Avtomobil Yol Açdıqca Doğuldu: İlk Yollar, İşarələr və Trafik Qaydaları

Dur xətti yoxdur, qovşaq qaydası yoxdur: ilk avtomobillər qaydaların olmadığı bir dünyada yolu özü kəşf edərək irəliləyirdi.
Dur xətti yoxdur, qovşaq qaydası yoxdur: ilk avtomobillər qaydaların olmadığı bir dünyada yolu özü kəşf edərək irəliləyirdi.

Bu Səhifəni Paylaşın

Heç düşünmüsənmi, avtomobil ortaya çıxanda dünyada nə dayanacaq, nə qovşaq qaydası, nə də yol xətti var idi? İlk avtomobillər yol, lövhə və yol hərəkəti qaydası tanımayan bir dünyaya addım atdı; bugünkü hərəkət qaydası da tam olaraq o qarışıqlığın içindən, ehtiyac yarandıqca formalaşdı. Yəni avtomobilin tarixi əslində yalnız mühərrikin deyil, yolun, nişanın və qaydanın tarixidir.

Seçilmişlər

  • 1888: Bertha Benz tarixin ilk uzun məsafəli avtomobil səyahətini etdi - təxminən 100 km.
  • 1870: Newarkda ilk asfalt örtük döşəndi.
  • 1909: Detroitdə dünyanın ilk millik beton avtomagistralı açıldı.
  • 1915: Dünyanın ilk "stop" nişanı Detroitdə istifadəyə verildi.
  • 1868: İlk işıq forsu Londrada qaz lampası ilə işlədi.

Yol Hərəkəti Qaydaları Niyə və Necə Yaranıb?

Bir az düşün: 19. əsrin sonunda avtomobillər küçələrə çıxmağa başlayanda heç kim "sağdan get", "burada dur", "sürətini azalt" demirdi. Çünki nə üçün olsun? 20. əsrdən əvvəl küçə və yol istifadəsi haqqında demək olar heç bir qanun yox idi və onsuz da çox da ehtiyac duyulmurdu. Atlar, atlı arabalar, piyadalar... hər kəs öz bildiyi kimi idarə edirdi.

Amma işin içinə mühərrik girincə hər şey dəyişdi. Avtomobillər sürətlənincə, çoxalınca və uzaq məsafələrə getməyə başlayınca dünyanın hər yerində eyni sual meydana çıxdı: Bəs indi bunları kim, necə nizama salacaq? Məhz "stop" nişanları, işıq forsları, sürət hədləri və yol xəttləri tam da bu sualın cavabı olaraq, tək-tək, ehtiyac sırasına görə yarandı.

Hətta ilk "yol hərəkəti qaydaları" avtomobildən çox əvvəl də mövcud idi: 1865-ci ildə Birləşmiş Krallıqda qüvvəyə minən Locomotive Act, xalq arasında "Red Flag Act" yəni Qırmızı Bayraq Qanunu, buxarlı nəqliyyat vasitələrinin önündə gedən birini tələb edirdi. Yəni qayda ideyası köhnədir, amma bugünkü mənada hərəkət nizamı tamamilə avtomobilin övladıdır.

Bertha Benz və Tarix Yazan İlk Uzun Səyahət

Qaydaları və infrastrukturu anlatmazdan əvvəl sənə inanılmaz gələn bir hekayə danım. 1888-ci ilin avqustunda Bertha Benz iki oğlu Eugen və Richardı götürüb ərinin Karl Benz ixtirası olan Patent-Motorwagen i gizlicə götürür və tarixin ilk uzun məsafəli avtomobil səyahətinə çıxır. Məsafə? 60 mildən çox, yəni təxminən 100 kilometr.

