Audi Quattro Dört Çekişi Rallyə Necə Gətirdi?

1977-ci ilin qışında, qarla örtülü sınaq yolunda təəccüblü bir şey oldu: Audi-nin ağır, təkərli hərbi maşını Volkswagen Iltis gözlənilmədən yoldakı idman avtomobillərini qabaladı. Şassi mühəndisi Jörg Bensinger bu anı heç vaxt unutmadı. Bəs bu sadə müşahidə ralli tarixinin istiqamətini necə dəyişdirdi? İşte Audi Quattro hekayəsi tam burada başlayır - dörd çəkisin mühəndislik hadisəsinə bənzəyən anından Group B-nin canavarlarına uzanan dəlisov bir səyahət.

Qarlı Bir Sınaqda Doğan Fikir: Quattro Necə Yaranıb?

Hadisənin təsviri sadədir, amma təsiri nəhəngdir. Bensinger 1977-ci ildə Iltis-in qar sınaqlarında digər maşınlardan açıq şəkildə daha yaxşı performans göstərdiyini fərq etdi. Səbəb? Dörd çəkis. Digər maşınlardan güc iki təkərə ötürülürdü, Iltis isə gücü dörd təkərə paylayırdı və buzda heçdən tutuş qazanırdı. Bunu belə düşün: sürüşən bir zəminə hər iki əlini yapışdır, iki əl əvəzinə xeyli asan yapışırsan.

Audi bu ideyanı ciddi qəbul etdi və Ön İnkişaf Direktoru Walter Treser ilə birlikdə Audi 80 variantı əsasında inkişaf etdirməyə başladı. Dizayn Martin Smith-in çəkdiyi şişkin qanad aralıkları ilə tanındı; istehsala isə xüsusi bir xətt üzərində, qismən əl ilə başlandı. Yəni bu, konveyerdən saniyədə bir düşən maşın deyil, əməklə yoğrulan bir layihə idi.

Audi Quattro ilk dəfə 3 mart 1980-də Cenevrə Avtomobil Sərgisində səhnəyə çıxdı və həmin ilin sonunda Avropa müştərilərinə təqdim edildi. Ad, italyanca "dörd" mənasını verən "quattro"dan gəlir; orijinal modelə bu gün "Ur-Quattro" da deyilir - almanca "ilk/əsl" deməkdir. Üstəlik bu maşın, daimi dörd çəkisi turboçarjlı mühərriklə birləşdirən ilk istehsal avtomobili idi. İki inqilab bir gövdədə.

Ralli Dünyasının Dəyişdiyi An: 1981 və İlk Qələbələr

Ralli dünyasında hər kəs iki çəkislə yarışırdı. Ön çəkisli maşınlardan ucuz və tarazlı idi, arxadan çəkislər isə döngə çıxışlarında mütəxəssis pilotların işi idi. Sonra FIA qaydaları dəyişdi və dörd çəkis qapısı açıldı - içindən ilk tullanmağı Audi etdi. Dörd çəkis yalnız pis havada faydalı olan bir fənd deyildi; tutuş, əyləc nöqtələri, döngəyə giriş və qaz idarəsi daxil hər şeyi yenidən müəyyən edirdi. Rəqiblər iki təkərə güc verərkən Audi hər dörd təkəri də istifadə edirdi. Riyaziyyat çox açıqdır.

Quattro ilk dəfə 1980-ci ilin oktyabr–noyabrında Portuqiyadakı Rali Urbibel Algarve-da inkişaf maşını kimi göründü; rəsmi debüt isə 1981 Jänner Rallye idi. İşte ilk böyük damga: 1981-ci ilin yanvarında Jänner Rally qələbəsi. Ardından fevralda Hannu Mikkola İsveçdə qalib gəlməyə davam etdi. Ondan sonra da hadisələr sürətlə inkişaf etdi - 1981-ci ildə Michèle Mouton, Quattro ilə dünya ralli çempionatında qalib gələn ilk qadın pilot kimi tarixə düşdü. Bu, həm texnologiyaya, həm də idmana dair stereotipləri eyni anda qıran bir an idi.

Yol versiyasının altında nələr var, maraqlanırdınızmı? 2.144 sm³ həcmində, uzununa quraşdırılmış sıra 5 silindr, turbo və intercooler ilə birlikdə 200 PS güc və 3.500 dövrədə 285 Nm moment. 0-100 km/s 7,1 saniyə, son sürət 220 km/s-dən yuxarıdır. 1980-ci illərin əvvəli üçün bu rəqəmlər ciddi-ciddi təsir edicidir.

