Avtomobil Dizaynerləri Niyə Hələlik Gil ilə İşləyir?

Heç bir ekran barmaq uclarının hiss etdiyi səth həqiqətini verə bilməz; son qərarı yenə də kilə toxunan əl verir.
Heç bir ekran barmaq uclarının hiss etdiyi səth həqiqətini verə bilməz; son qərarı yenə də kilə toxunan əl verir.

Bu Səhifəni Paylaşın

Avtomobil dizaynerləri rəqəmsal dövrdə hələ də gil ilə işləyir, çünki heç bir ekran real ölçüdə və real işıq altında avtomobilin səthini əllə toxunaraq hiss etmə təcrübəsini verə bilmir. Sənayedən bəri təxminən 100 ildir davam edən bu ənənə, bu gün rəqəmsal modelləşdirmənin tamamilə aradan qaldıra bilmədiyi yeganə fiziki mərhələ olmaqda davam edir: kompüter eskizləri modeli həyata keçirir, amma son səthə yenə də barmaq ucları qərar verir.

Seçilmişlər

  • Gil modelləşdirmə avtomobil dünyasına 1930-cu illərdə General Motors stil rəhbəri Harley Earl ilə daxil oldu.
  • İstifadə olunan material real gil deyil; istidə yumşalmayan, qurumayan sənaye plastisi.
  • Tam ölçülü bir gil modelin dəyəri 650.000 dollaradək çıxa bilir.
  • Bu gün standart iş axını hibriddir: CAD məlumatından CNC ilə frezlənən gil əllə bitirilir, dəyişikliklər skan edilib rəqəmsala geri qaytarılır.
  • Türkiyədə də ənənə canlıdır; Ford Otosan Sancaktepədə tam ştatlı gil modelçi işə götürür.

İndi sənə bir sual verim: Telefonundakı bir maşın render-inə baxıb "vay, bu maşın əla olub" dedinmi? Düzdür, bilirəm. Amma o şəkil ekranda ikiölçülü dayanır. Dizaynerlərin əsl verdiyi sual budur: Bu səth real dünyada, günəş altında, piyada keçərkən necə görünəcək? Cavabı tapmağın yeganə yolu isə o maşını real ölçüsündə əlinə almaqdır. Yaxud daha doğrusu, yonmaqdır.

Gil Modelləşdirmə Nədir, Necə Yaranıb?

Gil modelləşdirmə, bir avtomobilin xarici gövdəsini real ölçüdə və ya kiçildilmiş miqyasda xüsusi gilbənzər materialdan formalaşdırma prosesidir. Tarixçəsi düşündüyündən xeyli qədir: Bu üsulu avtomobil dünyasına 1930-cu illərdə General Motors-un stil rəhbəri Harley Earl bəxş etdi. Earl-ün gənclik illərində əl işi gil maşın modelləri ilə tanış olduğu və bu həvəsi GM-ə apardığı deyilir. Yəni kompüter adlı bir şeyin olmadığı bir dövrdə, avtomobillərin necə görünəcəyinə əllə yonulmuş modellər qərar verirdi.

Zamanla bu iş o qədər ciddi alındı ki, böyük studiyalarda modelçilərə əvvəlcə texniki çertyojlar verilmədən heç bir işə başlanmazdı. Dizayn və modelçilik əl sıxışmış, bir-birini tamamlayan iki sənətə çevrilmişdi.

Yonduqları real gildir?

Xeyr! Ən çox təəccübləndirən məqam burasıdır. Studiyalarda istifadə olunan material bağçadakı gil deyil, sənaye plastisi adlanan xüsusi qarışıqdır. Tərkibində ticari şirə və az miqdarda kükürd var; xarakterik bir iyinin olduğu deyilir amma onu ancaq studiyada olanlar bilir. Gözəl tərəfi budur: İstidə yumşaqdır, otaq temperaturunda sərtləşir amma heç vaxt qurumur. Yəni səhv etdikdə sınmır, düzəldib davam edə bilirsən. Oyun palçığı kimi, amma xeyli daha ciddi və xeyli daha bahalı bir versiyasıdır.

Bir Maşın Gil Modeli Necə Hazırlanır? Addım-addım Proses

Dijital çağda bile bir arabanın ruhunu son kez kazıyan eller, kil modelin üzerine makinelerin bıraktığı izleri pürüzsüz bir zarafete çeviriyor.

Düşünürəm ki, hamının ağlında "dizayner böyük bir gil blokuna oturub maşını yonur" təsviri var. Gerçək xeyli daha mühəndislik iyli gəlir. Proses təxminən belə işləyir:

  1. Eskiz təsdiqləndikdən sonra rəqəmsal modelçilər çertyojları üçölçülü kompüter modelinə çevirir.
  2. Model əməliyyatları komandası mühəndislik proqramları ilə modelin daxili quruluşunu qurur.
  3. Bunun üçün armature adlanan alüminium bir skelet hazırlanır; içi taxta qutularla doldurulur.
  4. Üstünə bərk köpük, ən sonda isə təxminən 2,5 santimetr qalınlığında gil tətbiq olunur.
  5. Beş oxlu CNC maşınları rəqəmsal məlumatlara əsasən gili kobuddan incəyə işləyir.
  6. Modelçilər son qatını əllə kazıyıb formalandırır və hamarlayırlar.

