F2-dən Yüksələnlər: Neçə Ad F1-də Qalıcı Ola Bildi?

F2 çempionluğu F1-ə avtomatik bilet deyil; 2017-ci ildən bəri tac qoyan adların bir hissəsi Ferrari və Mercedes kürsülərinə yerləşərkən, bəzi çempionlar heç bir F1 yarışına belə çıxa bilmədi. Yəni ikinci pillə zəmanət deyil, faktiki imtahandır: kağız üzərində qalib gələnin gridlərdəki 22 kürsüdən birini də qazandığına dair qayda yoxdur.

F2 Dəqiq Nədir, Niyə Bu Qədər Vacibdir?

FIA Formula 2, 2017-ci ildə GP2 Seriyasının yenidən brendinqi ilə doğuldu və tək məqsədi var: Formula 1-in dərhal altındakı son pillə olmaq. Seriya tək marka məntiqi ilə işləyir; yəni hər komanda eyni Dallara şassisi və eyni Mecachrome 3.4 litrlik V6 turbo mühərrikindən istifadə edir. Benzin belə standartdır, üstəlik %100 davamlı yanacaq standartına uyğun hazırlanmış bir yanacaqdır. Qısacası avtomobil fərqi yoxdur; masada yalnız pilot var. Bu da çempionluğu həqiqətən sürücünün işinə çevirir.

Məntiqini gündəlik həyatdan bir müqayisə ilə izah edim: F2, imtahandan əvvəlki sınaq imtahanlarının ən çətini kimidir. Suallar F1-in real imtahanı ilə demək olar ki eynidir, mühit də eynidir: yarış həftəsonları F1 tədbirlərinin içində keçir, mövsümdə 14 tur və 13 ölkədə 28 yarış var. Sprint yarışı 120 kilometr, Feature yarışı isə 170 kilometrdir. Sprintdə ilk 8 xal alır, Feature-da isə F1-dəki kimi 25-18-15 xal sistemi işləyir; pole-ya 2, ən sürətli tura 1 xal əlavə olunur.

Bir də rəqəm verək ki işin ciddiyyəti aydın olsun: F2-nin ilk 8 mövsümündə 122 pilot start götürdü və onların tam yarısı ən azı bir F2 yarışı qazanmağı bacardı. Yəni sinifdəki hər kəs uğurlu sayılır, amma sinifdən çıxıb bir üst mərtəbəyə qalxa bilənlərin sayı başqa bir hekayədir.

Çempionların Taleyi: Kimlər Yerləşdi, Kimlər İtdi?

Burada sualın ürəyi var. Müasir F2 dövrünün ilk çempionlarından bu günə uzanan siyahıda iki fərqli karyera yolu görürük: zirvəyə oturanlar və bir mövsümlük qonaqlar. Bir cədvəllə tez göz gəzdirək:

Zirvəyə oturanlar: Leclerc, Russell və Piastri

Charles Leclerc'in 2017-ci il mövsümü bu gün də danışılır: çaylaq ilində 7 qələbə, 7 pole və ən yaxın rəqibinə 72 xal fərq. 2018-də Alfa Romeo Sauber ilə F1-ə addım atdı, bir il sonra Ferrari'nin qapısından daxil oldu və akademiyanın əsas komandaya çıxaran ilk adı oldu. 2026-da Ferraridəki 8-ci mövsümünə girərkən hesabı belədir: 9 ildə 171 QP, 1672 xal, 8 qələbə, 50 podium, 27 pole. 2022-də Verstappen-ə qarşı çempionluq mübarizəsi apardı, lakin 146 xal fərqlə ikinci qaldı. Bir tərəfini də əlavə edək: 2024-də həm Monako, həm də Monza-nı qazanmaq onu müasir dövrdə Monako-nu qazanan yeganə monakalı etdi.

George Russell'ın hekayəsi isə səbrin mükafatı kimidir. 2018-də dövrün rekordu olan 287 xalla çempion oldu, Norris-i 68 xalla ezdiyi; 7 qələbə, 6 pole, 6 ən sürətli dövrə. Sonra Williams-da üç il gözlədi. 2020 Sakhir QP-sində Hamilton-un yerinə oturuşu hələ də əfsanədir: yarışa lider girib mexaniki problemə görə podiumu qaçırdı, amma hamısı nə etdiyini gördü. 2022-də Mercedes-ə keçdi, ilk qələbəsini Braziliyada qazandı və Hamilton-u 35 xalla ötürdü. 2025-i 319 xalla P4-də qapadı; indi Mercedes-də çaylaq Kimi Antonelli ilə birlikdə 5-ci mövsümündədir.

