Togg Nasıl Doğdu? Yerli Otomobil Projesinin Kuruluş Hikâyesi

Kapıdan giren ilk Prototip'ten Gemlik bandına uzanan yol, bir ülkenin otomobil hayalinin on bir yıl süren sabır sınavının sonucudur.
Kapıdan giren ilk Prototip'ten Gemlik bandına uzanan yol, bir ülkenin otomobil hayalinin on bir yıl süren sabır sınavının sonucudur.

Bu Sayfayı Paylaşın

Togg, 2011'de verilen bir yerli otomobil çağrısının 2017'de bir şirkete, 2018'de kurulan bir girişim grubuna ve nihayet 2022'de Gemlik'te seri üretime dönüşmüş hâli. Yani bir gece masa başında çizilip ertesi gün yola çıkan bir araç değil; on yıldan uzun süren tartışma, hisse pazarlığı, fabrika şantiyesi ve tasarım saatinin toplamı. Bu sayfada o kuruluş hikâyesini, yani Togg'un nasıl doğduğunu baştan sona anlatıyoruz.

Öne Çıkanlar

  • Yerli otomobil çağrısı 2011'de yapıldı; şirket 25 Haziran 2018'de kuruldu.
  • Kurucu ortaklar: beş paydaşın her biri %19, TOBB %5.
  • Gemlik fabrikasının sahası yaklaşık 1.200.000 m²; şantiyede 1.850 kişi çalıştı.
  • Gövde tasarımı, Pininfarina ile ortak çalışmada yaklaşık 150.000 saatte tamamlandı.
  • İlk araç 29 Ekim 2022'de banttan indi; satış fiyatı 953 bin TL olarak açıklandı.

Her Şey 2011'deki Bir Çağrıyla Başladı

Kafanda canlandır: yıllardır her sofrada tartışılan bir fikir var. "Bizim de bir arabamız olsa, Devrim'in hakkını versek." İşte bu ortamda, 2011'de dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan sanayicilere yerli otomobil markası üretme çağrısında bulundu. Kulağa basit geliyor, değil mi? Ama işin ilginç tarafı şurada: otomotiv sektörünün kendi kuruluşu bile ilk anda "olmaz" demişti. Otomotiv Sanayii Derneği bu işin sonrasında nasıl yapılamayacağını anlatan bir rapor hazırlamıştı. Yani proje daha doğmadan, karşıt görüşünü de doğurmuştu.

Bunu bir tarif gibi düşün: malzeme listesi hazır ama kimse mutfağa girmeye cesaret edemiyor. Aradan yıllar geçti; fikir önce bir politika konusu oldu, sonra gündelik bürokrasiye, oradan da şirketleşme masasına taşındı. 2011'den 2017'ye uzanan bu dönem, Togg'un hikâyesinin en yavaş ama en belirleyici bölümü.

2017–2018: Fikirden Şirkete

Asıl dönüm noktası Kasım 2017'de geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, yerli otomobili üretmek için birlikte çalışacak şirket ve kuruluşları açıkladı. Aynı günlerde Otomotiv Sanayii Derneği, aracı üretecek "Türkiye'nin Otomobili Girişim Grubu"na destek açıklaması yaptı. Dikkat et: 2011'de "nasıl yapılamaz" raporu çıkaran kurum, altı yıl sonra projenin yanında duruyordu. Bu değişim bile sürecin ne kadar zorlandığını anlatmaya yetiyor.

Sonraki adım hızlıydı. 2 Haziran 2018'de şirket kuruluşu için imzalar atıldı ve tasarım sürecinin başlatıldığı duyuruldu. Ardından 25 Haziran 2018'de Türkiye'nin Otomobili Girişim Grubu Sanayi ve Ticaret A.Ş. resmen kuruldu.

Kimler Ortak, Kim Ne Kadar Hisseye Sahip?