Niyə blok-blok gil yox, skelet üzərinə köpük? Çünki təmiz gildən olan bir model 8 tona qədər çəkə bilərdi! Ona görə də bugün tam ölçülü modeller yenə bir neçə ton ağırlığındadır, lakin əksər hissələr skelet və köpükdən ibarətdir. Beş oxlu freze maşınları isə kalibrlənmiş metal zeminlər üzərində işləyir; böyük studiyalarda bu maşınlar 7/24 fırlanır və modeli bir neçə günə frezləyir. Qeyd edim ki, bir freze markasının Türkiyədə də studiya həlləri təklif etdiyini əlavə etmək istəyirəm - bu işin gəlirinin bizim qədər uzandığının kiçik bir əlaməti.

Sonrakı mərhələ isə tamamilə sənətkarlıqdır: Modelçilər gili əllə kazıyır, yonur və hamarlayır. İşıq yoxlaması üçün modelə əvvəlcə neytral gümüşü rəng geyindirilir, beləcə boya yerinə səthin işığı necə saxladığı ön plana çıxır. Toyota-nın usta modelçisi Kazushi Eto nun iş tərzi bu nöqtədə çox mənalıdır: Barmaq ucları ilə gilə təzyiq göstərib geri çəkilərək ümumi formaya baxır. Yəni həm toxunur, həm də uzaqlaşıb izləyir. Ekranın hər ikisini eyni anda görməsi mümkün deyil.

Rəqəmsal Dizayn Niyə Gilin Yerini Ala Bilmir?

Dürüst olum: Rəqəmsal tərəf çox güclüdür. Eskizlər dəqiqələr içində realist görünür, dəyişikliklər dərhal tətbiq oluna bilir. Amma əsas məsələ budur: Ekran ikiölçülü qalır. Əllə yonmadan dizayn olunan avtomobillərin sərt və solğun göründüyü tez-tez bildirilir. Kompüterdə nə qədər çalışsan çalış, fiziki prototip olmadan bir avtomobilin real görünüşünü tam dərk edə bilmirsən.

Bir bənzətmə edim: Bir yeməyin fotosuna baxmaqla, o yeməyi çəngəlinlə dadıb baxmaq arasında fərq var, elə deyilmi? Gil model də məhz o "daddan baxma" anıdır. Ekrandakı hər şey, render proqramlarının kamera ayarları ilə filtrlənmiş bir təsvirdir. Bəs real bir avtomobilə bənzəyən şey, nəhəng tam ölçülü modelin özüdür. Səthə bir neçə mində bir düym qədər gil əlavə edərək səthdəki işıq axınını tənzimləmək, ekran qarşısında qiymətləndirilə biləcək bir şey deyil - bunu yalnız əl və göz birlikdə fərq edir.

Bəs VR gili bitirə bilərmi?

Sanal reallıq əslində prosesin müəyyən mərhələsinə həqiqətən dəyər qatır: CAD mərhələsi ilə gil fresalanması arasındakı baha boşluğu daraldır. Bəzi studiyalarda prosesin yaradıcı, "xəyal" hissəsinin VR-a keçdiyindən danışılır və böyük bloklardan sürətlə yonulan prototipler köhnə tam ölçülü gil modellərinin yerini qismən aldı. Amma mənzərə aydındır: GM, qabaqcıl rəqəmsal alətlərlə çalışan dizayn mühitində belə gilin yaradıcı prosesinin kritik hissəsi kimi qorunduğunu açıq şəkildə vurğulayır. Mercedes-Benz-in rəsmi açıklamasına görə son qərarın ardından skan və freze maşınları ilk tam ölçülü prototipi istehsal edir, bütün detallar əllə tamamlanır. Yəni hekayə gilin "tamamlandığı" deyil, tamamlayıcı olduğu ilə bağlıdır. Rəqəmsalla birləşən gil, əvəz edilmədi.

Gil Model Nə Qədərə Başa Gəlir? Ölçü, Çəki və Xərc

Bu iş ucuz deyil və buradakı rəqəmlər həqiqətən təəccüblüdür. Böyük avtomobil şirkətləri təxminən 100 ildir insan boyunda gil modelləri istehsal edir. Eyni anda bir neçə modelin olduğu studiyalarda material istehlakı da nəhəngdir; ildə yüz minlərlə funt plastisin istifadə olunur və mümkün qədər təkrar emal edilir. Škoda-nın eksteryer studiyası tək başına 1:1 ölçüdə yeddi modelə qədər ev sahibliyi edə bilir. Volvo isə gil studiyasını, gələcəyin modellərinin "ruhunun" yonulduğu gizli emalatxana kimi təqdim edir.

