از افس تا پارک استانبول؛ ماجرای WRC ترکیه

ماجرای رالی ترکیه در WRC، در حالی که در مراحل سخت خاکی مارمریس میزبان رالی قهرمانی جهان است
ماجرای رالی ترکیه در WRC، در حالی که در مراحل سخت خاکی مارمریس میزبان رالی قهرمانی جهان است

این صفحه را به اشتراک بگذارید

رالی ترکیه، که در تقویم قهرمانی رالی جهان یعنی WRC در سال‌های 2003 تا 2010 و 2018 تا 2020 قرار داشت و در Kemer آغاز شده و در مرحله‌های سخت خاکی Marmaris ادامه می‌یافت، ماجرای جهانی رالی ترکیه است. امروز با اینکه در تقویم قهرمانی نیست، همچنان بزرگ‌ترین دروازه فرهنگ رالی ترکیه به صحنه بین‌المللی باقی مانده است. پس این سفر چگونه آغاز شد، چرا قطع شد و آیا هنوز امیدی به بازگشت هست؟ بیایید با هم نگاهی بیندازیم.

نکات برجسته

  • ترکیه در سال‌های 2003 تا 2010 6 بار میزبان WRC بود.
  • بازگشت به WRC در سال 2018 در Marmaris انجام شد؛ 17 مرحله ویژه، 312,44 کیلومتر.
  • مسابقه 2005 را سباستین لوب با زمان 4:21:48.00 به دست آورد.
  • علی تورککان، اولین راننده رالی ترک که در JWRC به پیروزی رسید، شد.
  • در تقویم‌های WRC سال‌های 2026 و 2027 مرحله ترکیه قرار ندارد.

رالی ترکیه در چه سال‌هایی در تقویم WRC بود؟

به‌طور خلاصه بگویم: رالی ترکیه در دو دوره جداگانه در تقویم WRC حضور داشت. نخست بین سال‌های 2003 تا 2010؛ دومی بین سال‌های 2018 تا 2020 بود. یعنی ترکیه در مجموع در نه فصل، در دو دوره جداگانه، از سریع‌ترین رانندگان رالی جهان میزبانی کرد. اما پشت این نه فصل، داستان بسیار طولانی‌تری نهفته است. زیرا تاریخ رالی ترکیه بسیار پیش‌تر از WRC آغاز شده است. حتی به گفته برخی، تا دهه 60 بازمی‌گردد. کسی هست که کنجکاو نباشد، واقعاً؟

پیش از افس: نخستین جرقه‌های رالی ترکیه

نخستین مسابقات رالی برگزار شده در ترکیه به اواخر دهه 1960 بازمی‌گردد. در ابتدا تعداد شرکت‌کنندگان بسیار اندک بود و رویدادها عمدتاً در مقیاس محلی برگزار می‌شدند. یعنی معلوم است که کسی حتی در آن سال‌ها هم طعم مسابقه با کرونومتر را در جاده چشیده بود. ویروس رالی یک بار که سرایت کند، درمان نمی‌شود؛ این را می‌دانید.

تحول اصلی در سال 1972 رخ داد. در آن سال دو رویداد بزرگ همزمان اتفاق افتاد: از یک سو نخستین رویداد بین‌المللی که در استانبول آغاز و در همان استانبول پایان یافت و وارد تقویم قهرمانی اروپا شد؛ از سوی دیگر سازمانی که علی سیپاهی با نام "رالی گونایدین" به اجرا درآورد و رالی را در ترکیه به یک پروژه حرفه‌ای تبدیل کرد. سیپاهی این ایده را به روزنامه گونایدین ارائه داد و مدیریت نیز آن را پذیرفت. بنابراین می‌توان دهه 70 را دهه تولد رالی ترکیه هم در عرصه ملی و هم بین‌المللی دانست. بهتر است میان مسابقه بین‌المللی سال 1972 و مسابقه قهرمانی ملی سال 1974 که "رالی اول ترکیه" نامیده شد تفاوت قائل شویم؛ این دو در دسته‌های متفاوتی ثبت شده‌اند.