Şirketin yapısı bir arada çalışma modeli üzerine kurulu: devlet değil, büyük Türk sanayi ve teknoloji şirketleri hissedar. Kuruluştaki dağılım şöyleydi:

OrtakKuruluş payıSermaye artırımları sonrası
Anadolu Grubu%19%23
BMC%19%23
Kök Grubu%19Projeden çıktı (2019–2021)
Turkcell%19%23
Zorlu Holding%19%23
TOBB%5%8

Bu masadan ilk çekilen isim Kök Grubu oldu: Eylül 2019'da projeden ayrıldı, ayrılığı 2021'de resmen kesinleşti. Sonraki yıllarda masanın bileşimi daha da değişti; İnan Kıraç 2021'de ayrıldı ve 2026'ya gelindiğinde Zorlu Holding ile Anadolu Grubu'nun ortaklıktan çıkacağı, yerine Türkiye Varlık Fonu'nun geçeceği haberleri gündeme oturdu. Kısacası Togg'un doğum hikâyesi bitti ama hisse yapısı hâlâ hareketli bir denge üzerinde duruyor.

İşin küçük ama renkli bir detayı daha var: şirketin bugünkü internet adresi olan alan adı, Togg diye bir şirket daha yokken, 2003'te başkası tarafından alınmıştı. Şirket bu alan adını almak için 2021'de uluslararası bir tahkim sürecine başvurdu ama başvurusu, kayıt tarihinden dolayı kötü niyet görülemeyerek reddedildi. Bazen bir alan adı bile projeyi geciktirecek kadar değerli olabiliyor.

Gemlik'te Fabrika: 1.200.000 Metrekarelik Dev Şantiye

Gemlik'te 1.850 kişinin inşa ettiği 1.200.000 metrekarelik şantiyede, bedelsiz arazi tesciline varan kamu desteği tartışmaları hiç bitmeden bir fabrika yükseldi.

Şirket kuruldu, peki nerede üretilecek? Cevap 27 Aralık 2019'da netleşti: Bursa'nın Gemlik ilçesi. Aynı gün iki önemli açıklama birden yapıldı; biri tanıtım, biri resmî. Resmî Gazete'de yayımlanan Karar Sayısı 1945 ile projeye yatırım bazlı devlet yardımı verileceği duyuruldu. Fabrikanın maliyeti ise yaklaşık 22 milyar TL olarak açıklandı. Ayrıca 2022'de çıkan bir düzenlemeyle, yatırım süresi ve istihdam şartının sağlanması hâlinde fabrika arazisinin bedelsiz tescili mümkün hale getirildi - bu, kamu kaynaklarının projeye aktarımı eksenindeki tartışmaların en çok konuşulan maddelerinden biri oldu.

İnşaat 2020'nin ortasında başladı. Yaklaşık 1.200.000 m² sahası olan şantiyede 1.850 kişi çalıştı; sadece boya tesisinde 14.500 ton çelik montajı ve 33.000 m² çatı paneli montajı yapıldı. Gemlik'te 1,6 km'lik "Yeniliğe Yolculuk" adlı test pisti de tamamlandı ve ilk deneme sürüşü yapıldı. Batarya tarafında ise SIRO adlı Togg–Farasis ortaklığı, Gemlik'te 15 GWh kapasiteli batarya hücresi ve modül tesisi kurmak üzere yola çıktı. Yani Gemlik bir montaj tesisi değil, komple bir üretim kampüsü olarak tasarlandı.

Tasarım Süreci: 150.000 Saat Ne Demek?

Şimdi işin en göz alıcı kısmına gelelim: aracın kendisi. Togg'un gövde tasarımı İtalyan tasarım şirketi Pininfarina ile birlikte yapıldı. TOGG ve Pininfarina ekipleri, tasarımcı Murat Günak'ın yönlendirmesiyle yaklaşık 150.000 saat çalıştı. Ne kadar uzun bir süre olduğunu kavramak için: tek bir insana yapsan, kesintisiz ve uykusuz, neredeyse 17 yıl eder. T10X'in tasarımında 121 mühendisin yer aldığı ve Pininfarina konsepti üzerinde özgün değişiklikler yapıldığı da biliniyor.

Süreç basamak basamak ilerledi. Eylül 2019'da iki modern SUV çizimi paylaşıldı; kullanıcı odaklı bir tasarım kılavuzu ve tasarım konsepti oluşturuldu. 27 Aralık 2019'da - evet, Gemlik kararının açıklandığı aynı gün - SUV ve sedan modelleri basın toplantısıyla tanıtıldı. Bu çalışmanın meyvesi sadece araç değil: Togg, mobilite alanında iF Tasarım Ödülü'nü alan ilk Türk marka oldu.

