Çin Dokunmatik Ekranlı Araçlara Güvenlik Testi Şartı Getiriyor

Çin, dokunmatik ekran ağırlıklı araç iç mekânlarına resmî bir güvenlik eşiği getiriyor. Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı'nın (MIIT) ekim ayında kamuya açtığı taslak duyuruya göre, büyük merkezi bilgi-eğlence ekranları ve karmaşık head-up display'li araçlar satış onayı almadan önce sürüş güvenliği, aşırı koşullarda güvenilirlik ve çarpışma güvenliği testlerinden geçmek zorunda kalacak. Düzenleme, başınının aylarında yürürlüğe giren gizli kapı kolu yasağıyla birlikte, Çin'in son yıllarda hızla yayılan araç iç mekânı modalarına yaptığı en kapsamlı müdahale niteliğinde. Otuz yılı aşkın süredir bu sektörü izleyen biri için tablo tanıdık: bir zamanlar tasarımcıların özgürlük alanı sayılan kokpit, artık düzenleyicilerin masasında.

Çin'in dokunmatik ekranlı araçlar için yeni güvenlik kuralı neyi gerektiriyor?

MIIT, 10-11 Ekim'de cumartesi günü kamuya açtığı taslak duyuruyla yenilikçi araç tasarımları için daha sıkı onay şartları önerdi. Taslağın arkasında yalnızca bakanlık yok; Halk İdaresi ve Emniyet bakanlıkları ile Devlet Piyasa Düzenleme İdaresi de çalışmaya ortak. Görüş süresi 10 Kasım 2026'ya kadar açık. Yürürlüğe girdiğinde merkezi bilgi-eğlence ekranları, büyük ekranlar ve karmaşık head-up display'ler için sürüş güvenliğine etkisi, aşırı koşullarda güvenilirlik ve çarpışma güvenliği değerlendirmesi yapılacak.

Taslağın en sert maddesi ekranlarla sınırlı değil. Araç hareket halindeyken sıfır yerçekimi koltuklar, döner koltuklar ve yatak-koltuk fonksiyonlarının teknik önlemlerle engellenmesi öneriliyor. Yumuşak kapanan kapılara sıkışma koruması ve elektrik kesintisinde manuel açma imkânı şartı da taslakta yer alıyor. Bir diğer madde, sürücü dışındaki yolcuların araç giderken kapıyı, kaputu veya farları ses komutuyla kontrol etmesini yasaklıyor. OTA güncellemelerinin de kapsamlı doğrulamadan geçmesi isteniyor.

Test şartı: 30.000 kilometre, iki kış, bir yaz

Taslağın belkemiğini oluşturan test gereksinimleri, sektörün alışık olduğu ayaküstü doğrulamadan çok daha iddialı. Binek araçlarda en az 30.000 kilometre güvenilirlik testi yapılacak. Bunun yanında en az bir yıl süreli, iki kış, bir yaz şeklinde tanımlanan sert soğuk ve yüksek sıcaklık dizisini içeren bir çevresel uyum testi gerekiyor. Test yapılmayan, eksik test edilen veya sahte belgelere dayanan modeller onay alamayacak.

Halihazırda onay almış yenilikçi tasarımlı modeller de rahat bırakılmıyor: 1 Temmuz 2027ye kadar ek parametreleri sunmak zorundalar. Süreyi kaçıran ve güvenlik riski tespit edilen modeller üretimden çekilecek ve gönüllü geri çağrıya tabi tutulacak. Bu madde tek başına, Çin pazarına son iki yılda giren ekran ağırlıklı tasarımların kaçınılmaz olarak yeniden değerlendirmeye alınacağı anlamına geliyor.

Fiziksel düğmeler geri mi dönüyor?

Ekranlar yasaklanmıyor; bu noktada yaygın yanlış anlamayı düzeltmek gerekiyor. Üreticiler navigasyon, eğlence ve araç ayarları için büyük dokunmatik ekran kullanmaya devam edebilecek. Getirilen şart, kritik güvenlik fonksiyonları için fiziksel kontrol zorunluluğu: sinyal kolu, silecek, buz çözme ve buhar giderme gibi işlevler artık dokunmatik menüde değil, elle bulunabilir bir kumandada olmak zorunda.

