ولوو چرا پتنت کمربند سه‌نقطه‌ای را برای همه آزاد کرد؟

ولوو در سال 1959 پات کمربند ایمنی سه نقطه‌ای طراحی‌شده توسط نیلز Bohlin را بدون هیچ هزینه‌ای به تمام دنیا باز کرد؛ شرکت از آنجا که معتقد بود این اختراع می‌تواند جان میلیون‌ها انسان را نجات دهد، از کسب درآمد مالکیت فکری آن صرف‌نظر کرد. امروز هر بار که سوار ماشین می‌شوی و کمربند را می‌بندی، از میراث شاید سخاوتمندانه‌ترین تصمیم تاریخ خودرو استفاده می‌کنی.

چرا ولوو میراثی بر جای گذاشت و پاتنت نگرفت؟

این‌طور فکر کن: یک اختراع عظیم در دست داری که به کار همه می‌آید و می‌توانی پاتنت آن را ثبت کنی و منتظر بزرگ‌ترین درآمد لیسانس‌گذاری دنیا بنشینی. ولوو می‌توانست دقیقاً همین کار را بکند. اما در عوض مسیر معکوس را انتخاب کرد و اختراع را به‌طور رایگان به همه عرضه کرد. چرا؟ زیرا به باور شرکت، این کمربند نباید یک دارایی تجاری، بلکه باید ابزاری نجات‌بخش دیده می‌شد.

این تصمیم تصادفی نبود. وسواس ولوو نسبت به ایمنی به سال‌های تأسیس این برند بازمی‌گردد: در دفترچه فروش سال 1936 این اصل نوشته شده بود: "خودرو توسط انسان‌ها استفاده می‌شود. بنابراین اصل بنیادین تمام کارهای طراحی باید ایمنی باشد." در واقع از شرکتی که حتی در اواخر دهه 1920 روی همه چرخ‌ها تست ترمز انجام می‌داد، باید انتظار داشت که پاتنت کمربند را پنهان نکند. جزئیات دیگری هم گفته می‌شود که بسیار انسانی است: گونار انگلاو، رئیس ولوو، یکی از بستگانش را در تصادف رانندگی از دست داده بود. یعنی پشت این تصمیم پول نبود، بلکه یک از دست دادن وجود داشت.

نیلز بوhlین: از صندلی هواپیما تا طراحی کمربند ایمنی

خب این کمربند را چه کسی طراحی کرد؟ قهرمان این ماجرا نیلز ایوار بوhlین است: یک مهندس مکانیک که در 17 ژوئیه 1920 در شهر هرنوسند سوئد به دنیا آمد. کاریر بوhlین کمی فراتر از بیشتر مهندس‌ها - به معنای واقعی کلمه - در ارتفاعات بوده است. او در سال 1942 به‌عنوان طراح هواپیما در شرکت سازنده هواپیمای ساب مشغول به کار شد و برای خلبان‌ها صندلی‌های پرتاب توسعه داد. یعنی قبل از رفتن به صنعت خودرو، برای انسان‌هایی که باید در چند ثانیه کاری می‌کردند که ساعت‌ها دوام بیاورند، راه‌حل‌های ایمنی طراحی می‌کرد.

در سال 1958 ولوو بوhlین را به‌عنوان اولین مهندس ایمنی خود به خدمت گرفت؛ و یک سال بعد رئیس دپارتمان ایمنی خودرویی ولوو شد. بوhlین حدود یک سال روی کمربند کار کرد و در سال 1959 طراحی خود را به ولوو ارائه داد. درخواست پاتنت در تاریخ 29 اوت 1958 در سوئد ثبت شد؛ درخواست پاتنت آمریکا در اوت 1959 ارائه شد و پاتنت در جولای 1962 صادر گردید. اما نکته جالب این است: ولوو هرگز از آن پاتنت به‌عنوان سپر استفاده نکرد، بلکه برعکس در را به روی همه باز کرد.

چرا کمربند دو نقطه‌ای کافی نبود؟

شاید حالا بگویی: "وقتی به کمربند نیاز بود، مگر قبلاً وجود نداشت؟" در واقع وجود داشت، اما فقط نیمی از آن. تصور می‌شود که اولین کمربند ایمنی ثبت‌شده به 11 مه 1903 و طرح کمربند چهارنقطه‌ای مخترع فرانسوی Gustave-Désiré Leveau بازمی‌گردد. اما تاریخ تقریبی اولین نصب کمربند روی یک خودرو 31 مه 1902 است: تلاش برای ثبت رکورد سرعت "بیکر تورپیدو" در جزیره استاتن، نزدیک نیویورک. خودرو تصادف کرد و دو تماشاچی جان باختند، اما دو راننده‌ای که از کمربند استفاده کرده بودند جان سالم به در بردند.