Yalnız bir noktayı ayıklayalım, çünkü internette hâlâ karıştırılıyor: Pininfarina'nın Şanghay'da tanıttığı HK K350 konsepti Togg ile akraba değil. O araç, tasarım dünyasının kavramsal bir çerçeve çalışması; yerli otomobille bir bağlantısı yok.

Marka Adından Seri Üretime: Son Geri Sayım

2020'ler başladığında projenin kimliği de netleşti. Ağustos 2020'de marka adının Togg olmasına karar verildi. 18 Aralık 2021'de yeni logo tanıtıldı, ardından 6 Ocak 2022'de Las Vegas'taki CES etkinliğinde sedan (o zaman T10S adını taşıyan, bugünkü T10F) dünya lansmanı yapıldı. Temmuz 2022'de Gemlik'te deneme üretiminin başlaması bekleniyordu ve dış satış için 2024–2025 hedefi açıklanmıştı.

Hedeflendiği şekilde ilk araç, 2022'nin sonunda seri üretim bandından inmiş olacak.
Mehmet Fatih Kacır döneminde Sanayi ve Teknoloji Bakanı olan Mustafa Varank

Bu hedef tuttu. 29 Ekim 2022'de fabrika, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın katılımıyla açıldı ve ilk araç "Anadolu Kırmızısı" rengiyle banttan indi. İlk yıl için 17–18 bin araç üretim hedefi kondu. Sonrası hızlı gelişti: ön siparişler 16–27 Mart 2023'te alındı, başlangıç fiyatı 14 Mart 2023'te 953 bin TL olarak açıklandı ve ilk araç 3 Nisan 2023'te Cumhurbaşkanı'na teslim edildi.

Eleştiriler, Gerilimler ve Açık Sorular

Dürüst olmak gerekirse, Togg'un kuruluş hikâyesi bir hayranlık masalı değil; tartışmasız da geçti. Projenin ilerleyişi ile sektörün 2011 sonrasındaki "nasıl yapılamaz" raporu arasındaki gerilim, karşıtlığın en erken örneği. Devlet yardımı ve bedelsiz arazi tahsisi, kamu kaynaklarının projeye aktarımı ekseninde eleştirilere konu oldu. Ortaklık masasından çekilen isimler - Kök Grubu'nun 2019 çıkışı, İnan Kıraç'ın 2021 ayrılığı, 2026'daki Zorlu ve Anadolu Grubu gelişmeleri - projenin etrafında "babayiğitler masadan kalktı mı?" tartışması doğurdu. Başlangıç fiyatının, basına yansıyan maliyet tahminlerinin üzerinde olması da mercek altına alınan konulardan.

Bazı soruların cevabı ise hâlâ tam açıklanmış değil. Örneğin yerli otomobil projesine 2011'den bu yana toplam ne kadar harcandığı, Meclis'e sunulan bir yazılı soru önergesiyle resmen sorulmuş bir soru; kamuya açık, net bir rakam hâlâ ortada yok. Bu tür boşluklar, projenin onurunu düşürmez ama sağlıklı bir değerlendirme için şeffaflığın öneminin de hatırlatılması gerekir.

Peki Bugün Neredeyiz?

2026 itibarıyla tablo şöyle: T10X ve T10F yollarda, Trugo şarj ağı 1.000'den fazla istasyona ulaşmış durumda ve elektrikli araçlara geçiş döneminde Togg, Türkiye sanayi tarihi içinde tartışmasız bir yere oturmuş vaziyette. Devrim'den bu yana uzanan hattın bugünkü halkası bu. Togg nasıl doğdu sorusunun cevabı aslında tek cümle: bir çağrı, bir rapor, altı yıllık bir tartışma, beş şirketin imzası, bir şantiye ve 150.000 saatlik tasarım emeğinin toplamı. Doğum hikâyesi karışıktı, evet - ama sıradan hiçbir aracın hikâyesi bu kadar temiz değil.

Kaynaklar