Bu yönüyle düzenleme, şubat ayında hazırlanan GB4094-2016 revizyonunun devamı. O taslak; dönme sinyalleri, tehlike uyarı ışıkları, korna, P/R/N/D vites seçimi, ADAS aktivasyonu, silecekler, ısıtma ve buhar giderme, elektrikli camlar, acil çağrı sistemi ve elektrikli araçların güç kesme anahtarı için fiziksel kontrol istiyordu. Yalnızca ekran üzerinden vites seçimi zaten yasaklanmıştı. Revizyona göre kontrol etkin çalışma alanı en az 10x10 mm olacak, sabit konumda bulunacak, kör kullanıma uygun olacak ve dokunsal ya da işitsel geri bildirim verecek. Ayrıca bilgi-eğlence sistemi çökse bile temel fonksiyonların çalışmaya devam etmesi gerekecek. Standart, 1 Temmuz 2027den itibaren yalnızca yeni üretilen araçları kapsıyor; stoktaki araçlar için takvimin dışında bırakılmış durumda.

Gizli kapı kolu yasağı nasıl bir takvimle uygulanacak?

Ekim taslağı, şubatta yürürlüğe giren bir başka önemli kuralı da yeniden teyit etti. MIIT, 2 Şubat'ta mekanik iç ve dış kapı kolları zorunlu kılan zorunlu ulusal standardı yayımlamıştı. Kural, 1 Ocak 2027de yürürlüğe girecek; halihazırda onaylı modellere ise uyum için Ocak 2029a kadar süre tanınıyor. Kapsam, 3,5 tonun altındaki tüm yeni araçları içeriyor ve yalnızca elektronik yolla açılan tamamen gizli, çekince kapı kollarını bitiriyor.

Bu tasarımın yaygınlaşmasında Tesla'nın payı büyüktü ve Çin, bu modayı aşamalı olarak kaldıran ilk ülke oldu. Gerekçe de somuttu: elektrikli kilit sistemlerinin kaza sonrası veya akü arızasında kapıyı açamaması, kurtarma ekiplerinin işini zorlaştırması. Bu işin başındayken kapı kolu tamamen aerodinamiğe kurban edilen bir detaydı; şimdi düzenleyiciler onu yeniden güvenlik donanımı olarak görüyor. Dekanın gücü, ister istemez fonksiyonun önünden çekilmiş oluyor.

Sektörün geneline bakan çerçeve: otonom sürüşten standart yol haritasına

Ekran ve kapı kolu kuralları, Çin'in daha geniş bir düzenleme dalgasının parçası. 4 Ağustos'ta L3 ve L4 otonom sürüş sistemleri için zorunlu ulusal standart (GB 44721-2026) açıklandı; 1 Temmuz 2027de yürürlüğe girecek, otomatik park hariç M ve N kategorisi araçları kapsıyor ve L3 için sürücünün devralmaya hazır olmasının izlenmesini şart koşuyor. MIIT ayrıca mayıs sonunda 15. Beş Yıllık Plan'ın ilk yıllık yol haritası olan 2026 standartlaştırma görev listesini yayımladı; aktif ve pasif güvenlik, ESP ve fren desteği alanlarındaki zorunlu standartların hızlandırılmasını öngörüyor.

Ağustos sonunda bakanlık yardımcısının, bazı saldırgan tasarımların yeterli doğrulama olmadan araçlara takıldığı yönündeki tespitinin ardından dört kurum bir yıllık araç kalite kampanyası başlatmıştı. Bu dizinin tamamı aynı mesajı veriyor: pazara çıkış kapısının önündeki çubuk yükseliyor ve estetik gerekçelerle testten kaçan tasarımlar artık o kapıdan geçemeyecek.

Küresel üreticiler bu kurallardan nasıl etkilenecek?

Çin'de satış yapan her küresel marka, iç mekân tasarımını bu kurallara uyarlamak zorunda kalacak. Bu da pratikte mevcut platformların kokpit mimarisinin, model döngüsünün ortasında bile yeniden çalışılması anlamına geliyor. Pek çok marka, Çin'de ürettiği veya Çin için ürettiği modellerde hem fiziksel kontrol seti hem mekanik kapı kolu çözümü geliştirmek durumda; bu da maliyet ve tedarik planlarını etkileyecek bir iş.

