دوران طلایی نخست فراموش‌شده تاکسی‌های برقی

تاکسی‌های برقی که در سال 1897 در خیابان‌های نیویورک تردد می‌کردند، حتی پیش از اتومبیل‌های با موتور احتراق داخلی، نخستین ناوگان بزرگ حمل‌ونقل برقی را شکل دادند. این خودروها که در برادوی باتری‌شان در سه دقیقه تعویض می‌شد، به‌زودی اکوسیستمی تا لندن گسترش دادند؛ اما دسته‌دنده، بنزین ارزان و فورد مدل T همین اکوسیستم را در چند دهه به تاریخ سپردند.

چرا تاکسی برقی در شهری با 150.000 اسب؟

درست‌ترین راه برای تصور نیویورکِ اواخر قرن نوزدهم، آغاز از اسب‌هایی است که خیابان‌ها را پر کرده بودند. تخمین زده می‌شد در شهر 150.000 اسب زندگی می‌کرد و هر کدام روزانه بیش از 35 پوند فضولات تولید می‌کرد. این تنها مشکل بو نبود؛ یعنی یک زنجیره لجستیک عظیم شامل حمل خوراک، آغل، دامپزشکی و انتقال کود. شهر بیش از هر کس به یک جایگزین موتوری نیاز داشت.

از منظر مهندسی، برجسته شدن خودروی برقی برای این نقش چندان تعجب‌آور نیست. اتومبیل‌های بنزینی اولیه بوی بدی داشتند، پر سر و صدا کار می‌کردند، می‌لرزیدند و مهم‌تر از همه به دسته‌گردان دستی نیاز داشتند. اما خودروهای برقی با یک کلید استارت روشن می‌شدند. مأموریت تاکسی با مسافت کوتاه، سرعت پایین و توقف‌وراه‌رفته فراوان، دقیقاً پروفایل باری داشت که با باتری سرب-اسید سازگار بود: برد محدود بود، اما تاکسی به هر حال درون شهر در حرکت بود.

Electrobat: قلب ناوگانی که از فیلادلفیا برخاست

خودروی نماینده، در سال 1894 توسط مخترعان فیلادلفیایی هنری موریس و پدرو سالوم با نام Electrobat ثبت شد. اولین نمونه اولیه بیش از یک خودروی موتوری به یک کشتی شبیه بود: با وزن 4.400 پوند، متکی به موتور کشتی و مسلح به جاده‌های خراب. موریس و سالوم ظرف دو سال مدلی کوچک‌تر و سریع‌تر توسعه دادند. تاکسی‌های بر پایه Electrobat II وزنی معادل 1.800 پوند داشتند، حداکثر سرعت 20 مایل بر ساعت داشتند و با یک بار شارژ تا 25 مایل

می‌توانستند حرکت کنند. ارقام، برای شرایط آن دوران پروفایل عملیاتی کاملاً منطقی‌ای را نشان می‌دهد. نخستین شرکت تاکسیرانی نیویورک، Electric Carriage and Wagon Company، در ژوئیه 1897 با 12 تاکسی هنسام برقی کار خود را آغاز کرد. سالوم و موریس در همان ماه نخست گزارش دادند 13 خودرو بیش از 1.000 مسافر را جابه‌جا کرده و 2.000 مایل مسافت پیموده‌اند. ناوگان در سال 1899 از مرز 100 گذشت.

تعویض باتری 3 دقیقه‌ای در برودوی

دستاورد اصلی فناورانه تاکسی‌های برقی نه در خود خودرو، بلکه در زیرساخت بود. در ایستگاه تعویض باتری مستقر در یک پیست قدیمی اسکیت روی یخ در برودوی، جرثقیل‌ها و هیدرولیک‌ها، باتری‌های آماده با وزن 1.250 تا 1.300 پوند را در حدود 3 دقیقه با باتری نو جایگزین می‌کردند. خلاصه تاریخ‌دان دیوید ا. کیرش با زبان مهندسی روشن است: این سیستم از اسب‌ها سریع‌تر و به‌اندازه سوخت‌گیری بنزینی امروز سریع بود.

این جزئیات نشان می‌دهد که بحث زیرساخت شارژ که امروز همچنان مطرح است، 130 سال پیش نیز دقیقاً وجود داشته است. شارژ چندساعته باتری سرب-اسید، برای مدیریت ناوگان یک گلوگاه مرگبار بود؛ راه‌حل، سریع‌تر کردن باتری نبود، بلکه تعویض آن بود. نخستین کاربرد بزرگ‌مقیاس ایده مدرن «تعویض باتری» (battery swap) در یک پیست اسکیت روی یخ انجام شد.