Az eşidə bilər, amma bir dəqiqə: o səyahətdə benzin stansiyası yoxdur, GPS yoxdur, düzgün yol demək olar heç yoxdur. Bunu belə müqayisə et: bugün evdən çıxıb bir mobil şarj cihazı belə daşımadan, harada şarj olduğunu bilmədiyin elektrikli avtomobillə yüz kilometr getmək kimi. Cəsarət işi, açıq-aydın.

Və bu cəsarətin qarşılığı gəldi: 1888-ci ilin dekabrında Illustrirte Zeitung qəzeti səyahəti dərc etdi və avtomobil daha geniş kütlələrin gündəminə daxil oldu. Bugün o marşrutu izləmək istəsən şanslısan: 2008-ci ildə açılan Bertha Benz Memorial Route, 1888-ci ildəki o ilk səyahətin izlərini sürməyini təmin edir. Yüz illik bir marşrut, hələ də turistik mədəni irs kimi aydadır - bence bu, başlı başına bir tarix dərsidir.

İlk Yollar: Asfatddan Əvvəl Nə Var İdi?

Avtomobillər üçün yollar çəkilməyə başlamazdan əvvəl insanlıq əslində əsrlərdir yol çəkirdi. Bilinən ən qədim strukturlaşdırılmış yollar e.ə. 4000-ə təsadüf edir: qədim Mesopotamiyada daş döşənmiş küçələr, Ur şəhərində ilk daş küçələr bu dövrə aiddir. Şumerlər daha da irəli gedirlər; bitumla, yəni asfaltın təbii qara yapışqan əcdadı ilə yerləşdirilən eyni tipli kərpic torpaq blokları ilə yol və məbəd döşəmələri inşa edirlər. Hind vadisi sivilizasiyasında isə Harappa və Mohenjo-Daroda düz və düz bucaq altında kəsişən döşənmiş küçələr tapılmışdır - şəhər planlaşdırması deyəndə ağla şəbəkə düzümünün gəlməsinin səbəbi məhz bu qədər qədimdir.

Mənim sevimlim isə minoylardır: e.ə. 2000 civarında Knossosdan Gortyn və Lebenaya 50 kilometrlik bir yol inşa etmişlər. Qumdaşı və bazaltla örtülmüş, yan drenajlı, hətta ayrı təpikli. Bəzi mənbələrə görə bu yol hər hansı bir Roma yolundan hətta üstündür. Romadan əvvəl yol məsələsində zirvəyə çatmış bir sivilizasiya - kim sequences, kim history kitablarında minoy yolunu danır ki?

Asfalt və Beton Dövrü Başlayır

Bəs avtomobillərin gedəcəyi müasir asfalt nə vaxt meydana çıxdı? 1870-ci ildə Belçikalı kimyaçı Edmund J. DeSmedt ABŞ-da Newarkda ilk asfalt örtüyünü döşədi. Ardından Trinidad göl asfaltı ilə Vaşinqtondakı Pennsylvania Avenue-nu 54.000 kvadrat metr plit asfaltla örtdü. 1871-ci ildə isə Nathan Abbott Bruklində ilk asfalt patentini aldı. 1900-cü illərin əvvəllərində isə təbii bitum öz yerini neftdən istehsal olunan asfalta buraxdı - bu gün minən yolunun əcdadı məhz bu keçiddir.

Amma əsl dönüş nöqtəsi 20 aprel 1909-cu ildir: Detroytda Woodward Avenue boyunca dünyanın ilk milik, yəni tam bir mil uzunluğunda beton örtüklü magistral yolu döşəndi. Bu arada Amerikanın yollarının o günkü vəziyyətini belə ifadə edən bir rəqəm var: 1904-cü ildəki ilk milli yol araşdırmasına görə 2 milyon mil kənd təsərrüfatı ictimai yolu var idi, amma bunlardan yalnız 154.000 mili çəkil və ya daşla örtülmüşdü. Gerisi torpaq idi. On il sonra, 1913-cü ildə Nyu-Yorkdan San-Fransiskoya uzanan Lincoln Highway, avtomobillərə yönəlmiş ən erkən sahildən sahilə yollardan biri kimi açıldı. 1916-cı ildə Federal Aid Road Act ilə Konqres ilk dəfə ştat yollarının yaxşılaşdırılması üçün kritik federal addımı atdı. 1925-ci ilə gəldikdə isə benzin vergisi, avtomobil lisenziya haqları və federal istiqrazlar ilə maliyyələşdirilən 7.680 mil yaxşılaşdırılmış yol çəkilmişdi.