Asıl ilginç soru ise taşma etkisi. Çin pazarının büyüklüğü, bu kuralların uluslararası standartları etkileyerek dünyada araç tasarımını şekillendirmesi muhtemel olduğu yönünde değerlendirmelere yol açıyor. Pekin, EV teknolojisinde küresel bir güvenlik düzenleyicisi konumuna yerleşiyor; bu, on yıl önce kimsenin öngöremeyeceği bir tablo. Öte yandan Çin yalnız değil: Euro NCAP, ocak 2026'dan itibaren önemli fonksiyonlar için fiziksel düğmeleri beş yıldız şartı haline getirdi ve 2026 testleri üreticilerin basit kontrollere döndüğünü gösteriyor. Avrupalı üreticiler de iç mekânlarını yeniden çalışıyor. ABD cephesinde ise tablo farklı; temsilci düzeyinde dokunmatik ekranların sürücü etkisi üzerine federal araştırma öngören bir yasa tasarısı sunulmuşken, ulaşım bakanlığının yaklaşımı hâlâ gönüllü yönergeler temelinde. ABD regülasyonlarını azaltırken Çin'in sıkılaştırması, sektör koridorlarında sıkça kurulan bir karşılaştırma.

Ekranlar gerçekten sürüşü zorlaştırıyor mu?

Düzenlemenin arkasındaki teknik gerekçe yıllardır birikmiş bir birikim. 2026 tarihli bir hakemli derleme, dokunmatik ekranların sürüş performansı, görsel dikkat ve tepki süresi açısından fiziksel kontrollerden genelde daha kötü performans gösterdiğini ortaya koyuyor. Dokunmatik yüzey dokunsal geri bildirim vermediğinden, sürücü gözü yoldan ayırmadan kontrol edemiyor; bu, eski tip kadran ve düğmelerin sessizce çözdüğü bir sorunun yeniden üretilmesi demek. Sektör içinde de rahatsızlık yok değil; bir Çinli üreticinin üst düzey yöneticisi, endüstrinin körü körüne trend takip etme akımının kurbanı olduğu görüşünü dile getirdi. Düzenleyici müdahale, bir bakıma bu eleştirinin kurumsala dökülmüş hali.

Tasarım devri: moda mı, güvenlik mi?

Yürürlük takvimini bir araya getirmek, tablonun netleşmesini sağlıyor:

Buradan okunacak sonuç, dünyanın en büyük otomotiv pazarının tasarım gündemini artık güvenlik hedefleriyle belirlediği. Eskiden yenilik kimdi tartışması yapılırdı; şimdi soru hangi yeniliğin doğrulanabilir olduğu. Katlanabilir ekranların yasaklanması, dönen koltuklara teknik kilit getirilmesi ve 41 tasarım unsurunun denetim altına alınması önerisi, bu devrin kapsamını göstermek için yeterli. Üreticiler açısından sıkıntılı bir dönem, kullanıcı açısından ise muhtemelen daha az sinir bozucu bir kokpit dönemi başlıyor. İkisi bir arada olabilir; otomotiv tarihinde olagelmiştir.

Takip edilecek nokta, ekim taslağının görüş sürecinden ne kadar değişerek çıkacağı. Kasım sonuna kadar gelen geri bildirimler, test şartlarının ve yasak listesinin kesin hali belirleyecek. Ama yön belli: büyük ekranlı, düğmesiz, gizli kollu araç dönemi Çin'de kapanıyor ve geri sayım başladı.

Kaynaklar

• China proposes tighter vehicle design rules, reiterates concealed-handle ban and targets foldable screens - CnEVPost
• China Proposes Stricter Testing Rules for New Car Designs - Caixin Global
• China to require physical controls for vehicle functions - CarNewsChina
• China to ban 'hidden' car door handles to address safety fears - Reuters
• China unveils safety standard for autonomous driving systems - gov.cn
• MIIT Issues 2026 Key Tasks for Automotive Standardization - SESEC
• China's safety crackdown positions Beijing as global regulator - Automotive News
• New Chinese Regulation Constrains Displays, Driver Distraction - Driving Vision News
• Buttons are back for basic functions - Euro NCAP
• A review of in-vehicle touchscreen safety and usability - ScienceDirect
• US DOT voluntary guidelines - transportation.gov