پس مشکل چه بود؟ کمربند دو نقطه‌ای رایج آن دوران، یعنی طرحی که فقط کمر را می‌پیچید، بدن را از دو نقطه نگه می‌داشت و مانند یک تکیه‌گاه عمل می‌کرد. این موضوع می‌توانست در تصادف باعث آسیب‌های جدی به ستون فقرات کمری شود؛ وضعیتی که "سندرم کمربند" نامیده می‌شود شامل آسیب دیواره شکم، شکستگی ستون فقرات کمری و آسیب‌های داخلی شکم بود. بالاتنه نیز کاملاً بدون محافظ می‌ماند. راه‌حل بولین هندسه‌ای ساده اما نابغه‌وار بود: طرح سه نقطه‌ای به شکل V که ناحیه سینه و شکم را با هم تثبیت می‌کرد. هم ایمن‌تر بود و هم می‌توانست با یک دست، در چند ثانیه بسته و باز شود. متن ثبت اختراع بولین این هدف را چنین توصیف می‌کرد: این طرح، پرتاب شدن به جلو بدن فرد بسته‌شده را به شیوه‌ای «مؤثر و از نظر فیزیولوژیک مناسب» مهار می‌کند.

13 اوت 1959: ولوو PV544 و روزی تاریخی

این همان لحظه است: در 13 اوت 1959 در سوئد، نخستین خودروی مجهز به کمربند سه‌نقطه استاندارد تحویل داده شد - یک Volvo PV544. توجه کن، گفتم «استاندارد»، نه «اختیاری». کمربند بولین از آن روز به بعد، در هر PV544‌ای که از کارخانه بیرون می‌آمد به یک عنصر ایمنی تبدیل شد که بدون درخواست هیچ امکان اضافه‌ای، به دست هر مشتری می‌رسید. این یکی از نخستین نمونه‌هایی بود که ایمنی را در صنعت خودروسازی از حالت اکسسوری خارج کرد و آن را به تجهیزات پایه تبدیل کرد.

حتی وقتی این طرح شروع به گسترش در جهان کرد، همه بلافاصله به آن روی نیاوردند. فراگیری آن فرآیندی زمان‌بر بود؛ حتی در سوئد، آموزش دادن به مردم که به جای گذاشتن کمربند زیر صندلی، از آن استفاده کنند یک کار آموزشی بود. در 1961 بیش از سه‌چهارم خودروهای جدید در سوئد کمربند ایمنی داشتند - نرخ خوبی بود، اما هنوز عادتی نبود که همه به آن عادت کرده باشند. زنجیره ایمنی حتی پس از طرح بولین نیز به گسترش ادامه داد: اختراعاتی مانند کیسه هوا، منطقه تغییر شکل، گیره کمربند و محدودکننده نیرو همگی بر همین پایه افزوده شدند. اما خود کمربند، با طرح پایه‌اش، همان‌گونه که بولین ترسیم کرده بود باقی ماند.

یک گزارش همه چیز را تغییر داد: بررسی 28,000 تصادف

نشان دادن اینکه یک اختراع جان نجات می‌دهد، به اندازه اختراع کردن آن مهم است. بولین این کار را هم انجام داد: در 1967، تحلیل آماری‌ای ارائه کرد که 28.000 تصادف را بررسی کرده بود. نتایج تکان‌دهنده بود: در حالی که سرنشینان بدون کمربند در همه محدوده‌های سرعت دچار آسیب‌های مرگبار می‌شدند، هیچ سرنشین کمربندداری در سرعت‌های زیر ۶۰ مایل در ساعت دچار آسیب مرگبار نشده بود؛ و وقتی کابین سرنشین سالم می‌ماند، هیچ فرد کمربندداری جان نمی‌باخت. این مطالعه، راه را برای آن باز کرد که وزارت حمل و نقل آمریکا شرط سه‌نقطه بودن کمربند در خودروها را الزامی کند.