Dünya müharibələrinin rolünü də atlamayaq: 1940-cı illərin ortalarında müharibə istehsalı üçün fabriklərin demək olar ki, hamısı işə salındı və daha böyük maşınların daha böyük həcmdə daşınması üçün magistral yollar sisteminin tutumu artırıldı. Bəzi tarixçilər logistika üstünlüyünün Müttəfiqlərin qələbəsinin əsas səbəblərindən biri ola biləcəyini iddia edirlər. Yəni yol, sadəcə təkərin altındakı zolaq deyil; müharibələrin taleyi belə.

Dünyanın İlk Trafik Nişanları və Trafik İşiği Harada İstifadə Olunub?

Dünyanın ilk stop levhası 1915'te Detroit'te çıktı ve bugünkü dev kırmızı sekizgenin aksine küçücük, beyaz ve dikdörtgendi.

Sualın cavabını iki qitəyə bölərək verə bilərik. İlk trafik işığı 10 dekabr 1868-ci ildə Londonun Parliament Square meydanında quruldu; J.P. Knight polis yükünü azaltmaq üçün qaz lampaılı bir sistem tasarlamışdı. Elektrikli olanı isə çox sonra, 5 avqust 1914-cü ildə Clevelandda Euclid Avenue ilə East 105th Street küncünə quruldu - dizayneri amerikalı polis Lester Wire idi. Qaz lampaından elektrik siqnalına keçid, trafik idarəçiliyinin yeniyetməlik dövrü idi doğrudan da.

Stop lövhəsi isə Detroitin ixtirasıdır: 1915-ci ildə dünyanın ilk stop lövhəsi orada istifadəyə verildi və inanmayacaqsan ama kiçikcə idi - ağ, düzbucaqlı, qara hərflərli. Bu gün hər yerdə gördüyün o nəhəng qırmızı səkkizguşəliyə heç cürə bənzəmirdi. Lövhə tərəfdən daha geriyə getsək, ən qədim işarələr sadə taxta və daş kilometr daşları idi; ehtimal ki, ilk yol nişanlarını romalılar istifadə edirdi: Britaniyada yol məsafələrini 1.000 addım (təxminən bir mil) daşları ilə işarələmişdilər. İngiltərədə sonra barmaqlı istiqamət lövhələri, fingerpost-lar gəldi. 1927-ci ildə ilk AASHO avtomobil yolu işarələri bələdçisi ABŞ yolları üçün altı böyük hərfli şrifti standartlaşdırdı - bəli, lövhədəki hərflərin belə bir standartı var və sən fərqində belə olmadan hər gün oxuyursan.

İlk Yol Hərəkəti Qanunları: Kim Harada Nə Vaxt?

Qaydalar da lövhələr kimi addım-addım gəldi. Buyurun, kilometr daşlarından bir neçəsi:

  • 1901: Nyü-York məcburi avtomobil qeydiyyatı ilə ABŞ-nin ilk yol hərəkəti tənzimləmələrində birinə öncülük etdi.
  • 1901: Konnektikut şəhərdaxili 12 mph / kənd yerində 15 mph sürət həddi ilə nəqliyyat vasitələrini tənzimləyən ilk ştat qanununu qəbul etdi.
  • 1903: "Yol hərəkəti təhlükəsizliğinin atası" Uilyam Felps Eno yavaş gedən nəqliyyatın sağda qalması kimi bir çox yol qaydasını tətbiq etdi.
  • 1909: Almaniya dünyanın ilk milli yol hərəkəti qanunlarından bəzilərini ştat sürüş imtahanı və sürücülük vəsiqəsi ilə birlikdə qəbul etdi.
  • 1923: Qarrett A. Morqan T formalı trafik siqnalının patentini aldı.

