə Ferrari-nin qayıdışının qarşıdurması, digər tərəfdə gənc bir Belçikalının tək başına başlatdığı təhlükəsizlik üsyanı. Hər ikisinin təsiri bu günün davamlılıq yarışlarına qədər uzanır.

Qaçaraq Minmək, yoxsa Addımlamaq? Startı Dəyişən Etiraz

Le Mans startını bilməyənlər üçün izah edim: avtomobillər pistin bir tərəfinə düzülür, sürücülər əks tərəfdə gözləyir. Bayraq enən kimi sürücülər pisti qaçaraq keçir, avtomobillərinə tullanır və yola çıxırlar. Qulağa əla gəlir, elə deyilm İndi düşün: bir neçə saniyə qazanmaq istəyən sürücü nə edər? Dəbilqəsini taxmadan, kəmərlərini bağlamadan avtomobili işə salır. Yəni dünyanın ən sürətli yarış avtomobillərindən birinə, heç bir təhlükəsizlik tədbiri görülmədən tullanırsan. Bu, bugünün baxışıyla demək olar inanılması mümkün olmayan bir şeydir.

Jacky Ickx üçün bu qəbul edilə bilməz idi. Bir il əvvəl, 1968-ci ildə komanda yoldaşı Willy Mairesse, Mulsanne-də qapını sürətlə bağlamağa çalışarkən qəza etmiş və karyerası bitmişdi. Ickx 1969-cu ildə startda hər kəs qaçarkən sakitlicə addımlamağı seçdi. Dəbilqəsini taxdı, kəmərlərini diqqətlə bağladı, sonra avtomobilə mindi. Nəticə? Start cərgəsinin son sırasına düşdü. Məncə bu, motorsporları tarixinin ən mənalı son sıralarından biridir.

Və inanmaq çətindir, amma etiraz işə yaradı. Qaçaraq start o ildən sonra bir daha istifadə edilmədi; qaydalar dəyişdi və sürücülər artıq avtomobillərin içində, kəmərlərini taxılı saxlayaraq start alırdı. Ickx-in bir neçə saniyəlik fədakarlığı, sonrakı onilliklərdə bəlkə də onlarla həyat qurtardı. onsuz da yarışın ilk dəqiqələrində bu təhlükənin nə qədər real olduğu hamıya göstərildi.

İlk Turun Qaranlıq Kölgəsi: John Woolfe Qəzası

Etirazın nə qədər haqlı olduğunu anlamaq üçün ilk tura baxmaq kifayətdir. Privateer yəni müstəqil yarışçı John Woolfe, yalnız bir neçə gün əvvəl aldığı Porsche 917 ilə yarışırdı. Avtomobilin gücünün onu qorxutduğunu deyən Woolfe, Maison Blanche dönəcəyi yaxınlığında nəzarəti itirdi və ağaclara çırpdı. Kəmərli deyildi, avtomobildən atıldı və həyatını itirdi. Yanan yanacaq çəni məhz Chris Amon-un Ferrari 312P-sinin önünə düşdü; Amon-un avtomobili alov aldı və yarış daha ilk turda bitdi.

Bu qəza, Ickx-in səhər gəzintisinin nə qədər doğru qərar olduğunu göstərən ən acı sübut idi. Təhlükəsizlik kəmərinin olub-olmaması arasında həyat var - o gün bunu hamı acı şəkildə öyrəndi.

Porsche 917-yə Qarşı Ferrari 312P: Nəhənglərin Qarşıdurması

İndi isə əsl texniki hekayəyə gəlin. Porsche, homologasiya qaydalarının gətirdiyi minimum 25 avtomobil şərtindən istifadə edib yalnız 10 ayda 25 ədəd Porsche 917 istehsal etdi. Təsəvvür edin: 4.5 litrlik düz-12 mühərrik, 520 at gücü, və bunun üçün Porsche-nin demək olar iflas həddinə gəldiyi deyilir. Bu, əsl bir qumar idi.

Ferrari isə bir il fasilə verdikdən sonra 3 litrlik V12 mühərrikli 312P ilə geri döndü. 430 at gücü istehsal edən bu avtomobil 917-dən daha az güclü idi, amma daha yetkin və daha balanslı idi. Yəni klassik bir qarşıdurma: xam güc təcrübəyə qarşı. Təəssüf ki, azarkeşlər bu duello şampanı görə bilmədi - iki Ferrari də bitirə bilmədi, biri ilk turdakı Woolfe qəzası üzündən mübarizədən kənarlaşdırıldı. 917-lər isə yarışın təxminən %90-ında lider idi, amma önə'mələt qutusu və ötürmə aqreqatları dözmədi. İki fabrikin 917-si də yarışdan kənarlaşdırıldı. Məncə bu, motorsporlarında xam güc yetməz cümləsinin ən gözəl nümunələrindən biridir.

Pole mövqeyini Stommelen 917 ilə 3:22.9 tur vaxtı ilə aldı; bu, 1967-dəki Mk IV rekordunu 0.7 saniyə keçirdi. Yəni 917 həqiqətən uçurdu - amma sınaqdan keçirilməmiş və Le Mans sınaq günündə yüksək sürətdə qeyri-sabit olduğu məlum idi. Üstəlik FIA-nın hərəkətli qanadları qadağan etməsi də əlavə olunanda Porsche çətin vəziyyətdə qaldı; yarışdan əvvəl son anda qanadlara icazə verildi. Bu tənzimləmə qarışıqlığı belə öz başına bir dövr dramasıdır.

