Flaminio Bertoni: Citroën DS'yi Çizen Heykeltıraş

Paris Otomobil Fuarı, Ekim 1955. Citroën standının önünde kalabalık o kadar yoğun ki sipariş formu almak için sıraya giriliyor ve sadece açılış gününde 12.000 sipariş yazılıyor. Orada sergilenen aracın adı DS ve gövdesi, o güne kadar görülen hiçbir otomobile benzemiyor: yumuşak, akışkan, sanki metal değil de bir avuç kil, ustalı ellerle yontulmuş gibi. Çünkü tam olarak da öyleydi. Bu silueti çizen adamın mesleği otomobil tasarımcılığı bile değildi başlangıçta: İtalyan heykeltıraş Flaminio Bertoni, kaleminden çok tornavidasından ve ellerinden tanınan bir sanatçıydı. Peki bir heykeltıraş nasıl oldu da Traction Avant'tan 2CV'ye, oradan da DS'e uzanan üç devrimci silueti tek elden çıkardı? Hikâye, Varese'de küçük bir kasabada başlıyor.
Heykeltıraşlıktan Karoseri Atölyesine: Bertoni Kimdir?
Flaminio Bertoni, 10 Ocak 1903'te İtalya'nın Varese kentine bağlı Masnago'da doğdu. Babası ölünce okulu bıraktı ve ailesine destek olmak için Carrozzeria Macchi adlı karoseri atölyesinde çalışmaya başladı; marangoz olarak girdiği bu yerde birkaç yıl içinde baş çizimciliğe kadar yükseldi. Geceleri çizim eğitimi aldı, modelleme ve heykel tekniklerini öğretmeni Giuseppe Talamoni'den öğrendi. Yani daha işin başında, otomobil ile heykel iki ayrı dünya değil, Bertoni için aynı iki elin iki uğraşıydı.
1923'te Fransa'ya bir çalışma gezisine çıktı; Felbert, Manessius, Rothschild gibi karoseri atölyelerinde iş deneyimi kazandı. 1929'da kendi tasarım bürosunu kurdu ve 1932'de kapısı çalındı: Citroën'den iş teklifi. Annesinin onaylamadığı bir kadınla evlenip İtalya'dan ayrılarak Paris'e yerleşmişti; kısa süre sonra Fransız üretici onu ekibine kattı. Bu tesadüf gibi görünen taşınma, otomobil tarihinin en sıra dışı tasarım kariyerlerinin başlangıcı oldu. Bir detay daha: Bertoni, Leonardo da Vinci'ye hayrandı ve bu hayranlığı o kadar büyüktü ki 1932'de doğan ilk oğluna Leonardo adını verdi.
Aklında bir soru tutun: Bertoni'nin buraya kadar yaptığı hiçbir şey klasik bir otomobil tasarımcısı eğitimi değil. Bu adam bir heykeltıraş ve bu, birazdan her şeyi açıklayacak.
Traction Avant: Kil ile Kırılan Kural (1934)

André Citroën'in kafasında önden çekişli, devrim niteliğinde bir otomobil vardı; mühendislik tarafı çözülmüştü ama aracın nasıl görüneceği hâlâ belirsizdi. Görev Bertoni'ye verildi ve o, ne mi yaptı? Kağıda kalemle yeni baştan çizimler yapmadı. Plastilin kütlesini alıp masaya oturdu ve otomobili adeta bir heykel gibi şekillendirdi. Rivayete göre bu çalışma tek bir gecede tamamlandı ve Nisan 1934'te tanıtılan Traction Avant'ın DNA'sı işte o heykel oldu. Dönemin otomobillerinin ağır, kutu hatlı gövdelerine kıyasla Traction Avant, çağdaşlarının metal-ahşap karışımı gövdelerinden çok daha hafif, ağırlığı dengeli ve aerodinamik bir yapıya sahipti. Bazıları onu ilk gerçekten heykeltıraşlıkla şekillendirilmiş otomobil olarak anar; hiç de abartı değil.
Gelgelelim devrimler bedava değil. Traction Avant'ın geliştirme maliyeti Citroën'i iflasın eşiğine getirdi ve lansmandan aylar sonra şirket Michelin'in eline geçti; yönetimi Pierre-Jules Boulanger üstlendi. Yine de oyun kapanmadı: araç ömrü boyunca yaklaşık 760.000 adet satıldı ve 20. yüzyılın en etkili otomobil tasarımlarından biri sayıldı.
Öne Çıkanlar
- Flaminio Bertoni, İtalyan asıllı bir heykeltıraştı ve Citroën'e 1932'de katıldı.
- Traction Avant'ın formu bir plastilin heykelle ortaya çıktı; araç yaklaşık 760.000 adet sattı.
- 2CV, 1948'de piyasaya çıktı ve 5 milyondan fazla satmayı başardı.
- DS, 1955 Paris Fuarı'nın açılış gününde 12.000 sipariş aldı.
- Bertoni'nin adı bugün New York'ta MoMA koleksiyonunda yer alıyor.
2CV: Bir Sepet Yumurtanın Gerektirdiği Sadelik
Boulanger'ın isteği iyice somutdu: TPV, yani Çok Küçük Otomobil projesi. Çiftçiyi, eşini ve ürünlerini 60 km/s hızda taşıyacak bir halk arabası istiyordu; bir rivayete göre spesifikasyonda 50 kilo patates veya bir sepet yumurta ile tarladan geçme şartı bile vardı. Yani burada DS gibi gösterişli bir siluet değil, işlevsel bir sadelik söz konusuydu. 2CV kağıt üzerinde 1935'te doğdu ama savaş yüzünden ancak savaştan sonra üretilebildi.