Oscar Piastri'nin vəziyyətinin xüsusi bir səbəbi var: F3 və F2-ni üst-üstə çaylaq ilində qazanmaq tarixdə yalnız Leclerc və Russell-a nəsib olmuşdu, Piastri üçüncü ad olaraq bu kluba qatıldı. Bu gün McLaren-in baş küncündə oturur və bu üçlü, F2-nin niyə ciddi qəbul edilməli olduğunun canlı sübutudur. Beşlüyin şəklini tamamlamaq üçün Gabriel Bortoleto-nu da unutmayaq: o da F3-F2 dublunu etdi və 2025-də Sauber ilə F1-də idi.

Bir Mövsümlük Parlayıb Sönənlər: de Vries və Schumacher

Nyck de Vries'in hekayəsi bəlkə də ən canyandıandır. Üçüncü cəhdində, üç yarış qalarkən çempionluğu təmin edərək taclandı. F1 qapısı açılmayınca Formula E-yə getdi və 2021-də seriyasının ilk FIA təsdiqli çempionu oldu. Sonra o məşhur 2022 İtaliya QP-si gəldi: Albon-un yerinə yarışdı, finişdə P9 alıb ilk cəhdində xal topladı. Hər kəs "adam hazırdır" dedi, AlphaTauri ilə 2023-də tam ştat müqavilə imzalandı. On yarışdan sonra, Macarıstan QP-sindən əvvəl oturacaq Ricciardo-ya verildi. Bu gün Formula E-də Mahindra ilə və davamlılıq dünyasında Toyota ilə yarışır, üstəlik ilk WEC mövsümündə Le Mans 2-cisi oldu; həmçinin McLaren-də test və simulyator işləri görür. F1-dən kənar olduqca parlaq bir kariyera, amma F1-də istədiyi vaxtı ala bilmədi.

Mick Schumacher 2020-də, son yarışda P18 almasına baxmayaraq Callum Ilott-un 14 xal önündə çempion oldu. Haas-dakı iki mövsümü isə əks bir qrafik çəkdi: 2021-də heç bir xal ala bilmədi, 2022-də 12 xalla 16-cı oldu, Avstriyada P6 və Silverstone-da P8 ilə ümid verdi, amma bahalı qəzalar performansla birləşəndə oturacaq Hülkenberg-ə getdi. 2023-24-də Mercedes-in ehtiyat pilotu idi, amma heç bir QP sessiyasına girə bilmədi. İndi WEC-də Alpine ilə yarışır, Fuji-də podium da gördü; 2026 Cadillac oturacağını Bottas və Pérez-ə uduzunca yolunu IndyCar-da RLL komandası ilə davam etdirəcək.

F2 Çempionu Olub F1 Kürsüsü Tapmayanlar Var?

Var və bu sual, başlığın əsl cavabını daşıyır. Felipe Drugovich (2022) və Théo Pourchaire (2023), müasir F2 dövründə çempion olub heç vaxt F1 kürsüsünə çatmayan iki addır. Pourchaire'in vəziyyətinin nə qədər kövrək olduğunu öz sözləri xülasə edir:

F2 çempionluğunu qazansam belə, 2023 üçün F1-də kürsüm olmayacağından olduqca əminəm.

GP2 dövründə də oxşar hekayələr yaşandı. Fabio Leimer, GP2 çempionu olmasına baxmayaraq, kifayət qədər büdcə töhfəsi gətirə bilmədiyi üçün heç bir F1 komandasının qapısını döyə bilmədi və tək bir GP-yə belə start ala bilmədi. Mənzərənin digər üzündə isə GP2 irsinin nəhəngləri var: Nico Rosberg 2005-də çempion olub 2006-da Williams ilə F1-ə çıxdı, Hamilton və Gasly kimi adlar da eyni yoldan gəlib. Karyera qələbələrində Hamiltonın 105 zəfəri, Rosbergin 23-ünün çox önündədir; bu səviyyəyə çatan başqa bir F2/GP2 çempionu yoxdur.

Super Lisenziya və Pul: Qapını Kim, Necə Açır?

F1-də yarışmaq istəyən hər kəsin FIA Super Lisenziyasına ehtiyacı var və bu lisenziya adətən iki-üç illik dövrdə təsdiqlənmiş seriyalardan toplanan ən azı 40 xalla əldə edilir. F2 burada bir pillə öndədir: çempion təkbaşına ən çox 25 xal alır, ancaq ilk üç sıra birlikdə tam 40 xal edir. Yəni F2-də podiya çıxan pilot, lisenziya hüququnu dərhal cibinə qoyur. Sistem məntiqlidir; problem lisenziyanın yox, kürsünün tapılmasındadır.

Çünki F2, F1-in altındakı ən bahalı pillələrdən biridir və bir mövsümün xərcləri milyonlarla ölçülür. Bunun maraqlı bir domino effekti var: pilotlar F2-də böyük pullar ödəyərkən F1-də bəzən haqq almağa başlayırlar. F1-də pis keçən bir mövsümdən sonra F2-yə qayıtmaq isə praktiki olaraq demək olar ki, mümkünsüzdür, çünki qayıtsan, yenidən pulsuz yarışmaq məcburiyyətində qalırsan. İqtisadiyyat, karyera qərarlarını pist performansı qədər təsir edir.