Bir Qoca Xanımın İntiqamı: Ford GT40-ın Son Zəfəri

Peki zaferi kim aldı? John Wyer Automotive takımının Gulf rəngli #6 Ford GT40-ı. Bu maşın o qədər xüsusi idi ki, şassisi (1075 nömrəli) əvvəlki il də yarışı qazanmışdı; üstəlik ləqəbi də var idi: "Old Lady", yəni Yaşlı Xanım. Eyni maşının üst-üstə iki dəfə Le Mans qazanması, 1929-30 Bentley Speed Six-dən sonra ikinci dəfə baş verirdi. Ford bu zəfərlə 1966-cı ildən bəri davam edən üst-üstə dördüncü və eyni zamanda son ümumi qələbəsini də qazanmış oldu.

Ickx qələbəsini ilin əvvəlində keçirdiyi test qəzasında həyatını itirən Lucien Bianchi-yə həsr etdi. Bu hekayənin, startda gəzərək təhlükəsizliyi müdafiə edən bir sürücünün qələbəsi ilə taclanması mənə həmişə mənalı gəlir.

Son Tur Döyüşü: Ickx-in Bilyard Gəlişi

İndi isə əsl finalə gəlin. Səhər saatlarında 908-lərin bir-birinə çırpılması, Lins/Kauhsen maşınının tutucu xətası və Elford/Attwood-un 917 ötürücüsünün sıradan çıxması ilə liderlik Ickx-ə keçdi. Son üç saat artıq bir sprintə, yəni demək olar sprint yarışına çevrildi. 24 saat qaçdıqdan sonra iki maşın demək olar eyni sürətlə pistdə idi - məncə bu, davamlılıq yarışının ən romantik anıdır.

Son tura girilərkən Herrmann öndə idi. Ickx isə çox ağıllı bir gəliş etdi: Mulsanne Düzünün əvvəlində qəsdən keçilməyə icazə verdi, sanki yanacağı bitmiş kimi yavaşıladı. Herrmann keçdi, amma bunun bəhasi çox ağır oldu. 908-in əyləcləri üç yüz kilometri keçən düzənlikdə demək olar tükənmişdi. Ickx isə GT40-ın slipstream-i, yəni qabaqdakı maşının buraxdığı hava axınından istifadə edərək düzənliyin sonunda yenidən keçdi. Herrmann-ın əyləcləri artık yanmışdı və virajda Ickx-i geri keçəcək gücü qalmamışdı.

Ickx-in öz izahatı çox aydındır: əgər Mulsanne-a öndə girəydi, Herrmann düzənlikdə onu keçərdi. Ama düzənliyin sonunda keçilirsə, viraja qədər turu öndə tamamlamaq mümkün idi. Deməli bu yalnız sürət deyil, saf strategiya idi. Bir saniyəlik fərq, saatlar davam edən hesablaşmanın nəticəsi idi.

120 Metr: Yarış Tarixinin Ən Yaxın Finalı

Peki fərq dəqiq nə qədər idi? Ən geniş qəbul edilən rəqəm təxminən 120 metr, yəni düzənlikdə bir neçə maşın boyu. Fərqin 150 metr verildiyi və ya təxminən 2 saniyəyə bərabər olduğu ölçmələr də var; bu cür fərqlər finiş xəttinin harada və necə ölçüldüyünə görə təbii olaraq dəyişir. Amma mahiyyət eynidir: Le Mans tarixinin ən kiçik fərq ilə bəlli olan qələbəsi budur.

1966 Le Mans-dakı mübahisəli Ford finişini xatırlayanlar, 1969-u tarixin ən yaxın "həqiqi" finali kimi anır; çünkü orada finiş bir komanda qərarı ilə səhnələşdirilmiş kimi görünürdü, burada isə tamamilə pistdə, tamamilə haqq edilərək qazanılmışdı. Bir çox insan bu yarışı Ickx-in karyerasının ən yaxşı yarışı kimi qiymətləndirir və məncə böyütmə də sayılmaz - 24 saatin sonunda bir saniyəlik gəlişlə iki əfsanəni ayırmaq, motorsportda görüləcək şeylərdən biridir.

Bu Yarış Bu Günə Nə Buraxdı?

1969 Le Mans-dan bugünə uzanan iki böyük irs var. Birincisi təhlükəsizlik: koşarak start kaldırıldı, emniyet kemeri tartışılmaz hale geldi ve Ickx'in o sabahki yürüyüşü, bugün her yarışta sürücülerin kemerlerini bağlayarak oturmasının önünü açtı. İkincisi ise mühendislik cesareti: Porsche 917 başarısız bir sezonla başlasa da sonraki yılların en efsane yarış arabalarından biri olacak ve Le Mans'ı domine edecekti. Ferrari'nin 312P'si ise bu dramatik karşılaşmada şanssız bir rol oynadı.

Yani bir sonraki sefer bir Le Mans yarışında sürücülerin arabalara nasıl bindiğine baksan, 1969'un o sabahını hatırla. Bir kişinin yürümeyi seçmesi, her şeyi değiştirdi. Sence bir saniyelik fark mı daha etkileyici, yoksa bir gelenği sona erdiren yürüyüş mü? Bence ikisi de bu yarışta bir arada büyüleyiciydi.

Mənbələr

• 1969-cu il Le Mans 24 Saat yarışı
• Le Mans 24 Saat – Ickx 1969-cu il nəşrində qələbəyə yürüyür
• Le Mans 24 Saat: Doqquz doqquz – 1969-cu il yarışı (5/9)
• Nəhənglərin toqquşması: Porsche vs. Ferrari
• Jacky Ickx – yarış startını dəyişdirən Le Mans əfsanəsi
• Bir adam necə Le Mans tipli starta son qoydu
• Sürücülərin həyatının əhəmiyyətli olmadığı zamanlarda Jacky Ickx etirazı
• 1969-cu il Le Mans 24 Saat – La Ronde Infernale videosu