ورود خانوادگی به WRC: صعود از Kemer تا مراحل افس

خب، ترکیه چگونه وارد قهرمانی جهان شد؟ داستان از سال 1999 آغاز می‌شود: ایده برگزاری مسابقه کاندیداتوری WRC نخستین بار در همان سال مطرح شد. در سال 2000 رالی آناتولی برگزار شده در ازمیر، توسط ناظران FIA رصد شد و ترکیه رسماً وارد فهرست جایگزین WRC شد. تصور کنید: خاک ازمیر در حالی که دروازه قهرمانی جهان را به صدا درمی‌آورد، ناظران آنجا را متقاعد می‌کرد. یعنی همان مرحله‌های مشهور اطراف افس، نخستین تمرین ویترین WRC ترکیه بود.

در سال 2001 نقطه شروع و پایان در Kemer از آنتالیا ilçesi olarak belirlene masa ve bir şey fark edildi: Burası dünya rallisine biçilmiş kaftan. Toroslar'ın denize inen etapları, rakım farkları, sert toprak zeminler... 2002'de ilk yurt dışı katılımcılar geldi: Citroën Saxo ile bir genç pilot olan Sébastien Loeb و Peugeot 206 WRC ile Juuso Pykälistö. O genç pilotun adını akılda tutun, hikâyede tekrar karşımıza çıkacak.

و 2003: ورود ترکیه به صحنه WRC. نخستین مسابقه آن‌قدر سخت بود که از ۶۲ تیم تنها ۲۷ تیم توانستند خط پایان را ببینند. این سازمان در دو سال نخست برای کسب تجربه میزبانی Junior WRC را نیز بر عهده داشت. سپس مسابقه در فصل‌های 2004، 2005، 2006 و 2008 و نیز در 2010 جایگاهی در تقویم یافت. Kemer قلب همه چیز به عنوان مرکز مسابقه و پارک سرویس بود.

دورهمرکزجزئیات برجسته
2003–2006Kemerمیزبانی از JWRC در دو سال نخست؛ نخستین مسابقه PWRC در 2005
2006Kemer, Kumlucaمراحل خاکی که گاه با برف پوشیده شده بودند؛ اختلاف ارتفاع 950 متر در یک مرحله
2008Kemerدر مقابل Hirvonen، Latvala و Loeb پیروز شد
2010محل متفاوتمسابقه پس از این فصل از تقویم حذف شد
2018–2020Marmarisدر 2018 جای ترکیه در تقویم را جایگزین شد

مراحل بی‌رحمانه Kemer

رالی ترکیه 2005 برای نخستین بار صحنه دسته Production WRC نیز شد. 76 خودرو استارت زدند، تنها 53 تیم توانستند مراحل 1.228 کیلومتری را به پایان برسانند. و بر صندلی پیروزی همان جوانی نشست که نامش را در بالا گفتم: Sébastien Loeb با کمک‌راننده‌اش Daniel Elena با رکورد 4:21:48.00 بر قله ایستاد. Loeb با نه قهرمانی متوالی نامی است که در تاریخ WRC ماندگار شد؛ گفتن اینکه یکی از ارزشمندترین مهمانان Rally Türkiye بود کاملاً بجاست.

مسابقه 2006 اما داستانی افسانه‌ای از دشواری بود. در 13 تا 15 نوامبر در مناطق Kemer و Kumluca در مراحل خاکی که گاه با برف پوشیده شده بودند برگزار شد. فقط به یک مرحله فکر کنید، بخش 20.50 کیلومتری Kemer: بیشترین ارتفاع 1.124 متر، کمترین آن 173 متر؛ یعنی در یک مرحله واحد صعود و فرود عمودی 950 متری . برف، خاک و آن ارتفاعات در کنار هم... کسی که برای نخستین بار رالی تماشا کند می‌گوید «دیوانه شده‌اند»، اما ما می‌گوییم «این دیگر چیست»، این‌طور نیست؟