Çempionluq İlləri: Mikkola və Blomqvist Dövrü

Quattro A1, 1983 Monte Karlo ilə Dünya Ralli Çempionatına rəsmi olaraq girdi və Mikkola həmin il İsveç ilə Portuqaliyanı qazandı. Sonra Quattro A2 səhnəyə çıxdı və işlər tamamilə ciddiləşdi. Blomqvist, Mikkola və Walter Röhrlün sükanında A2, 1983-də üç, 1984-də beş olmaqla ümumi 8 dünya ralli qələbəsi topladı.

Çempionluq cədvəli haqqında danışmalıyıq: 1982 və 1984-də Audi Konstruktorlar Çempionatını qazandı. Pilotlar arasında isə 1983-də Hannu Mikkola, 1984-də Stig Blomqvist zirvədə görüldü - 1984-də Mikkola ikinci oldu və Audi, 12 ralli mərhələsinin 7-sini qazanaraq möhtəşəm bir il keçirdi. Quattro-lar 1981-1985 arasında ümumi 23 dünya rallisi qazandı. Həmçinin 1982-ci ildən etibarən Audi, Cənubi Afrika Milli Ralli Çempionatında Sarel van der Merwe və Geoff Mortimer ilə yarışaraq orada da iki nüsxə ilə tam bir üstünlük qurdu. Yəni bu avtomobil dünya səhnəsində deyil, səhnənin hər guşəsində idi.

Group B Dəliliyi: Sport Quattro S1-in Sərhədləri Zorladığı Dövr

Group B, rallinin ən dəli dövrü idi: qaydalar boş idi, mühəndislər uçuşurdu və tamaşaçılar yollara tökülürdü. Audi-nin cavabı Sport Quattro S1 oldu. Homologasiya üçün hazırlanan bu versiya, standart Quattro-dan tam 320 mm qısaldılmış ox məsafəsinə, karbon-kevlar gövdəyə və alüminium 2.133 sm³ DOHC mühərrikə malik idi. Yol versiyası 306 PS istehsal edirdi; yarış versiyaları isə təxminən 450 PS ətrafında idi. Qısa versiyadan 224 ədəd istehsal edildi və qiyməti DM 203.850 olaraq açıqlandı - yəni pulqabı dostu olmayan bir oyuncaq.

Sonra 1985-in sonunda Sport Quattro S1 E2 gəldi və hər şey daha da absurd hala gəldi. Rəsmi rəqəm 480 PS idi, lakin real güc 8.000 dövrədə 500 PS-dən yuxarı idi; bir çox mənbə gücün təxminən 550 hp kimi qəbul edildiyini bildirir - bu da Group B daxilində ən yüksək güc kimi geniş şəkildə qəbul edilir. Recirculating air turbo sistemi turbo lag-i, yəni gaz verəndə güc gəlməzdən əvvəlki o narahatedici gözləmə anını azaltdı. Yalnız 1.090 kq çəkisi ilə 0–100 km/s 3,1 saniyə. Bəzi nümunələrdə isə sonradan DSG kimi həyatımıza daxil olacaq "power-shift" ötürücüləri var idi. S1 E2 1985 Rally Argentina-da Blomqvist ilə debüt etdi və Röhrl/Geistdörfer komandası 1985 San Remo-nu qazandı. Rəqabətli 20 S1 E2 istehsal edildi; onlardan təxminən 15-i sağ qalıb və yalnız 6-ı dünya rallisində yarışıb - yəni bu gün gördüyün hər E2 demək olar muzey eksponatıdır.

Bu avtomobillərin pistdənkənar ən məşhur anlarından biri Pikes Peak-də yaşandı: Mouton 1985-də Sport Quattro ilə Pikes Peak-i rekordla qazandı; 1987-də isə Röhrl eyni zirvəni S1 ilə fəth etdi. Asfalt, çınqıl, torpaq - dörd çəkili hər yerdə işini görürdü. Amma bu qədər güc və bu qədər izdiham, düşündüyün kimi yaxşı bitməyəcəkdi.

Group B Niyə Qadağan Edildi? Faciavi Bir Sonun Hekayəsi

Group B-nin gücü valehedici idi, amma bəhasi ağır oldu. 1986 Tour de Corse-da Henri Toivonen və ikinci pilot Sergio Cresto-nun ölümündən dərhal sonra FIA qrupu WRC-dən kənarlaşdırdı. Həmin il 1986 Portuqaliya rallisindəki qəza - sürücünün tamaşaçı qrupundan qaçmağa çalışması - qrupun gələcəyini şübhə altına almışdı; tamaşaçı nəzarətindəki çatışmazlıq və tədbirlərdəki ölümlü qəzalar da yükü artıran amillər idi.