XüsusiyyətDetal
MaterialSənaye plastisini (aşqar və az miqdarda kükürd ehtiva edir)
Gil təbəqəsinin qalınlığıTəxminən 2,5 sm
Tam gil modelin çəkisi8 tonadək (skelet + köpük sistemi ilə azaldılır)
Fresalanma müddətiBir neçə gün (maşınlar 7/24 işləyir)
Eskiz təsdiqindən modelə qədər müddətBir neçə həftə
Xərc650.000 dollara qədər çıxa bilər

Bu mənzərəyə baxanda rəqəmsal vizuallaşdırmanın niyə bu qədər cazibədar olduğunu anlayırsan: Gil modelləmək bahalı bir prosesdir. Amma avtomobil istehsalçıları hələ də bu pulu ödəyir, çünki əldə edilən toxunula bilən geri bildirim heç bir rəqəmsal alətin verə bilməyəcəyi növdədir.

Türkiyədə Gil Modelləmə: Ford Otosan-dan Müstəqil Dizaynerlərə

"Bəs bizdə bu iş varmı?" deyə soruşsan, cavabım bəlidir. Ən konkret dəlil budur: Ford Otosan, Sancaktepe-dəki dizayn studiyası üçün gil modelçi vəzifəsi açır və elanda tam ölçülü və ölçülü avtomobil modellərinin gil üzərində əl ilə modelləmə işinin əsas məsuliyyət olduğu yazılır. Yəni Türkiyədə seriya istehsalına gedəcək avtomobillərin səthləri də əllə yonulur.

Müstəqil tərəfdə də ilhamverici nümunələr var: Türk dizayner Sedat Öztürk-ün Z-TRK 101 Hypersports konsept layihəsində peşəkar gil modelləşdiricilər tam ölçülü modeli gecə-gündüz demədən işləyərək tamamlamışlar. Bundan əlavə, ölkəmizdə avtomotiv gil modelləşdirməsi üçün studiya avadanlıqları və təlimlər təklif edən müəssisələr də var. Bir qeyd edim: türk mənbələrində "gil modelləşdirmə" deyəndə çox vaxt qab-qacaq və çini ənənəsi (Karacasu, Kütahya, İznik) qarşınıza çıxır; avtomotiv tərəfdə türkcə məzmun hələ də azdır. Amma Ford Otosan-ın fəal kadrosu və müstəqil layihələr bu sənətin bizdə də yaşadığını göstərir. Bəncə, əla bir karyera alternativi düşünənlər üçün!

Konsept Avtomobillər və Prototip Prosesində Gilin Yeri

Konsept avtomobil sərgi meydançasında parıldadıqda, onun arxasında ehtimal ki, yonulmuş, sürtülmüş, yenidən yonulmuş bir gil model var. Bizim günlərdə standart iş axını hibridir: Gil, taxta iskelet üzərində CAD məlumatlarından beş oxlu CNC ilə kobud frezlənir, sonra əllə bitirilir. Dəyişikliklər edildikdə model sürtülür və yeni səth rəqəmsal modelə geri ötürülür. Qısacası, gil və rəqəmsal biri birinə çevrilən, biri birini qidalandıran iki dünyadır. Aparıcı rəqəmsal dizayn studiyaları da gil modelləri çevik render texnologiyası ilə birlikdə istifadə edir; Hyundai Şimali Amerika isə 3D sürtmə ilə bu prosesi dəstəkləyir.

Keçmişdən daha bir detal, ki bəncə çox maraqlıdır: Beş oxlu frezalardan əvvəl dizaynerlər nə edirdilər? Tam ölçülü tape drawing metodu ilə çevik qara lentləri film üzərinə yapışdıraraq xətləri çəkirdilər; relsli ölçmə maşınları ilə nöqtə alır, bəzi yerləri kazıyaraq Tipp-Ex nöqtələrinə qədər enirdilər. Bugünün texnologiyası ilə müqayisədə insana "bu iş nə dərəcədə səbir tələb edirmiş" dedirtdirir.

Gil ilə İşləmək Bitir, Yoxsa Yenidən Doğulur?

Bəncə, cavab ikincisidir. Analogdan rəqəmsala keçid iyirinci əsrin sonunda təəccüblü bir sürətlə baş verdi, amma gil hələ də öz yerindədir. Dizaynerlərin müqavimətinin səbəbi nostalgiya deyil, fizikadır: Əl-göz koordinasiyası, səthdəki işığı əllə tənzimləmə zövqü və tam ölçüdə gəzərək hiss edilən nisbətlər. Kompüter bu üçünü birdən verə bilmir. Gil, rəqəmsal dizaynın rəqibi deyil, ən sadiq ortağıdır. Növbəti konsept avtomobili gördükdə, o axıcı səthlərin arxasında barmaq uçları ilə gili düzəldən modelləşdiricilərin olduğunu unutma. Səncə, VR bir gün onları da masasından qaldırar? Mən çox güman etmirəm.

Mənbələr