در 2008 مسابقه به تقویم WRC بازگشت و در 12 تا 15 جولای برگزار شد. برنده، Mikko Hirvonen بود که دوره سلطه‌گرانه Loeb را برای لحظاتی شکست؛ او جوان‌تر از هم‌تیمی‌اش Jari-Matti Latvala پیش از Loeb به پایان رساند. اما پس از تغییر مکان در 2010 مسابقه از تقویم قهرمانی حذف شد. در منابع هیچ اعلام رسمی قاطعی درباره حذف مسابقه از تقویم وجود ندارد؛ در ورزش‌های موتوری تصمیمات تقویم اغلب تحت تأثیر عواملی مانند بودجه و لجستیک است. برای این موارد در نمونه‌های دیگری مانند استونی به عوامل مالی اشاره می‌شود، اما برای ترکیه دلیل روشنی در دست نداریم. بدین ترتیب دوره نخست هشت‌ساله به پایان رسید.

خاک‌های بی‌رحمانه Marmaris: بازگشت 2018–2020

Marmaris'in engebeli toprak etapları, 2018 ile 2020 arasındaki Türkiye Rallisi'nde pilotlara ve araçlara ciddi zorluklar çıkardı.

پس از یک سکوت طولانی، داستان در سال 2018 دوباره گرم شد: شورای جهانی ورزش‌های موتوری FIA، ترکیه را در تقویم رالی قهرمانی 2018 گنجاند و این کشور میزبان مرحله دهم قهرمانی بود. این مرحله که جای رالی لهستان را در تقویم گرفته بود، این بار در مارماریس مرکز استان موغلا برگزار شد. چرا مارماریس؟ چون تپه‌های اطراف، زمینی را ارائه می‌دادند که دنیای رالی آن را «بی‌رحم» توصیف می‌کرد؛ در بازگشت این مرحله، این صفت تقریباً مثل شعار رسمی استفاده شد.

مرحله 2018 با 17 خاص (special) و مسافت کل 312.44 کیلومتر برگزار شد. در 2019 فرمت مشابه بود: از 12 تا 15 سپتامبر باز هم در مارماریس و باز هم 17 خاص خاکی. راننده هایدن پدون برای آن زمین از تعبیر «ناموجود و ناهموار باورنکردنی» استفاده می‌کرد. مرحله پنجشنبه با special stage ویژه آغاز می‌شد و جمعه بیش از نیمی از کیلومترهای داغ مسابقه یعنی 161 کیلومتر در یک روز طی می‌شد. جا دادن این‌همه خاک سخت در یک روز... دوست دارم به نامد چرخ‌ها، سیستم تعلیق و راننده‌ها نگران باشم، اما اعتراف می‌کنم هم‌زمان حسادت هم می‌کنم.

اما 2020 در میانه فصلی که به‌خاطر همه‌گیری به‌هم‌ریخته بود، جایگاه عجیبی پیدا کرد. فصل پس از استونی که برای نخستین‌بار به قهرمانی پیوسته بود، در 4 تا 6 سپتامبر از سر گرفته شده بود؛ مرحله ترکیه نیز در 18 تا 20 سپتامبر با 12 خاص و مسافت 223 کیلومتر برگزار شد و تمام خاص‌ها به‌صورت زنده پخش شدند. اما درست در آن دوران، اقتصاد رالی قهرمانی جهان در سراسر دنیا تحت فشار بود؛ ترکیه پس از 2020 دیگر به تقویم بازنگشت. دوره سه‌ساله مارماریس، برای فعلاً آخرین قسمت‌های WRC این داستان به شمار می‌آید.