تا زمانی که کمربند اجباری شد: دگرگونی قانونی کشورها

اما آیا در دسترس بودن کمربند برای همه کافی بود؟ نه - برای نگه داشتن افراد روی صندلی، قانون هم لازم بود. در ابتدا مخالفت‌های جدی با الزامی شدن کمربند وجود داشت: کسانی که می‌گفتند "آزادی شخصی را محدود می‌کند" یا "اثربخشی‌اش اثبات نشده" کم نبودند. اما اوضاع به‌تدریج تغییر کرد:

• آمریکا: در سال 1965 نصب کمربند در تمام ایالت‌ها با قانون اجباری شد؛ در 1 ژانویه 1968 با Federal Motor Vehicle Safety Standard 208 وجود کمربند در تمام خودروها الزامی شد. اولین قانون الزام استفاده برای بزرگسالان اما در سال 1984 تصویب شد؛ تا سال 1995 در تمام ایالت‌ها به‌جز نیوهمپشایر استفاده اجباری نبود.
• آلمان: از 1 ژانویه 1974 وجود کمربند در تمام خودروهای جدید الزامی بود؛ در 1976 الزام استفاده آمد اما پذیرش آن کند بود. جریمه نقدی 40 مارکی که در 1 اوت 1984 وضع شد، نرخ استفاده را از 60٪ به بالای 90٪ رساند. در 1 ژوئیه 2004 کمربند سه‌نقطه در تمام صندلی‌ها الزامی شد.
• بریتانیا: در سال 1983 بستن کمربند در ردیف جلو الزام قانونی شد.
• اتحادیه اروپا: از سال 2006 بستن کمربند در تمام خودروها الزامی است؛ از سال 2014 نیز وجود یادآور کمربند در تمام خودروهای جدید شرط است.

در سطح بین‌المللی نیز مشخصات فنی کمربند را آیین‌نامه شماره 16 سازمان ملل تنظیم می‌کند؛ آن را تنظیم می‌کند؛ این آیین‌نامه در سال 1970 لازم‌الاجرا شد. جزئیات فنی هم از پیشرفت بازنایستادند: در سال 1963 شرکت Excelsior Motor Company کمربند با قرقره اینرسی‌دار را معرفی کرد - یعنی همان سیستم قرقره‌ای که امروز کمربند را شل می‌کشد و ناگهان محکم می‌گیرد. حتی امروز هم در زمینه‌هایی مانند پیش‌کشنده و موقعیت‌دهی حلقه D درخواست‌های ثبت اختراع جدید ادامه دارد؛ حتی مفهوم میراگر کمربند چهارنقطه فراری هم وجود دارد. اما همه این‌ها بر روی همان V سه‌نقطه‌ای که Bohlin ترسیم کرده بود سوارند.

یک میلیون جان و داستانی که ادامه دارد

حالا برویم سراغ سوال اصلی: این تصمیم چند جان را نجات داد؟ برآورد جهانی می‌گوید دست‌کم یک میلیون جان. هنگام مرگ Bohlin در سپتامبر 2002، ولوو برآورد می‌کرد که در چهار دهه‌ای که از معرفی کمربند می‌گذشت، بیش از یک میلیون جان نجات یافته است. در آمریکا محاسبه می‌شود که کمربندهای ایمنی سالانه حدود 15.000 جان نجات می‌دهند - این عدد بسته به روش اندازه‌گیری متفاوت است و در داده 2017 برابر 14.955 اعلام شده بود. اگر فقط در اتحادیه اروپا همه کمربند ببندند، سالانه 7.000 جان دیگر هم قابل نجات بود. یعنی این داستان هنوز در حال نوشته شدن است.

Bohlin پاداش این کار را با احترام دریافت کرد: جایزه مهندسی ایمنی خودروی Ralph Isbrandt در 1974، مدال طلای آکادمی علوم مهندسی سلطنتی سوئد در 1995، تالار مشاهیر خودرو در 1999 و پس از مرگ، تالار مشاهیر مخترعان ملی. در سال 1985 به‌عنوان مهندس ارشد از ولوو بازنشسته شد.

چشم‌انداز ولوو هم امروز ادامه دارد: هدف، رساندن تصادف‌های شامل خودروهای Volvo به صفر است. در آینده حتی خودروهای بدون کمر بند هم ممکن خواهد شد. اما تا آن روز، همان کمربند ساده و V شکل که تو را نگه می دارد، یادگاری یکی از سخاوتمندانه ترین اختراعات تاریخ است. دفعه بعد که کمربند می بندی، یک لحظه فکر کن: در سال 1959 یک شرکت، باارزش ترین ایده اش را رایگان داد. آنچه پس از آن آمد، داستان یک میلیون جان نجات یافته است.

منابع

• کمربند ایمنی سه نقطه ای | Volvo Group
• کمربند ایمنی سه نقطه ای | DPMA
• پنجاهمین سالگرد کمربند ایمنی سه نقطه ای ولوو
• شصتمین سالگرد کمربند ایمنی سه نقطه ای | Car and Driver
• نیلس بولین | ویکی پدیا
• نیلس I. بولین، عضو برگزیده NIHF
• تاریخ خودروسازی 101 | University Volvo Cars
• ایمنی کمربند ایمنی: کمربند ببندید آمریکا | NHTSA