Enoya bir az yaxından baxmağa dəyər: Yale məzunu bu adam, avtomobillər küçələrə daha yeni-new çıxarkən "trafik necə axır" sualını ciddiyyətə alan ilk insanlardan idi. Bu gün bir qovşaqda sağdan keçəndə ya da yavaş gedənlərin sağ zolağa çekildiyini görəndə gördüyün nizam, böyük ölçüdə onun qoyduğu ideyaların nəvələridir. Bir adamın təklifləri bu günün trafik məntiqinə çevrilə bilir - hekayətin ən çox sevdiyim tərəfi budur.

Yol Xətləri: Ağaya Boyanan Düşüncə

İndi küçəyə çıxıb asfaltın ortasındakı xəttə bax. O xətt belə bir ixtiradır, bilirdinmi? Boyalı orta xəttin ən qədim qeydi 1911-ci ildə Miçiqandan gəlir: Wayne County Road Board üzvü Edvard Haynsin adı ilə anılır. Həmin il Miçiqanda sənədləşdirilən ilk yol örtüyü nişanı da bu dövrə aiddir. Ama hekayət burada bitmir: apreldə 1917 ildə Kaliforniyada Doktor Cun Makarrolun çəkdiyi xətt, ABŞ-də asfaltda boyanmış ilk sarı orta xətt kimi tanınıb. Bir həkimin, qəzaların qarşısını almaq üçün asfalta xətt çəkməsi... Peşəsi ilə heç bir əlaqəsi olmayan bir şeyi bütün bir ölkəyə mal etmək, məncə sahibkarlıq dərsinə girməlidir.

1911 mi yoxsa 1917 mi mübahisəsi nə üçündür deyə soruşsan, məsələ tərifdədir: 1911 ilk boyalı yol nişanı kimi qeyd olunur, 1917 isə ilk sarı orta xəttin rəsmi qeydiyyatı. Tərif dəyişəndə tarix də dəyişir - tarix bəzən belə incə detallarla dolu olur. İngiltərə cəbhəsində isə 1921'-də Birmingemdə ehtiyatsız sürüşə və qəzalara qarşı mərkəzi ağ xətlər başladı; gecə və dumanəleyhinə görmək üçün ixtira edilən "cat's eyes", yəni pişik gözü əks etdiriciləri də bu dövrün məhsuludur. 1940-cı illərə gəldikdə isə sarı xətlər bütün ABŞ-da standart halına gəldi. Artık asfalt rəsmən danışırdı.

Bugünə Bağlayırıqsa: Hər Nişan Bir Hekayədir

Bertha Benz'in qaranlıqda getdiyi o torpaq yoldan, Detroitzdəki ilk beton milə, Londondakı qaz lampasından Klivlenddəki ilk elektrik siqnalına... Bu gün sükan arxasına keçəndə gördüyün hər xətt, hər lövhə, hər işıq birilərinin "bu iş belə edilməz" deməsi ilə doğulub. Material tərəfi də durmur; hazırda bitumlu asfalta əlavələr və polimerlər əlavə edilərək davamlılıq, yol tutumu və təkrar emal edilə bilənlik artırılır. Yol, 150 ildir hələ də təkamül edir.

Növbəti dəfə qırmızı işıqda gözləyərkən ağlına gətir: gözlədiyin o saniyə belə tarixin məhsuludur. Səncə hansı daha çılğındır - maşın ixtira etmək, yoxsa maşınların düşdüyü bu dünyaya nizam qoymaq? Mənim cavabım aydındır: ikincisi.

Mənbələr