همزمان با رشد ناوگان، دو رخداد تاریخی نخست نیز وارد زندگی شهری شد. در مه 1899، راننده جیکوب ژرمن در حالی که با سرعت 12 مایل بر ساعت در خیابان لکسینگتون آونیو حرکت می‌کرد و از حد مجاز 8 مایل بر ساعت فراتر رفته بود، نخستین کسی شد که با خودرو جریمه سرعت غیر مجاز گرفت و بازداشت شد؛ یک پلیس سواره بر دوچرخه او را تعقیب و دستگیر کرد. در همان سال، یک تاکسی برقی هنری بلیس، املاک‌داری که از تراموا پیاده شده بود، در Upper West Side به قتل رساند: نخستین عابری که با خودرو جان باخت، هرگز سکوت آن وسیله را متوجه نشده بود.

همبل‌برد لندن: تاکسی برقی برسی

در همان سال، اما در قاره‌ای دیگر. تاکسی برقی Bersey Electric Cab، طراحی‌شده توسط والتر برسی، در 19 اوت 1897 با ناوگانی 12 وسیله‌ای نخستین تاکسی‌های برقی لندن شد. این خودروها دو مسافر جابجا می‌کردند و سرعت بیشینه‌شان 12 مایل بر ساعت بود. در مجموع 77 دستگاه تولید شد؛ بیشترین تعداد همزمان در خدمت 75 وسیله بود.

خودرو ساکت بود اما صدایی با فرکانس بالا و شبیه وزوز از خود ساطع می‌کرد؛ لندنی‌ها به آن Hummingbird لقب دادند. این لقب به‌خوبی نشان می‌دهد که امضای صوتی محرکه برقی چقدر متفاوت بود: به‌جای غرش انفجاری موتور بنزینی، یک وزوز پیوسته و زیر برقی-مکانیکی. سرنوشت ناوگان متأسفانه نه در این جزئیات خوشایند، بلکه در اقتصاد رقم خورد: هزینه بالای نگهداری، این سرویس را در حدود دو سال پایان داد.

آغاز دوران برقی و زنان راننده

در سال 1899، شرکت Electric Vehicle Company با حمایت سرمایه‌گذارانی مانند ویلیام سی. ویتنی به فیلادلفیا، شیکاگو و بوستون گسترش یافت و برای مدتی کوتاه بزرگ‌ترین خودروساز آمریکا شد؛ در مجموع حدود 2.000 وسیله تولید کرد. می‌دانیم که در سال 1904 این شرکت 2.000 تاکسی، کامیون و اتوبوس تولید کرده و از نیویورک تا شیکاگو شعباتی تأسیس کرده بود. عبارت «عصر طلایی» برای حمل‌ونقل برقی شهری در این دوره اغراق نیست.

در استفاده شخصی نیز خودروهای برقی مخاطبان قدرتمندی پیدا کردند. روشن کردن خودروهای بنزینی اولیه واقعاً به قدرت بازو نیاز داشت: چرخاندن دسته استارت، اگر بازو بشکند می‌توانست شست و مچ دست را زخمی کند. خودروهای برقی بی‌صدا، تمیز و بدون لرزش بودند و با کلید روشن می‌شدند؛ به همین دلیل به‌ویژه به زنان بازاریابی می‌شدند. در 1904، ادیت بولینگ گالت نخستین زنی شد که برای «خودروی برقی» گواهینامه گرفت. خودروهای سازندگانی مانند Detroit Electric (1907–1939) به دلیل روشن شدن آسان و سواری نرم در میان رانندگان زن محبوب بودند؛ نمونه‌هایی که صندلی راننده قابل جابه‌جایی به عقب داشت و با تعریف امروزی rumble seat ترتیب صندلی داشتند، محصولات نمونه این دوره بودند.

دسته استارت، مدل T و کالبدشکافی افول

یک چیز واحد به اکوسیستم خودروهای برقی پایان نداد؛ چهار عامل بر هم منطبق وجود داشت.

1. از میان رفتن دسته استارت: در 1912، موتور استارت برقی چارلز کترینگ آشکارترین مزیت خودروهای برقی را از بین برد. دیگر خودروی بنزینی با قدرت بازو روشن نمی‌شد.
2. بنزین ارزان: کشف نفت خام ارزان در تگزاس هزینه سوخت را کاهش داد. روایت‌های تاریخی وزارت انرژی این را از دلایل اصلی افول خودروهای برقی برمی‌شمارد.
3. بهبود جاده‌ها: آسفالت شدن و طولانی شدن جاده‌ها بازار خودروهای برقی با برد محدود و باتری سنگین را تنگ کرد. تا سال 1935 خودروهای برقی تقریباً به‌طور کامل از میان رفته بودند.
4. قیمت مدل T: فورد مدل T که در 1908 وارد بازار شد، با ارزانی‌اش نشان داد که روزهای خودروهای برقی شمرده شده است. ثبت شده که مهندسان فورد باتری نیکل-آهنی ادیسون را ارزیابی کردند اما بزرگ‌ترین مانع کمبود زیرساخت بود.