FISA-nın istintaqı isə işin ən təsirli hissəsi idi: İnsan beyinin bu avtomobillərin sürətinə çatmadığını, sürücülərdə tunel görünüşü dediyimiz, ətrafı görə bilməmək vəziyyətinin meydana çıxdığını müəyyən etdi. Yəni mühəndislik insan refleksinin önünə keçmişdi. Audi 1986 Portuqaliya rallisindən sonra işçi komandasını WRC-dən geri çəkdi və o il istehsaldan çıxan son zavod avtomobilləri 600 PS kimi qiymətləndirildi. Üstəlik, Group S üçün tasarlanan, orta mühərrikli Audi Sport Quattro RS 002 (2.1 L 5 silindr, 700 PS, 1.000 kq) Röhrl tərəfindən sınaqdan keçirildi, amma heç vaxt yarışa bilmədi. Bir xəyalın tam ortada qalması deyə buna deyirlər.

Ur-Quattro-nun Yol Həyatı və Bugünkü Dəyəri

Yarış səhnəsindəki macera bitərkən Ur-Quattro yol həyatına davam etdi. 1987-də klassik mexaniki kilidli mərkəzi differensialın yerini Torsen mərkəzi differensial aldı; 1989-da mühərrikə 2.226 cc 20 klapanlı DOHC bloku keçdi və bu versiya 162 kVt (220 PS) güclə 230 km/s son sürətə çatdı. Göstərici panelləri belə mövzu idi: 1983-də yaşıl rəqəmli LCD göstərici gəldi, 1988-də narıncıya döndə. ABŞ-da satışlar 1983 model ili ilə başladı, amma emissiya qaydaları üzündən güc 160 hp-yə endirilmişdi; ABŞ-da cəmi 664, Kanadada isə yalnız 99 ədəd satıldı. Son Ur-Quattro 17 may 1991-də istehsal xəttindən düşdü.

Bu gün kolleksiya dünyasında bu maşınlar çox xüsusi yerdədir. Yaxşı vəziyyətdə olan bir 1983 Audi Quattro təxminən 49.500 USD dəyərindədir və 1980-ci illərin ən mühüm performans avtomobillərindən biri hesab olunur. Niyə? Çünki daimi dörd təkərin yolları dəyişə biləcəyini sübut etdi və bu gün hər yerdə qarşımıza çıxan dörd çəkili yol avtomobilləri modasını başlatdı. Ümumi istehsal isə 1980-1991 arasında 11.452 ədəd olmuşdur; Hamısı İqolştatda, əməklə formalaşan o xətlərdən çıxdı.

Müasir quattro Mirası: 40 illik Sistem Bu Gün Haradadır?

Bir texnologiya 40 ili geridə qoyursa, artıq trend deyil, institutdur. Bu gün quattro sisteminin dört onillik mirası, hibrid və elektrikli avtomobillər dövründə belə canlıdır. Müasir Audi quattro sistemi, elektrikli avtomobillərdə belə dəyişən dartına anında reaksiya vermək üçün hazırlanır; iki mühərrikli və arxa tərəfə ağırlık verən rear-biased quattro dizaynı bu günün modellərində önə çıxır. 2026 Audi modellərində quattro AWD bir çox versiyada standart olaraq təklif olunur.

Yəni 1977-ci ildə qarlı bir pistdə fərq edilən sadə bir həqiqət, bu gün hələ də sükan arxasındakı hiss kimi yaşayır. Audi Quattro yalnız bir ralli avtomobili deyil; hər döngədə, hər fırtınada, hər pis hava şəraitində sənə güvən verən fəlsəfənin başlanğıcıdır.

Xülasə: Audi Quattro Rallini Necə Dəyişdi?

Qısa və aydın cavab budur: Audi Quattro, 1980-ci ildə təqdim edilən və turbo mühərriklə daimi dörd çəkili sistemi birləşdirən ilk seriya istehsalı avtomobil olaraq rallidə hər şeyi dəyişdi - 1981 Jänner Ralli ilə başlayan qələbə seriyası, Mikkola və Blomqvist-in sürücülük çempionatları və Group B-nin ən güclü avtomobili S1 E2 ilə dörd çəkiliyin artıq zərurilik olduğunu sübut etdi. Rəqiblər əvvəlcə gülürdü, sonra kopyaladı. Group B-nin qadağan edilməsi bu hekayəyə faciəvi bir son gətirdi, amma Ur-Quattro-nun illərdir davam edən kult statusu və müasir quattro mirası, ideyanın ölmədiyini hər gün göstərir. Qarlı bir pistdə doğulan bir ideyanın avtomobil dünyasını bu qədər sarsıda biləcəyini kim təxmin edərdi?

Mənbələr

• Audi Quattro
• Group B
• quattro in rallying
• Deep dive on 40 years of Audi quattro all-wheel-drive
• 1985 Audi Sport quattro S1 E2
• This Audi Sport Quattro is a Group B legend
• The Audi Quattro And The Group B Rally Era
• Buyer's Guide to the Audi Quattro
• Audi quattro buyer's guide
• 1983 Audi Quattro Base Value
• Stig Blomqvist