از پیچ مولسان تا شیکان فورد: داستان لـ سارت

پیست لاسارته که شهر لومان را احاطه کرده است، ترکیبی از یک پیست دائمی مسابقه و جاده‌های عمومی است که در بقیه سال برای عموم قابل دسترسی‌اند؛ با طول 13.626 کیلومتر و 38 پیچ، یکی از طولانی‌ترین پیست‌های جهان است. در این صفحه خودِ پیست را شرح می‌دهیم: رکوردهای سرعتی که در مسیر مستقیم مولسان شکسته شده‌اند، دو شیکن که از سال 1990 اجباری شدند و شخصیت پیچ‌های نمادینی که از تتر روژ تا آرناژ امتداد دارند.

نه یک پیست، بلکه شبکه‌ای از جاده‌ها: Circuit de la Sarthe چگونه شکل گرفت؟

یک پیست مسابقه معمولی را تصور کن: حلقه‌ای منظم محصور بین نرده‌ها. حالا این را پاک کن و به جایش این را بگذار: در خارج از شهر لومان، جاده‌های عمومی که در بقیه سال خودروهای عادی و حتی شاید خودروی تجاری همسایه خودت از آن‌ها استفاده می‌کنند. این دقیقاً جنبه جادویی لاسارته است. این ویژگی متمایز مسابقه همین است - همان‌طور که اتومبیل‌کلوب دو لوست (ACO) تأکید می‌کند، خودروها در بقیه سال از جاده‌های محلیِ باز برای عموم استفاده می‌کنند. منطقه پیت و بخش‌هایی از پیست دائمی هستند و باقی آن خیابان است. این گونه از سال 1923، یعنی از نخستین مسابقه، کار می‌کند.

اما پیست از ابتدا به شکل امروزی نبود. چیدمان اولیه حدود 17.262 کیلومتر بود و خودروها از داخل شهر لومان عبور می‌کردند. در سال 1929 پیچ سوزنی پل پونلی‌یو حذف شد و در سال 1932 شهر به‌طور کامل دور زده شد: بخش جدیدی اضافه شد که از پل دانلاپ و بخش سرپنتین به تتر روژ متصل می‌شد. همان چیدمان کلاسیک - 13.492 کیلومتر - حتی پس از فاجعه 1955 نیز تقریباً بدون تغییر باقی ماند. وقتی بشنوی که عرض مسیر مستقیم پیت در آن دوران فقط 3.7 متر بوده است، دیگر تعجب نخواهی کرد.

در طول زمان، افزوده‌های مهمی نیز در اطراف پیست ساخته شد. در سال 1965، پیست دائمی بوگاتی به طول 4.185 کیلومتر افتتاح شد که نامش را از اتور بوگاتی گرفته و امکانات پیت و پل دانلاپ را با پیست بزرگ به اشتراک می‌گذارد - امروزه میزبان گراند پریک فرانسه موتو جی‌پی است. و یک نکته درباره رکورد پیست: سریع‌ترین دور مسابقه با زمان 3:17.297 متعلق به مایک کانوی است (تویوتا TS050 هیبرید، 2019)؛ بهترین دور تعیین‌کننده نیز 3:15.267 و از آن کاموی کوبایاشی با همان خودرو در دورهای سال 2020 است.

مسیر مستقیم مولسان: سریع‌ترین 6 کیلومتر جهان

نام رسمی مستقیم‌راه Mulsanne، Ligne Droite des Hunaudières - D338 است، یعنی جاده ملی قدیمی N138. نام «Mulsanne» در انگلیسی از روستای Mulsanne که این مسیر به آن می‌رسد گرفته شده؛ در واقع جاده‌ای که «Route du Mulsanne» نامیده می‌شود جاده دیگری است که به Arnage می‌رود. یک جزئیات، اما جزئیات باحالی، نه؟ طول آن حدود 6 کیلومتر است. تصور کن که در بزرگراه از خط قرمز رد شده‌ای - اما به مدت 24 ساعت، شب و روز.

پس از خروجی از Tertre Rouge، خودروها تقریباً نیمی از دور را با گاز تمام طی می‌کردند و سپس برای پیچ تند روستای Mulsanne از سرعتی بالای 322 کیلومتر بر ساعت تا 100 کیلومتر بر ساعت ترمز می‌کردند. این فشار فوق‌العاده‌ای به موتور و سیستم انتقال قدرت وارد می‌کند. در اواخر دهه 1970 یک ایده مهندسی دقیقاً از همین‌جا متولد شد: کانسپت «long tail» (دم بلند) با ضریب درگ حدود 0.36، دقیقاً برای شکستن مقاومت هوا در همین مستقیم‌راه توسعه یافت. در تمرین‌های لمان 1978 یک خودرو در Mulsanne به 365 کیلومتر بر ساعت رسید - Road & Track هنگام روایت این داستان می‌نویسد که long tail از همین مستقیم‌راه زاده شد.