امید بازگشت هنوز زنده است؟

حتماً به این سؤال فکر می‌کنید: «اگر WRC دوباره به ترکیه بیاید چه؟» روراست باشیم: وضعیت فعلی در سمت انتظار است. Rally Turkey در تقویم WRC 2026 جایی ندارد؛ تقویم برنامه‌ای دوازده‌مرحله‌ای از مونت‌کارلو تا شیلی ارائه می‌دهد. تقویم 2027 هم ترکیه را در بر نمی‌گیرد؛ در آن برنامه ۱۵ مرحله‌ای، تیترهای اصلی بازگشت آمریکا برای نخستین‌بار از 1988 و بریتانیا برای نخستین‌بار از 2019 به تقویم بود. یعنی در حال حاضر کسی در در را نمی‌زند، اما در هم شکسته نشده است.

افزون بر این، ترکیه به‌کلی از صحنه‌های ورزش‌های موتوری جهان جدا نشده است. Istanbul Park که پایه‌گذاری آن به 2003 بازمی‌گردد، اگرچه WRC نیست، اما میزبان فینال‌های قهرمانی رالی‌کراس جهان و اروپا است: فینال‌های 2024 و 2025، از جمله فینال 20-21 سپتامبر 2025، در TOSFED Istanbul Park برگزار شد. یعنی یک فینال جهانی پر از گرد‌وخاک، گل و چرخ‌هایی که در هوا می‌چرخیدند، در استانبول بود؛ به نظرم این اثباتی است که زیرساخت هنوز داغ است.

رانندگان ترک و زیرساخت رالی: کشوری در مسیر WRC

ماندگار شدن یک مسابقه فقط با مراحل آن نیست؛ با پرورش رانندگان خودت است. قهرمانی رالی ترکیه امروز زیر چتر TOSFED برگزار می‌شود و تقویم آن پر و پیمانه پیش می‌رود. برای مثال، مرحله پنجم قهرمانی رالی ترکیه Petrol Ofisi Maxima 2026 به عنوان رالی ETI اودون‌پازاری اسکی‌شهیر اعلام شد. علاوه بر این، تیم‌های ترک دیگر فقط در محدوده خود باقی نمانده‌اند: تیم Castrol Ford Team ترکیه، ماراتن WRC 2026 را در 12 تا 15 فوریه آغاز کرد. یعنی پرچم ترکیه همچنان به شکل‌های مختلف در مسابقات قهرمانی جهان اهتزاز می‌زند.

درخشان‌ترین تحول در بخش رانندگان اما نسل به نسل است: علی تورککان به عنوان نخستین راننده رالی ترک که در رالی آکروپولیس در رده Junior WRC به پیروزی رسید، وارد تاریخ شد. بگذارید کمی توضیح دهم: Junior WRC پله نردبانی است که رانندگان جوان WRC در سطح جهانی در آن رقابت می‌کنند؛ پیروزی در آن یعنی سبقت گرفتن از سریع‌ترین رانندگان جوان جهان. رسیدن یک راننده ترک به بالاترین سکوی آن سکو، جدیت مدرسه رالی ترکیه را به جهان اثبات می‌کند. چه‌کسی می‌داند، شاید روزی از راننده ترکی که در WRC مسابقه می‌دهد با یک پیروزی در رده‌بندی کلی سخن بگوییم. اگر شما بودید، از چه‌کسی حمایت می‌کردید؟

جایی که غبار فرو می‌نشیند: رالی ترکیه چه چیزی برای ما به جای گذاشت؟

این داستان که از مراحل برفی کمر تا کیلومترهای نخست تست اتق، و از تپه‌های بی‌رحم مارماریس تا فینال‌های جهانی پارک استانبول امتداد دارد، به‌تنهایی برای بیان عمق فرهنگ رالی ترکیه کافی است. نبودن در تقویم WRC پایان ماجرا نیست؛ زیرساخت در حال حرکت است، قهرمانی داخلی پر و پیمانه پیش می‌رود و رانندگان ترک در صحنه جهانی خودنمایی می‌کنند. اگر روزی دوباره مخفف "TUR" را در تقویم WRC دیدید، اصلاً تعجب نکنید. تا آن روز، همه ما با باک پر منتظریم، این‌طور نیست؟

منابع