پایان ناوگان نیویورک اما بیشتر از فناوری، داستانی از مدیریت و سرمایه بود. عملیات‌های شرکت خارج از نیویورک بد مدیریت شدند؛ در 1899 افشای دریافت اعتبارهای تقلبی شرکت توسط یک روزنامه سهام را سقوط داد. با خرید سازندگان خودروهای برقی مانند Columbia و Riker تلاش کرد سرپا بماند، اما آتش‌سوزی ویرانگر بخش بزرگی از ناوگان را نابود کرد و وحشت 1907 تولید را به قعر رساند؛ همان سال شرکت ورشکست شد. این خلأ را به‌سرعت هری ان. آلن پر کرد: در 1907 با 65 تاکسی بنزینی وارداتی از فرانسه سرویس را آغاز کرد و در یک سال ناوگانش به 700 خودرو رسید.

چیزی که آن را کشت نه ایده بود، نه فناوری و نه مدل کسب‌وکار؛ سایه نوع دلال‌صفت کارآفرینانی بود که پشت آن بودند.

نکته‌ای چشمگیر از دید تاریخ فناوری: برخی مفسران آن دوران به جدایی‌ای پیش‌بینی می‌کردند که در آن خودروهای بنزینی در جاده‌های طولانی و خودروهای برقی در داخل شهر غالب می‌شدند. این سناریو محقق نشد، اما ایده مطرح‌شده هنگامی که در سال 2022 بیست و پنج تاکسی تمام‌برقی به خیابان‌های نیویورک وارد شدند، دقیقاً همین بود - بازگشت تاکسی برقی به این شهر با تأیید رسمی Tesla Model 3 در سال 2019 ممکن شده بود. این بازگشت بدون پیمودن ایستگاه‌های میانی مانند هیبرید Woods Dual Power (1916)، Sebring-Vanguard CitiCar (بیش از 2000 دستگاه تولیدشده بین سال‌های 1974 تا 77)، GM EV1، Nissan Altra با باتری لیتیوم-یونی و Tesla Roadster معرفی‌شده در سال 2006 ممکن نبود.

درس به‌جامانده از نخستین عصر طلایی

دوره 1897 تا 1912 را نباید آغاز ناموفق خودروی برقی، بلکه باید یک آزمایش تکمیل‌شده و زودهنگام دانست. ناوگان Electrobat اثبات کرد که پیشرانه برقی حتی با فناوری آن دوران هم در پروفایل وظیفه درست (مسافت کوتاه، مسیر ثابت، ناوگان‌داری) کار می‌کند. مبادله باتری، سکوت و سهولت استفاده - موضوعاتی که امروز دوباره درباره‌شان صحبت می‌شود - همه یک قرن پیش راه‌حل‌های عینی داشتند. چه چیزی وجود نداشت؟ یک رقیب ارزان و روزبه‌روز بهتر، جاده‌های در حال گسترش و یک ساختار سرمایه‌ای با انضباط مالی. خودروی برقی نه با شکستی فناورانه، بلکه با یک جانشینی اقتصادی از تاریخ کنار رفت - و سناریویی که تحول مدرن در پیش خواهد گرفت، برعکس، باز هم یک جانشینی اقتصادی خواهد بود.

منابع

• تاریخ فراموش‌شده نخستین ناوگان تاکسی برقی نیویورک در دهه 1800
• زمانی که تاکسی‌های برقی بر جاده‌های نیویورک حاکم بودند
• تاکسی برقی برسی
• داستان شگفت‌آور کهن نخستین تاکسی برقی لندن
• تاریخ خودروی برقی
• تاریخچه خودروی برقی
• خودروهای برقی اولیه در آمریکا (1891-1922)
• خودروی برقی در برابر بنزینی: تاریخ نشان می‌دهد این چیز تازه‌ای نیست
• نگرانی برد بنزینی 100 سال پیش، شارژ خودروی برقی را آسان جلوه می‌داد
• خودروهای برقی اوایل دهه 1900 به زنان بازار می‌شدند
• درک فناوری «ناموفق»
• شرکت خودروی برقی
• بانوان اول در خودروهای برقی... در سال 1904
• تکامل خودروی برقی از دهه 1800 تا امروز
• مهندسی و تاریخ خودروهای برقی