405 یا 407؟ داستان عجیب رکورد سرعت

سال 1988. تیم Welter Racing با خودروی WM P87/P88 «Project 400» فقط روی یک هدف بازی می‌کرد: شکستن مرز 400 کیلومتر بر ساعت. و وقتی Roger Dorchy پشت فرمان بود، رادار دقیقاً 407 کیلومتر بر ساعت (253 مایل بر ساعت) را اندازه گرفت. پس چرا همه‌جا 405 کیلومتر بر ساعت می‌خوانیم؟ چون پژو در آن روزها مدل جدید 405 را معرفی می‌کرد و تیم برای اینکه با آن کمپین تداخل نکند، رکورد را «405» اعلام کرد. یعنی عددی که رادار نشان داد با عدد اعلام‌شده متفاوت است - پیروزی ریاضیات نبود، پیروزی بازاریابی بود. سرنوشت خودرو هم جالب است: در دور 59 با موتور بیش‌ازحد داغ‌شده از مسابقه کنار رفت. بگذار توصیفش کنم: دو بار رسیدن به 400 کیلومتر بر ساعت و منفجر شدن موتور، قهرمانی‌ای که کاملاً با روح لمان می‌سازد. پورشه 917 long tail (دوره 1969-71) به 362 کیلومتر بر ساعت و پورشه 935 سال 1978 به 367 کیلومتر بر ساعت می‌رسید؛ در اواخر دهه 1980 پروتوتایپ‌های Group C از 400 کیلومتر بر ساعت عبور کرده بودند.

شیکان 1990: جنجالی‌ترین تغییر لمان

اگر این مستقیم‌راه این‌قدر افسانه‌ای است، چرا آن را تغییر دادند؟ دو دلیل وجود دارد. اول جنبه انسانی: ترکیب سرعت بالا و داون‌فورس بالا باعث خرابی لاستیک و موتور می‌شد؛ تصادفات مرگبار پرسرعت Jean-Louis Lafosse (1981) و Jo Gartner (1986) نگرانی‌ها را بزرگ کرد. دوم دلیل بوروکراتیک: FIA اعلام کرد دیگر پیست‌هایی را که مستقیم‌راهی طولانی‌تر از 2 کیلومتر دارند تأیید نخواهد کرد - Mulsanne بیش از 5 کیلومتر بود. برای مقایسه، حتی Döttinger Höhe در نورشلایف افسانه‌ای نوربرگ‌رینگ فقط حدود 2 کیلومتر است. نتیجه: قبل از مسابقه 1990، دو شیکان با فاصله‌های تقریباً مساوی به مستقیم‌راه اضافه شد.

حالا بخش جالب: اثرش خیلی کمتر از انتظار بود. در سال 1992 میانگین سرعت سریع‌ترین دور تعیین وقت فقط از 249.8 به 243.3 کیلومتر بر ساعت کاهش یافت. ضمن اینکه چیکن‌ها چندان کاری نکردند - به محض خروج گاز را دوباره تا ته می‌فشاری و سرعت باز به محدوده 320-340 کیلومتر بر ساعت می‌رسد. چیکن‌ها به عنوان «جنجالی‌ترین تغییر» لومان شناخته می‌شوند؛ طرفداران هنوز بحث می‌کنند که «اگر یکی از آن‌ها حذف شود مسابقه بهتر می‌شود؟». اما صادق باشیم: Mulsanne هنوز دقیقاً کند نیست و حوادث بزرگ این را به شکل تلخي نشان داده‌اند. ضمناً این تنها افزودن چیکن به این پیست هم نبود: در 1968 چیکن Ford پیش از پیت‌ها اضافه شد (پیست Bugatti این چیکن را با پیست بزرگ به اشتراک می‌گذارد)، در 1987 به پیچ Dunlop چیکنی اضافه شد و خودروها به جای 290 کیلومتر بر ساعت، با 180 کیلومتر بر ساعت از زیر پل عبور می‌کردند.

Tertre Rouge، Arnage و پیچ‌های Porsche: شخصیت پیچ‌ها

به اندازه کل پیست، باید پیچ‌ها را هم توضیح داد. هر کدام شخصیت جداگانه‌ای دارند:

• Tertre Rouge: سریع و حیاتی. خروج به سگمنت اول Mulsanne از اینجا شروع می‌شود؛ باید نقطه اول فشردن گاز را زود انجام داد. پروفایلش دو بار تغییر کرد: در 1979 به یک پیچ سریع دو-آپکس تبدیل شد و در 2013، پس از تصادف مرگبار Allan Simonsen، حدود 200 متر به داخل منتقل شد.
• Arnage: کندترین پیچ پیست - اما هرگز فکر نکن «آسان» است. یک هیرپین تنگ و دشوار پس از سرعت Indianapolis؛ یکی از چالش‌برانگیزترین پیچ‌های پیست. در حالی که کند به نظر می‌رسد، در واقع جایی‌ترین که بیشترین توجه را می‌طلبد.
• پیچ‌های Porsche: در واقع از پنج پیچ به هم متصل تشکیل شده است. فوق‌العاده سریع و به downforce اهمیت زیادی می‌دهد؛ بخشی از دور که خودرو در آن به راحتی از تعادل خارج می‌شود. در بازنگری بزرگ 300 میلیون فرانکی سال 1972، به جای پیچ‌خورده «Maison Blanche» که جان nhiều نفر را گرفته بود، اضافه شد.
• Indianapolis: افسانه دیگر 38 پیچ. منشأ نامش کاملاً روشن نیست؛ یک حدس جالب این است که بخش بین Mulsanne تا Arnage در سال 1921 برای گرندپری فرانسه آن سال ساخته شده و به همین دلیل ممکن است با آجر پوشانده شده باشد.

یادداشتی برای کسانی که به تعداد پیچ‌ها گیر می‌دهند: 38 عدد رسمی است. اگر روی پیست پیچ‌های «نام‌دار» کمتری می‌شماری تعجب نکن - شمارش رسمی، عددی است که باید مبنا قرار دهی.

با تغییر پیست، خودروها هم تغییر کردند

تکامل پیست فقط مربوط به آسفالت نیست؛ طراحی خودروها را هم مستقیماً هدایت کرده است. در دوران پورشه 917 که در سال 1971 به 362 کیلومتر بر ساعت رسید، چیدمان کلاسیک برای آخرین بار استفاده شد؛ با بازنگری 1972 و اضافه شدن پیچ‌های پورشه، تعداد پیچ‌ها از 19 به 26 رسید و امروز به 38 رسیده است. یعنی دیگر فقط «مستقیم و سریع» نیست، بلکه پیچ‌ها را هم باید بشماری - و این امر نیروی آیرودینامیکی downforce یعنی نیرویی که سرعت، خودرو را به زمین می‌فشارد، را از همیشه مهم‌تر کرده است. بدنه‌های دم‌دراز برای بخش‌های مستقیم متولد شدند و بخش‌هایی مانند پیچ‌های پورشه، طراحی پروتوتایپ‌های مدرنی که downforce بالا را ترجیح می‌دهند را شکل دادند. دوران‌های افسانه‌ای مانند جنگ فورد-فراری یا سلطه آئودی، دقیقاً پس‌زمینه همین تکامل هستند؛ هر اندازه پیست تغییر کرد، فرمول‌های پیروزی هم تغییر کردند. به یاد داشته باش که میانگین سرعت دور پروتوتایپ‌ها می‌تواند از 240 کیلومتر بر ساعت فراتر رود - حتی در پیچ‌ها هم با سرعت اتوبان حرکت می‌کنی، حساب کن ببین.

یک نکته به‌روز پایانی: چیدمان «Circuit N°15» که از سال 2018 استفاده می‌شود، امروز هم معتبر است و مسابقه 2026 نیز با مشخصات 13.626 کیلومتر / 38 پیچ فهرست شده است. تنها یک تغییر زیبایی‌شناسی کوچک وجود دارد: برند پل دانلوپ از سال 2026 به گودیر تغییر یافت. و شفافیدی درباره آخرین اصلاح: لبه‌های چمنی بخش مولسان اخیراً به آسفالت تبدیل شده‌اند. مسابقه 95 در صف است - در تاریخ‌های ۹ تا ۱۳ ژوئن 2027.

یک پایان کوتاه: چرا این پیست هنوز افسانه است؟

چیزی که لار تارث را خاص می‌کند، هم سرعت است هم پیچ‌ها - اما مسئله اصلی این است: اینجا یک حلقه نیست، یک مکان است. پیستی که بر روی جاده‌های عمومی زندگی می‌کند و با هر تغییر، داستانی، یک سانحه یا یک رکورد را با خود حمل می‌کند. شیکان‌ها آمده‌اند، پیچ‌ها جابه‌جا شده‌اند، پل‌ها دوباره برندگذاری شده‌اند اما در مولسان هنوز گاز تا انتها باز می‌شود. اگر جای مسئولان بودی، یکی از شیکان‌ها را حذف می‌کردی؟ منتظر پاسخم هستم.

منابع

• پیست دو لا سارت
• خط مستقیم مولسان
• خط مستقیم مولسان، صحنه رکوردهای سرعت
• پیست 24 ساعت لومان را گوشه به گوشه بررسی کنید
• چرا مسابقه 24 ساعت لومان در جاده‌های عمومی برگزار می‌شود؟
• 24 ساعت لومان - مکان‌های افسانه‌ای پیست دو لا سارت
• 24 ساعت لومان 2026 - FIA WEC
• پیچ‌های پورشه در لومان
• Longtail ها: چگونه خط مستقیم مولسان الهام‌بخش... - Road & Track
• آرشیو: هنگامی که لومان جنجالی‌ترین تغییر خود را رقم زد