Bir də kürsü riyaziyyatı var. F1 komandaları pilotlarını gələn mövsüm üçün erkən bağlayır və həqiqətən "hücumsuz", boşda duran kürsü sayı çox azdır. Bu səbəbdən müzakirələr davam edir; təkliflərdən biri, F2 çempionuna iki il zəmanətli F1 kürsüsü təmin edən bir sistemin qurulmasıdır. Fikir gözəldir, amma gridi böyütmədən yer açmaq asan deyil. Həmçinin F2 avtomobili sürücüdə amansızdır; hidravlik sükan dəstəyi yoxdur, ona görə də fiziki cəhətdən ağırdir. Amma F1 avtomobillərinin sürəti yenə fərqli bir məşq tələb edir, ona görə çaylaklara vaxt vermək lazımdır.

2026-da Vəziyyət Nədir? Yeni Çempion Fornaroli Qapıda

Cari mənzərə, həm optimist, həm ehtiyatlıdır. Leonardo Fornaroli 2025 F2 çempionu oldu və Leclerc, Russell, Piastri, Bortoleto ilə birlikdə "çempionluğu ilk cəhdində qazananlar" klubunun beşinci adı sayıldı. 20 yaşlı İtalyan, McLaren-in pilot inkişaf proqramına daxil edildi; yəni qapıya açar yox, amma mismar vuruldu kimi. 2026 F2 gridində isə Red Bull infrastrukturundan Nikola Tsolov, 2025 F3 ikinciliyi ilə çempionluq namizədləri arasında göstərilir; Hitech-də Ryo Miyata ilə Colton Herta, Invicta-da R. Câmara və J. Dürksen kimi adlar da hovuzu doldurur.

F1 tərəfində də qapı bir az genişləndi: 2026-da Cadillac-in 11-ci komanda kimi qoşulması ilə start cərgəsi 11 komanda və 22 pilotа çatır; oturacaqlar Bottas və Pérez-ə verildi. Yeni düzənlə revize edilmiş güc bloku, aktiv aerodinamika və keçidi asanlaşdıran bir 'Overtake' rejimi işə düşür. Hətta 2025-də Lando Norris, F2 məzunu olub F1 çempionluğu qazanan ilk pilot kimi seriyanın oyununu bir daha sübut etdi. Start cərgəsinin ən gənc adı isə Racing Bulls adına yarışan Arvid Lindblandır.

Bəs F2 Çempionluğu Əslində Nə Deyir?

Məncə cavab aydındır: F2 çempionluğu istedadın diplomu, F1 oturacağı isə işə qəbul qərarıdır. Diplomu olan hər kəs iş tapa bilmir, amma diplomu olmayan birinin işə götürülməsi çox daha çətindir. Leclerc və Russell bunun ən yaxşı tərəfini, Drugovich və Pourchaire ən acı tərəfini, de Vries ilə Schumacher isə aradakı boz zonası təmsil edir. 2026-da dörd çempionun hələ də F1 oturacağında olması ümidvericidir; amma unutma, eyni start cərgəsində çempionluq qazanıb qapıdan geri çevrilən adların hekayətləri də var. Səncə növbəti F2 çempionu bu tale balansını poza biləcəkmi? Məncə Fornaroli yaxşı namizəddir - görək McLaren-in açacağı kartları görəcəyik.

Mənbələr

• F2 çempionları 2017-2024: Onlar indi haradadır? I hissə - The Paddock Chronicle
• F2 nədir? - FIA Formula 2
• Formula 2 üçün başlanğıc bələdçisi - Formula 1
• FIA Formula 2 uğurlu onilliyini qeyd edir - FIA Formula 2
• Leclerc və Russell Piastriyw rəddindən sonra F1-in nəyi itirdiyini göstərir - The Race
• Bütün Formula 2 çempionlarına nə oldu? - AutoHebdo
• F1-ə çatacağı gözlənilən (lakin heç vaxt çatmayan) Formula 2 pilotları - Dive-bomb
• Pourchaire: F2 çempionu olsam belə, 2023-cü ildə F1-də olmayacağımıza əminəm - Motorsport.com TR
• Fabio Leimer: İtkin gedən GP2 çempionu - Feeder Series
• F1 Super Lisensiyası üçün başlanğıc bələdçisi - Formula 1
• Formula 2 2026 mövsümü ön baxışı: Bütün 22 pilot üçün bələdçi - Formula Scout
• 2026 Formula 1 mövsümü - Vikipediya (AZ)
• 2026 Formula 1 heyəti | Pilotların yaşları - Race Result